Journalisten hebben geen blauwdruk nodig, maar ballen

02dec 2012december 2012
Eric Smit
Eric Smit

De journalistiek moet worden gered, ja dat klopt, maar de journalistiek moeten vooral leren zichzelf te redden.

De journalistiek in de gehele Westerse wereld bevindt zich in grote problemen. Ja, ook in Nederland. Marianne Zwagerman, mede-oprichter van PowNed, schreef in oktober een open brief aan premier Mark Rutte. Ze maakte daarin een treffende analyse van de bedreigende situatie waar de journalistiek in terecht is gekomen en betoogde vervolgens dat het hoogste tijd is voor een nieuw mediamodel. Het omroepbestel moet worden opgeheven en het geld moet in commerciële nieuwsorganisaties worden gepompt. Haar brief staat centraal in het initiatief van debatcentrum De Balie dat aankomende dinsdag een ‘scrum-sessie’ organiseert rond het thema ‘Red De Journalistiek’. Hoe goed bedoeld ook, zowel Zwagerman als De Balie slaan de plank jammerlijk mis.

 

Onmogelijk arbitrair verhaal

Met belastinggeld hoeft geen entertainment te worden gefinancierd, zegt Zwagerman in haar brief, dat wordt door RTL, SBS en ook op internet al heel goed gedaan. Genoeg zoekende boeren en voetballende mannen, schrijft Zwagerman die in één adem premier Rutte oproept om het omroepbestel op te heffen en het vrijkomende geld in bestaande commerciële nieuwsorganisaties te steken. ‘Maak het totale budget dat nu beschikbaar is voor de publieke omroep vrij in een systeem waar bedrijven die aan de journalistieke opdracht voldoen voor elke euro die ze zelf investeren één euro van de overheid erbij krijgen’, aldus Zwagerman.

Gemeenschapsgeld vrijmaken voor journalistiek vind ik een prijzenswaardig doel. De journalistiek is veel te belangrijk en op dit moment ook veel te kwetsbaar om alleen aan de krachten van de markt over te worden gelaten. Maar om het omroepbestel in zijn geheel op te heffen en het vrijkomende belastinggeld simpelweg aan commerciële nieuwsorganisaties te geven, is een onzinnig voorstel.
Het begint al met het begrip ‘commerciële nieuwsorganisaties’. Wie of wat zijn dat? Wat zijn ‘bedrijven die aan de journalistieke opdracht voldoen die voor elke euro die ze zelf investeren één euro van de overheid erbij krijgen’? Wie bepaalt dat? Waaraan moet je voldoen om die euro te krijgen? Dat wordt een onmogelijk arbitrair verhaal.

 

Kruideniers

Maar laten we als experiment eens aannemen dat dit mogelijk is. De vraag is dan of daar de broodnodige vernieuwing binnen die commerciële nieuwsorganisaties mee tot stand komt. Ik durf te stellen dat het tegendeel bewaarheid zal worden. De vastgeroeste en afbrokkelende bedrijfsmodellen van de bestaande mediabedrijven zullen voor een belangrijk deel nog jaren vooruit kunnen. We zullen er zombie-organisaties mee creëren wiens eigenaren dankzij de subsidiestroom nog lange tijd hun rendement kunstmatig in stand houden. Het management van investeringsmaatschappijen Cyrte (Telegraaf Media Groep) en Egeria (NRC Media) en de families Van der Vorm (FD Media Groep), Van Thillo (De Persgroep) en De Mol (SBS en Telegraaf Media Groep) zullen vrolijk toasten op de hen zo goedgezinde belastingbetaler.

