Noodsteun? Geen bonus!

14jul 2012juli 2012
Kilian Wawoe
Kilian Wawoe

Nederlands belastinggeld voor falende Spaanse bankiers? Alleen als niemand, maar dan ook niemand, ook maar een cent bonus ontvangt, betoogt Kilian Wawoe.

Gisteren steunde de Kamer het voorstel om miljarden Nederlands belastinggeld vrij te maken voor het ondersteunen van Spaanse banken. Hiermee wordt het Nederlands belang gediend. 

 
De regering staat echter wel op het punt om een fout uit het recente verleden te herhalen. Als voorwaarde voor steun zullen directieleden maximaal 300.000 euro gaan verdienen en geen bonussen meer krijgen; de overige 99 procent van de bankmedewerkers worden echter ontzien. Op basis van de ervaringen met de banksector in het recente verleden zou er een duidelijke eis gesteld moeten worden vanuit ons land: een bank die noodsteun krijgt uit het ESM, mag geen bonussen meer uitkeren aan al zijn personeel!
 
Zelfinzicht
Wat hebben we geleerd van de crisis sinds 2008? Ten eerste kent de banksector geen kritisch zelfinzicht, laat staan zelfreinigend vermogen. Er was in ons land stevige politieke druk nodig en uiteindelijk wetgeving om het bonusbeleid van de banken aan te scherpen. Zonder druk van buiten zal de banksector niet veranderen. Niet in Nederland, niet in Spanje. De kans dat Spaanse banken excessieve beloningen zelf gaan aanpakken is dus nihil. 
 
Ten tweede, bankiers worden nog steeds beloond voor risicovol gedrag. Die risico’s zitten niet bij de Raad van Bestuur maar bij handelaren die gokken met grote bedragen. Het recente schandaal bij Barclays, waar rentes bewust werden gemanipuleerd voor eigen belang, toont aan dat de beloofde cultuuromslag nog niet in alle gelederen van de sector is doorgedrongen. 
 
Barclays Bank kreeg een boete van 290 miljoen pond. De betrokken bankier mag zijn bonus houden, de maatschappij betaalde de rekening via te dure producten. Er zijn aanwijzingen dat er nog vele banken hetzelfde hebben gedaan. Toch hoeft niemand binnen Barclays zich echt zorgen te maken: de bonus is voor de bankier, de boete voor de bank, de rekening voor de samenleving. Door banken die gefaald hebben toch bonussen te laten uitbetalen  wordt deze cirkel niet doorbroken. 
 
Vertrek
Het is dus redelijk om te eisen dat een bank die steun krijgt, geen bonussen uitkeert aan zijn personeel. Juist diegenen die de grootste risico’s nemen. 
 
Het argument daartegen is meestal:  zonder bonus gaan bankiers elders werken. In een andere sector of in het buitenland. Dit argument is in de afgelopen jaren niet waar gebleken. Onderzoek heeft laten zien dat een inkomen nauwelijks een rol speelt bij de keuze van personeel om van baan te veranderen (een vervelende baas is de meest genoemde reden om te vertrekken). 
 
Daarnaast, ook in Zuid-Europa verdienen bankiers significant meer dan personeel in vergelijkbare functies in andere sectoren. Ook na het afschaffen van  bonussen zal dat het geval zijn. In Nederland hebben we gezien dat toen de bonussen werden afgeschaft voor de top van ABN-AMRO/ Fortis en ING,  er niemand weg ging om deze specifieke reden.
 
Het argument dat bankmedewerkers naar het buitenland zouden gaan, is haast lachwekkend. Welk buitenland zit te wachten op Spaanse bankiers? Ook de arbeidsmarkt in deze sector is niet meer wat die geweest is. Bovendien is vanwege  het grote belang van het spreken van de lokale taal, de arbeidsmarkt voor bankiers veel minder internationaal dan men vaak denkt (uw hypotheek in Nederland afsluiten bij een Spaanstalige is erg lastig). 
 
Draagvlak
De  ministers van financiën van Europa hebben de condities afgesproken waaronder Spaanse banken steun kunnen krijgen van  het ESM. Het valt te prijzen dat de Raden van Bestuur van de betreffende banken hun salaris gemaximeerd zien en geen bonus meer krijgen. Dat laat echter onverlet dat de overige 99 procent van het bankpersoneel wel degelijk in aanmerking komt voor een bonus en te veel verdient. 
 
In het Kamerdebat gisteren was er een meerderheid voor het ter beschikking stellen van miljarden euro’s Nederlands belastinggeld; wij zullen 5,7 procent van het totale fonds voor onze rekening nemen. Stel, een Spaanse bank krijgt 6 miljard euro steun uit het ESM, dan zit daar dus een kleine 350 miljoen Nederlands geld bij. De Spaanse bank staat er na het krijgen van steun weer goed voor en mogelijk krijgt het personeel dus weer voor  miljoenen euro aan bonussen. Die miljoenen zijn voor eeuwig voor de betrokken medewerkers. Of Nederland zijn miljoenen nog terug krijgtis maar de vraag. 
 
Wat zal er met het draagvlak voor Europa gebeuren als blijkt dat een Spaanse bank een miljoen euro heeft betaald aan een handelaar die veel risico’s heeft genomen? Het slechte gedrag van de bankiers wordt beloond, ons goede gedrag wordt wellicht bestraft!
 
Het is niet denkbeeldig dat Nederlands belastinggeld verdwijnt in de zakken van falende bankiers, ditmaal Spaanse. Het toch al afbrokkelende draagvlak voor Europa wordt hier niet door verhoogd. De Nederlandse steun aan het ESM moet vergezeld gaan van een harde eis voor Spaanse banken: noodsteun alleen op voorwaarde dat niemand  binnen de betrokken bank ook maar een cent aan bonussen krijgt. 
 
 
Dr. Kilian W. Wawoe (1972) werkte als senior- personeelsadviseur bij ABN Amro tot hij in 2010 vertrok uit onvrede over het gebrek aan verandering. Nu is hij verbonden aan de Vrije Universiteit en adviseert hij o.a. financiële instellingen over duurzaam belonen.