Uit de oude doos

25apr 2010april 2010
Edin Mujagic

Na de e-hype en de huizen-bubble, krijgen we nu te maken met een nieuwe en tegelijk klassieke economische luchtbel: inflatie. Het is de kille sluipmoordenaar van onze welvaart.

Ik moet iets bekennen. Ik kan maar moeilijk oude economische rapporten of in mijn ogen interessante krantenartikelen over monetaire economie weggooien. En dus ligt er in mijn werkkamer een keurig gearchiveerde schat aan oude berichten. Van tijd tot tijd neus ik er in, om te kijken wat er zoal ligt. 
 
De laatste tijd is dat een welkome afleiding van de alledaagse werkelijkheid die niet echt opbeurend is. Elke keer opnieuw tref ik iets moois aan in mijn archieven. Zoals laatst een artikel uit het Financieele Dagblad, dat enkele dagen voor de girale introductie van de euro in 1999 was gepubliceerd. (Ik geef toe, smaken verschillen.) 
 
De Duitse Bundesbank verlaagde de rente van 3,3 naar 3 procent en alle centrale banken uit andere eurolanden volgden. Ja inderdaad, vroeger was je er als econoom niet als je zei dat de centrale bank de rente zou verhogen of verlagen. Want in tegenstelling tot het afgelopen decennium kon dat 0,3 procentpunt zijn of 0,1 procentpunt en niet, zoals inmiddels iedereen gewend is 0,25 procentpunten, of een half procentpuntje.??Een ander knipsel was een bericht uit december 2000, enkele dagen voordat de hele wereld afscheid zou nemen van het jaar 2000 en 2001 zou inluiden. De kop boven het artikel zegt het eigenlijk al:The United States on track to pay off the debt by the end of the decade
 
Toenmalig Amerikaans president Bill Clinton kondigde aan dat de VS op weg zijn de totale staatsschuld binnen tien jaar (let op, dat is dus voor 2010) af te betalen. Gebaseerd op de prognoses uit die tijd zou de VS elk jaar tussen 2000 en 2010 een groot begrotingsoverschot kennen. Als die overschotten voor de aflossing van de Amerikaanse staatsschuld gebruikt zouden worden, zou de totale schuld nog voor maart 2010 verdwenen zijn.??
 
Sprookjes?
Ik kan me nog levendig herinneren dat er toen onder economen het debat woedde of het volledig aflossen van de staatsschuld wel zo verstandig is. Immers, de markt voor staatsobligaties is een referentiemarkt voor rentes op allerlei andere soorten leningen en heeft een nuttige signaalfunctie. Niet alles aflossen dus.??
 
De tegenstelling met de situatie anno 2010 had niet groter kunnen zijn. Zowel de VS als veel Europese landen gaan gebukt onder torenhoge en snel verder oplopende schulden. Het is nu alle hens aan dek om begrotingstekorten naar een redelijk niveau te brengen. Over begrotingsevenwicht hoor je bijna niemand en begrotingsoverschotten vallen in de categorie ‘sprookjes’.??
 
Het voorbeeld van de discussie uit 2000 is ook goed voor de relativering. Kan het zijn dat we over pak ‘m beet tien jaar zullen lachen over het huidige debat? Dat de zorgen van 2010 over de tekorten en schulden voor niets waren? Zorgen over faillissementen van landen, zoals Griekenland, en over de hoge en door de economie gierende inflatie en over het voortbestaan van de euro, om maar enkele te noemen.
 
Natuurlijk het kan, alles kan, maar de kans is veel groter dat het lachen ons zal vergaan. De huidige problemen en zwarte scenario’s voor de toekomst zijn geen nachtmerrie. Ook wanneer we wakker worden zullen ze niet verdwenen zijn.
 
Goede schulden, slechte schulden?
Er bestaat zoiets als een goed en een slecht schuldniveau. Uit onderzoek blijkt dat wanneer de staatsschuld in een land ongeveer 90 procent van het bruto binnenlands product bedraagt, de economie daaronder langdurig lijdt. Bijna alle ontwikkelde landen zijn dat ‘point of no return’ gepasseerd, of zijn hard op weg dat te doen. 
 
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de gevolgen van de vergrijzing op overheidsfinanciën. Dat effect is niet meer zoals enkele jaren geleden toekomstmuziek, het begint vanaf volgend jaar te spelen. Volgens schattingen zullen de overheidsuitgaven, als er niets ondernomen wordt, in Europa jaarlijks gemiddeld met zo’n 5 procent van het bbp toenemen. Ofwel: tel gerust bij de staatsschuld elk jaar zo’n 5 procent op. We hebben dat geld niet, dus zal het weer geleend moeten worden.??
 
Kan het dan echt niet anders gaan? Natuurlijk wel. Hoge economische groei is een relatief makkelijke manier om de nationale schuld, als percentage van het bbp, te drukken. Zolang de noemer in de breuk schuld/economische groei maar harder groeit dan de teller zal de schuld in procenten van het bbp afnemen. Helaas is robuuste economische groei nog ver van ons verwijderde. Europese economieën stevenen af op jaren van zeer lage groei (over de vraag waarom kom ik in een volgende column op terug).??
 
De enige andere manier is de hard way out, die vol is met verraderlijke gaten, losliggende stenen en gevaarlijke bochten. Het is de weg van flink minder uitgeven door de overheid (belastingen verhogen is ook mogelijk, maar onderzoek toont aan dat dat de economieën juist verder de grond inboort terwijl stevig bezuinigen vaak inderdaad tot groei leidt). Maar politici willen die weg niet nemen, ook al zou die door de Rijkswaterstaat opnieuw geasfalteerd worden en de bochten minder gevaarlijk gemaakt. Bij de overheid geldt: hoe groter je begroting, hoe meer macht en/of aanzien. Dat is een krachtige sta-in-de-weg voor bezuinigingen. Iemand moet de eerste stap doen, maar niemand is daartoe bereid.?
 
De gemakkelijke weg?
Zoals zo vaak in de geschiedenis, en dat begon al in het oude Rome, rest er dan de easy way out. En zoals zo vaak in de geschiedenis zal dat tot hoge inflatie leiden. De Amerikanen losten op deze manier hun schulden van de Vietnam-oorlog af.
 
Hogere inflatie betekent dat de overheden hun schulden met euro’s die minder waard zijn dan de euro’s die ze geleend hebben, kunnen aflossen. Staten zijn beter af, hun schulden worden, zoals economen dat deftig noemen deels weggeïnfleerd. 
 
U wordt er, als u niets onderneemt, juist slechter van. Het enigszins abstracte ‘hoge inflatie in de toekomst’ betekent niets anders dan dat uw spaargeld minder waard wordt, net als het pensioen waar u op rekent. Uw pensioenfonds belegt immers onder meer in staatsobligaties en krijgt de in waarde verminderde euro’s van de staat terug als die zijn schulden aflost. 
 
Als die hoge overheidsschulden nou de enige bron van toekomstige inflatie was, dan was er nog hoop dat dit rechtgetrokken zou kunnen worden. Maar zoals ik in mijn boek Het inflatiespook: Waarom de inflatie gaat toeslaan en hoe u uw vermogen kunt beschermen uitgebreid beschrijf, zijn er nog veel meer inflatievulkanen die na decennialange rust actief zijn geworden.
Enige dagen geleden waarschuwde vermogensbeheerder Robeco voor hoge inflatie in de nabije toekomst. Robeco gaat een product aanbieden als verzekering tegen hoge inflatie. Er zijn echter zo veel manieren om dat te doen dat ik er in mijn boek een heel hoofdstuk aan zal wijden.??