Zolang nieuwsorganisaties als De Persgroep, NRC Media, RTL en ANP nog winst maken, is welke subsidiestroom dan ook ongepast. De eigenaren van deze commerciële nieuwsorganisaties zouden alvast een beginnetje kunnen maken door afstand te nemen van hun kruideniersmentaliteit en zich meer bewust te worden van hun maatschappelijke taak. Ze zouden vervolgens kunnen besluiten om hun rendementseisen aan te passen en meer te investeren in innovatie en diepgravende journalistiek in plaats van aanhoudend te bezuinigen en/of de winst op creatieve wijze uit het bedrijf te trekken zoals dat eerder dit jaar bij NRC Media is gebeurd.
Ze zouden zelfs kunnen overwegen om er non profit organisaties van te maken en bij hun gefortuneerde vriendjes aan kunnen kloppen om de goede zaak te steunen. Aan de andere kant; wie zegt dat de kruideniers ooit geïnteresseerd waren in verheven zaken als het controleren van de macht? Waarom zouden ze dat moeten zijn? Wellicht willen ze gewoon advertenties verkopen, geld verdienen. Misschien moeten we met z’n allen vooral dankbaar zijn dat een medium als de krant zo lang als een succesvol drager van vrije pers heeft kunnen functioneren.

Hoe dan ook, als bestaande commerciële nieuwsorganisaties menen dat ze niet meer goed in staat te zijn uit hun inkomstenstroom diepgravende journalistiek te produceren, zouden ze het daarvoor benodigde geld in eerste instantie bij hun eigen lezerspubliek op moeten halen.

 

Scrummen

Tot zover de brief van Marianne Zwagerman. Haar schrijven inspireerde het debatcentrum De Balie dus om aankomende dinsdag een ‘scrumsessie’ te organiseren rond het thema ‘Red De Journalistiek’. Met hoofdletters. De journalistiek als lijdend voorwerp.
‘Topmensen uit de wereld van de journalistiek, uitgeverij en omroep komen bijeen om een blauwdruk te maken voor een nieuw “business model” dat een redding voor kwalitatieve en pluriforme journalistiek moet opleveren’, aldus De Balie in hun aankondiging. Zwagerman is zelf een van de leiders van de sessie. ‘De kaartjes voor #reddejournalistiek vliegen weg’ tweette ze donderdag.

 


Tweets van Marianne Zwagerman

De toekomst is hier en een samenhangend geheel van nieuwsorganisaties met een verdedigbaar bedrijfsmodel, iets dat men voorheen ‘de nieuwsindustrie’ pleegde te noemen, bestaat niet meer. De crisis is hier en we wandelen al een tijdje in uncharted territory. De meesten van ons in Nederland lijken zich dat alleen nog niet helemaal te beseffen. Het gaat hier allemaal ietsje langzamer en we zijn de laatste jaren vooral bezig geweest met het energieverspillende en hersencellengijzelende islamdebat. Dat ging toch ook over de vrijheid van meningsuiting en het bewaken van onze democratie? Laat al die mensen dan vooral eens naar de ontwikkelingen in de journalistiek kijken.

Gelukkig kun je dankzij de verworvenheden van het internet met een enkele muisklik aanhaken bij de discussies die al jaren in Amerika jaren intensief en op hoog niveau met mensen uit vele sectoren worden gevoerd. ‘Het zal waarschijnlijk eerst een stuk slechter gaan voordat het beter wordt en voor dat laatste kan geen enkele garantie worden geboden’, schreef Clay Shirky, de Amerikaanse expert op het gebied van de sociaal-economische effecten van internettechnologieën, anderhalf jaar geleden over de toekomst van de journalistiek (lees vooral dit artikel van Shirky!).

 

Angstreflex

Enige urgentie is dus inderdaad geboden. Het is daarom goed dat journalisten en andere mensen uit de media wakker worden en met elkaar bespreken dat er iets moet gebeuren om te voorkomen dat de journalistiek ten onder gaat. Het is ook van belang dat deze regering gaat inzien dat journalistiek een algemeen nut dient en dat Hilversum op de schop moet. Het is natuurlijk ook leuk om de collega’s (ja, ook die uit het om te ploegen Hilversum) weer eens de hand te drukken. Maar het maken van een ‘blauwdruk’ voor een nieuw zakelijk model voor journalistiek is in essentie een zinloze exercitie. Het initiatief om deze blauwdruk te ontwerpen is veel te hoog gegrepen. Een illusie. Er valt niet even een formule of een algoritme te bedenken waarmee deze existentiële vraag, waar de journalistiek in de gehele Westerse wereld al jaren mee worstelt, wordt beantwoord. Er bestaat geen universele oplossing voor dit vraagstuk. De ‘scrum-sessie’ is in mijn ogen dan ook vooral een angstreflex. In De Balie schurkt een bangelijke en bedreigde diersoort even bibberend tegen elkaar aan. Er zal veel ‘we moeten dit’ en ‘het wordt tijd dat’ worden geroepen. Verwacht vooral niet dat er een zinnig resultaat wordt geboekt.

