Nederlandse artsen zijn te duur

20jul 2012juli 2012
Edin Mujagic

Schaf de numerus fixus voor medische studies af en stimuleer de immigratie van buitenlandse medische specialisten. Dat is de beste manier om de kosten voor de zorg in toom te houden, betoogt econoom Edin Mujagic. En het is nog goed voor de economie ook.

Vriend en vijand zijn het erover eens dat de zorguitgaven in Nederland met circa 10 procent van ons bruto binnenlands product te hoog zijn. Al jaren stijgen de uitgaven aan zorg met zo’n 4 procent per jaar. Dat is zonder rekening te houden met inflatie, dus in reële termen. Niet alleen de  rekening loopt elk jaar verder op, maar ook de snelheid waarmee dat gebeurt. Het kabinet becijferde in zijn laatste Miljoenennota dat bij ongewijzigd beleid de zorguitgaven op termijn tot bijna 20 procent van het BBP zullen stijgen. De gevolgen van die hoge en almaar verder oplopende rekening zijn verstrekkend. 
 
Omdat de zorgsector nauw verbonden is met de overheid, zullen de overheidsuitgaven hard stijgen. Op andere gebieden zal dan moeten worden bezuinigd. Aan de andere kant gaat de lastendruk van de burger omhoog om de gestegen uitgaven te kunnen betalen. Zo niet, dan ontsporen de overheidsfinanciën. 
 
Als de economische groei even hoog zou zijn als de toename van de zorguitgaven dan zou het allemaal nog te behappen zijn. Maar 4 procent reële groei of meer heeft Nederland zelfs in gouden economische jaren nauwelijks gehad, laat staan dat dat in de jaren die voor ons liggen zal gebeuren. Minder dan 2 procent groei per jaar, en dat als de eurocrisis niet verergert, is voorlopig de realiteit.
 
Economische schade
De hogere zorguitgaven zijn ook een aanslag op de portemonnee van de Nederlandse huishoudens. Denk aan hogere premies zorgverzekeringen, een nog hoger eigen risico, maar ook minder ruimte voor loonstijgingen omdat de werkgever meer premie moet betalen. Al deze zaken remmen die toch al magere economische groei erder af. Aangezien hogere lasten dus de economische motoren vertragen, dreigen de hogere zorguitgaven zowel onze economie én overheidsfinanciën te gronde te richten. 
 
Dit is geen denkbeeldig gevaar, maar de harde werkelijkheid. Het eigen risico wordt al jaren elk jaar verhoogd en de premies voor zorgverzekeringen lopen ook op. Intussen holt de overheid het basispakket voor de zorg verder uit. De belangrijkste oorzaak van de rap stijgende zorgkosten is echter de overheid zelf. Dat is geen hogere wiskunde, maar economische basiskennis. 
 
Vraag en aanbod
Zorg is in veel aspecten geen normale sector van de economie. De sector is sterk gereguleerd en is een primaire levensbehoefte. Maar in één opzicht is de zorg wel een gewone sector: lonen zijn de de grootste uitgavenpost. De lonen in de zorg worden, net zoals in alle andere sectoren van de economie, bepaald door de vraag naar en aanbod van arbeid, in dit geval medisch specialisten.
 
Omdat de vraag vele malen groter is dan het aanbod, zijn de lonen van specialisten hoog. Anders gezegd: medisch specialisten zijn te duur door een kunstmatige verhouding tussen aanbod en vraag. Die scheve verhouding is echter niet uit zichzelf ontstaan. De overheid is daar verantwoordelijk voor. 
 
Sinds de jaren zestig staat de overheid het slechts een klein aantal studenten toe een medische opleiding te volgen. De uitverkorenen krijgen daarmee vanaf hun eerste dag in de collegebanken impliciet één garantie mee : dat hun inkomen na hun studie zeer hoog zal zijn. Omdat dit stelsel al decennialang bestaat, heeft het gezorgd voor een structureel tekort aan medisch specialisten. Dat tekort zal de komende jaren waarschijnlijk nog erger worden. Immers, door de vergrijzing zal de vraag naar zorg behoorlijk toenemen terwijl het aanbod van medisch specialisten achterblijft. Daardoor zijn de zorguitgaven hoog en is het onvermijdelijk dat ze verder zullen oplopen. 
 
In zo’n markt zijn maatregelen die de concurrentie tussen ziekenhuizen en dergelijk moeten bevorderen, voor zover er überhaupt van een markt kan worden gesproken, niets veel meer dan cosmetische ingrepen. Het is een pleister plakken op een gebroken been. Ze zetten geen zoden aan de dijk. 
 
Het is zinloos om deelmarkten in de zorg vrij te geven, zoals onlangs is gebeurd met de tandartstarieven. Zolang er een chronisch tekort bestaat aan medisch specialisten zal dat er alleen toe leiden dat de zorg nóg duurder wordt. Ook deze conclusie vloeit voort uit basisbeginselen economie. Als in een markt waar een tekort bestaat de wetmatigheden die de prijzen bepalen worden verwijderd, spuiten de prijzen omhoog. Wie hoopte dat de tandartsbehandelingen goedkoper zouden worden door ze vrij te geven, stelt óf een zelden geziene naïviteit óf hypocrisie tentoon. 
 
Numerus fixus
Niet maatregelen die de vraag naar medisch specialisten verlagen, maar maatregelen die het aanbod verhogen zijn noodzakelijk. Wie zich richt op het verlagen van de vraag, stelt in feite dat de stijgende zorguitgaven de schuld zijn van de zieken die zorg nodig hebben! 
 
Om het aanbod aan te laten sluiten op de stijgende vraag, zijn er enkele concrete beleidsmaatregelen nodig: afschaffen van de numerus fixus voor medische studies én immigratie van medisch specialisten aanmoedigen. Nederland heeft allerlei regels om financieel toptalent binnen te hengelen, maar dat geld en de moeite die daarin wordt gestoken kunnen beter worden gericht op het binnenhalen van medisch specialisten. De toegevoegde waarde hiervan is hoger.
 
Zijn hiermee meteen al onze problemen opgelost? Nee, dat niet. Het probleem heeft zich decennialang opgebouwd en daarmee bestaat er geen quick fix voor. Maar enkele jaren zonder numerus fixus en toeloop van medisch specialisten uit het buitenland zullen ongetwijfeld hun vruchten afwerpen. Pas daarna heeft het zin om in Nederland deelmarkten in de zorg vrij te geven. Allen dan kan concurrentie de zorg goedkoper maken. Uiteindelijk zou dat ten goede komen van onze overheidsfinanciën en economische groei. 
 
 

Het is tijd om in actie te komen. In een wereld waar alles om geld draait, kunnen we alleen samen het verschil maken