Wellinks schaamlap

28dec 2010december 2010
Pieter Lakeman
Pieter Lakeman

Het wetsvoorstel van minister Opstelten om het oproepen tot een bank-run te verbieden ‘verkracht de grondwet’ en dient er slechts toe de frustraties van blunderaar Nout Wellink tegemoet te komen, zegt Pieter Lakeman.

Als het aan Ivo Opstelten (minister van Veiligheid en Justitie) en Nout Wellink ligt wordt het uiten van kritiek op banken in Nederland strafbaar. Eindelijk weer een echte Nederlandse wet die ons niet door Brussel door de strot wordt geduwd. Auctor Intellectualis is Wellink die in oktober 2009, na de door Hypotheekleed georganiseerde bankrun op DSB, als eerste opriep tot strafvervolging van ondergetekende. Daarmee is de overigens weinig creatieve Wellink met stip de meest originele Centrale Bankpresident van het aflopende decennium. Hij is althans de eerste Centrale bankpresident die critici van zijn beleid openlijk achter de tralies wenst. Kon zijn eerste uitspatting nog als incident worden afgedaan, uit het Scheltema rapport van de afgelopen zomer kon al worden afgeleid dat Wellink zijn originele lijn wil doorzetten. Heeft Wellink iets te verbergen? Iedereen die zich heeft verdiept in de wijze waarop de onder zijn toezicht staande pensioenfondsen de afgelopen jaren door binnen- en buitenlandse banken zijn leeggehaald, moet met deze mogelijkheid rekening houden.

 
Wellinks carrière 
Tijd voor een terugblik op de carrière van deze aimabele, geestige, intelligente en ondemocratische man. In 1961 start Wellink een rechtenstudie in Leiden. Hij promoveert in 1975 echter tot doctor in de economie, in Rotterdam. Van 1970-1982 werkt hij als ambtenaar bij het Ministerie van Financiën, laatstelijk als thesaurier-generaal. Dan treedt hij op 39-jarige leeftijd toe tot de directie van De Nederlandse Bank met het vooruitzicht later President te worden. Onder slecht gesternte volgt hij op 1 juli 1997 Duisenberg op: de dag waarop een internationale monetaire crisis, de Baht crisis, uitbreekt. 
 
Eind jaren ‘90 boekt de Indonesische dictator Suharto goede voortgang bij het flamberen van het Indonesische oerwoud. Het vrijgekomen areaal wordt met oliepalmen beplant. Deze economische activiteit wordt, onder toezicht van DNB, gefinancierd door Bank Mees & Hope (van de 80% oerwoud is nog 20% over). 
 
Vanaf 2002 wordt de in Apeldoorn gevestigde Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) bij DNB ingelijfd en vallen ook de pensioenfondsen feitelijk onder Wellinks toezicht. Sinds die tijd worden pensioenfondsen in toenemende mate door banken leeggehaald. Op 30 oktober 2004 volgt de juridische fusie met de PVK. ‘De financiële sector in Nederland is belangrijk, we zijn de nummer 7 op de wereldranglijst, en het is een van de dragers van de economie. We hebben grote, sterke financiële instellingen, dus er is ook een sterke toezichthouder nodig. Door de huidige bundeling van krachten kunnen we de sterkst mogelijke toezichthouder vormen’, aldus president dr. Nout Wellink van de Nederlandsche Bank in een toelichting bij de fusie.
Wellink toont al snel gebrek aan inzicht door pensioenfondsen met bancaire maatstaven te laten beoordelen en niet in te zien dat dagelijkse fluctuaties op de effectenbeurzen voor het functioneren van pensioenfondsen vrijwel zonder belang zijn.
 
In 2005 raakt de carrière van de grote toezichthouder in een stroomversnelling. Hij wordt lid van de Trilateral Commission (TLC), een door David RockefellerZbigniew Brzezinski, Alan Greenspan en andere Bekende Buitenlanders opgerichte mondiale gespreksgroep van vele honderden interessante persoonlijkheden. Relaxen op niveau.
 
Van der Hoop
In hetzelfde jaar raakt Van der Hoop Bankiers in grote problemen. Een deconfiture dreigt. Bij een deconfiture moeten schuldeisers vaak om voorrang vechten bij het incasseren van hun vorderingen. ABN-AMRO en andere banken zijn dan nog grote schuldeisers van Van der Hoop. Op instigatie van DNB verkoopt Van der Hoop haar hypotheekportefeuille aan die andere banken. Die hebben daardoor hun concurrente vorderingen ingeruild voor eigen financiële activa en hoeven bij een deconfiture niet meer met spaarders te concurreren. Wellink gaat akkoord met het geheimhouden van deze transactie. Spaarders weten van niets en gaan rustig door met het inleggen van honderdduizenden euro’s per man. Zoals voorzien kon worden gaat Van der Hoop een half jaar later inderdaad failliet. Spaarders zijn de klos maar ABNAMRO c.s. ontspringen de dans. Voor het achter de tralies krijgen van Wellink hoeft het wetboek van strafrecht niet te worden aangepast. