Amerikaanse aanval via de LIBOR-route

23jul 2012juli 2012
Pieter Lakeman
Pieter Lakeman

FTM-columnist Pieter Lakeman plaatst kritische kanttekeningen bij de klokkeluidersrol van het Amerikaanse bankwezen in het LIBOR-schandaal. Eerst profiteren, dan klagen en de Europese concurrentie wegvagen.

Wie het LIBOR schandaal een beetje volgt krijgt de indruk dat die Amerikaanse bankiers toch eigenlijk wel eerlijke kerels zijn. Die hebben immers al in 2008 bij de Britse toezichthouder aan de bel getrokken? Dat moge waar zijn, maar beseft moet worden onder welke omstandigheden dat werd gedaan. Interessant is ook de vraag of de Amerikanen de Britten al direct gewaarschuwd hebben toen ze de LIBOR fouten kenden. Of wisten de Amerikanen al in 2007, of zelfs in 2005, dat de LIBOR gemanipuleerd werd? Over deze laatste vraag wordt de huidige minister van Financiën van de VS, Timothy Geithner, binnenkort in het Amerikaanse congres aan de tand gevoeld. Geithner was in die jaren bestuurder van de New Yorkse Federal Reserve en kan dus wat vertellen. Hij heeft al laten weten dat hij in 2008 zo snel en krachtig mogelijk heeft gewaarschuwd. Of dat waar is moet betwijfeld worden.

Waar het over gaat
Het LIBOR schandaal draait tot nu toe voornamelijk om een voor het publiek minder relevant gebeuren, want waar gaat het over? Omstreeks 2008 hebben de belangrijkste Europese banken zich sterker en gezonder voorgedaan dan ze in werkelijkheid waren door aan het LIBOR meldpunt mee te delen dat ze goedkoper van andere banken konden lenen dan in werkelijkheid het geval was. Door deze onjuiste meldingen aan het LIBOR meldpunt te doen, deden de belangrijkste Europese banken zich in 2008 sterker voor dan ze in werkelijkheid waren. Deze LIBOR-manipulatie was voor publiek en bedrijfsleven alleen maar prettig, want daardoor werd de rente op een kunstmatig, te laag niveau vastgeprikt en hoefden de klanten minder rente te betalen. Niet iets om je druk over te maken zou je zeggen. Bovendien hebben alle grote accountantsbureaus wereldwijd hetzelfde gedaan door valse bankbalansen goed te keuren. En daar wordt ook niet opgewonden over gedaan.

Waar het over móet gaan
Over het feit dat de LIBOR rente in de jaren 2005-2007 ópwaarts werd gemanipuleerd, lees je minder. Maar die manipulatie is veel ernstiger en veel schadelijker voor de klanten geweest. Door die valse opgaven hebben de vooraanstaande Europese banken de rente te hoog opdreven en hun cliënten opgelicht. En over welke manipulaties in de jaren 2009 – 2011 mogelijkerwijs hebben plaatsgevonden hoor je al helemaal niets. Je kunt natuurlijk stellen dat grote bankschandalen in het algemeen via de zijdeur afgedaan worden zodat slimme juristen en politici de goegemeente een rad voor ogen kunnen draaien. Maar in dit geval is de verklaring toch wat anders. Het lijkt onwaarschijnlijk dat het Amerikaanse bankwezen, dat zich in 2008 bij monde van Timothy Geithner tot de Europese autoriteiten had gewend, ook pas in 2008 had ontdekt dat de LIBOR rente gemanipuleerd werd. Volgens publicaties in de Amerikaanse pers waren deze LIBOR-manipulaties al sinds 2005 bij de Federal Reserve bekend. Waarom pas in 2008 aan de bel getrokken?

Opportunisme
Feit is dat de Amerikaanse banken tot en met 2007 ook vele miljarden dollars hebben verdiend door het kunstmatig verhoogde renteniveau. Het Amerikaanse bankwezen, mede onder toezicht van Geithner, had helemaal geen reden om te klagen zolang de criminele manipulatie in hun voordeel werkte. Pas nadat de LIBOR-manipulaties in 2008 door het verlaagde renteniveau in het nadeel van de Amerikanen ging werken, wendde Geithner zich tot de Britse toezichthouder. Het Amerikaanse bankwezen had het in 2008 heel moeilijk doordat Lehman Brothers juist failliet was gegaan en bijna niemand Amerikaanse banken meer vertrouwde. Het leven voor de Amerikaanse banken werd nog moeilijker door de concurrentie van Europese banken die zich beter voordeden dan ze in de ogen van de Amerikanen waren.

Dat Geithner zich bij de Britse toezichthouder over het gedrag van de LIBOR banken beklaagde, was geen uiting van hartverwarmende eerlijkheid. De Amerikaanse banken, die tot medio 2008 misschien nog meer van de LIBOR fraude hadden geprofiteerd dan de Europese banken, wilden simpelweg de concurrentie van het Europese bankwezen verminderen. Op zichzelf geen onrechtmatig streven maar ook niet het heilige boontjesgedoe waar de Amerikaanse bankiers eventjes in verzeild leken te zijn.

Concurrentie overwegingen
Dat de Amerikaanse justitiële autoriteiten de zaak nu, bijna vier jaar later, weer oprakelen, kan uit dezelfde achtergrond verklaard worden. Wie het optreden van de Amerikaanse financiële wereld de laatste jaren jegens de Europese financiële wereld gevolgd heeft, ziet dat de Amerikanen niet simpelweg concurreren door een nieuwe cliënt een balpennetje cadeau te doen of een promilletje minder rente te vragen. Veel Europese banken worden in leven gehouden door valse jaarrekeningen op te stellen (en goed te laten keuren) en subsidies te vragen en te ontvangen. Dat weten Amerikaanse bankiers ook wel. Begrijpelijk is dat het Amerikaanse bankwezen – dat het subsidiestadium al enige jaren voorbij is – de Europese concurrentie wil verminderen. Geithner vertelde enkele dagen geleden dat het Amerikaanse Ministerie van Justitie voortvarend te werk was gegaan maar de zaken wel serieus moest voorbereiden. Dat ministerie is kennelijk door Geithner begeleid en zal toch minstens informatie van de club van Geithner hebben ontvangen.
Wanneer vooraanstaande Europese banken op grond van het LIBOR schandaal en het uitvoeren van criminele activiteiten strafrechtelijk vervolgd gaan worden, zal hun reputatie en daarmee de concurrentiekracht van het Europese bankwezen ten opzichte van het Amerikaanse bankwezen verminderen. Dat is een efficiënte manier van concurreren.

Boete voor de Big Four?
Bij het kunstmatig opkrikken van de schijn van kredietwaardigheid van Europese (en ook van Amerikaanse) banken hebben ‘s werelds grootste accountantskantoren overigens een veel grotere rol gespeeld dan de flauwe grapjes die bij het bepalen van de LIBOR rente zijn uitgehaald. Zouden KPMG, PricewaterhouseCoopers, Deloitte en Ernst & Young straks ook € 22 miljard boete gaan betalen of worden ze als quantité négligeable behandeld en mogen ze hun irrelevant geworden goedkeuringspraktijken gewoon blijven uitoefenen? Ik wed voorlopig op het laatste.