De zorgen zijn terecht, maar let wel; tegelijkertijd doen zich in deze tijd de meest fantastische mogelijkheden voor. Nog nooit bood technologie zoveel mogelijkheden om onderzoek te doen, verhalen te vertellen en deze te distribueren. In beeld, geluid en tekst. De fabelachtig snelle opkomst van smartphones en tablets bieden op dat gebied vele kansen. De explosie van digitale data en de revolutie die de social media (letterlijk) teweeg hebben gebracht, bieden die ook.
Er zijn gelukkig al veel journalisten bezig om deze nieuwe werelden te exploreren, maar helaas doen slechts weinigen dat als ondernemer. Hoe zou dat toch komen? Ik vrees dat ik een deel van het antwoord ken. Het heeft met het psychologisch profiel van de journalist te maken. Ik ben er zelf een en weet ongeveer hoe het zit. Wij hebben allen sterk de neiging om beren op de weg te zien. Ondernemers daarentegen, zien vooral kansen. Er is nog iets; de meeste journalisten zijn schijterds. Ze hebben geen blauwdruk nodig, maar ballen.

 

Onderneem iets!

Als de vernieuwing niet of nauwelijks van de bestaande commerciële nieuwsorganisaties komt, moet het toch echt van nieuwe bedrijven komen. Mijn zorg is niet dat de bestaande kranten ten onder gaan, maar dat er te veel weinig nieuwe commercieel-journalistieke initiatieven zijn die deze gewonde oorlogspaarden het eervolle genadeschot geven.
Journalisten met een hart voor de zaak moeten niet bibberend met elkaar gaan scrummen, ze moeten erop uit trekken. Creëer als oud NRC Next hoofdredacteur Rob Wijnberg een nieuw soort krant of probeer als Jan Jaap Heij met De Nieuwe Pers een nieuw distributiemodel te realiseren. Probeer een nieuw online merk op te zetten, zoals onze voormalige partner Mark Koster en blogger Bert Brussen dat met The Post Online gaan doen. Of doe als Follow the Money en zet een multimediaal platform voor onderzoeksjournalistiek op. Onderneem iets!

 

News Valley

Het probleem is natuurlijk ook dat de uitzichten op verdiensten zo beperkt zijn. Het schort aan verdienmodellen, het perspectief op succes ontbreekt. Waar haal je de investeerders vandaan die daar enthousiast van worden? Vraag het Venture Capitalists. Journalistiek, content? Nee, daar kunnen de VC’s niet echt hitsig meer van worden. Je kunt het journalisten dan ook niet geheel kwalijk nemen wanneer ze besluiten om te blijven zitten waar ze zitten of voor een baan in de pr te kiezen of ergens woordvoerder te worden. Er zijn schoorstenen die moeten roken.

Om deze kloof te overbruggen zou Rutte inderdaad iets kunnen doen. Zijn kabinet zou een belangrijk deel van het amusementsbudget van Hilversum kunnen schrappen en dat belastinggeld investeren in een centrum voor start-ups in de journalistiek. Een plek waar geïnspireerde journalisten met enig lef, doorzettingsvermogen en een goed plan met de hulp van gelouterde ondernemers en ervaren mensen uit de wereld van technologie en media werken aan nieuwe commerciële nieuwsorganisaties. Een soort News Valley. Dan is het nog lang niet zeker dat de (commerciële) journalistiek zal worden gered, maar dan zijn we elkaar in elk geval niet scrummend voor de gek aan het houden.

 

Lees ook deze artikelen op FTM over het onderwerp ‘de journalistiek':

 

Red de journalistiek (juli 2012)

Dode bomen romantiek (mei 2011)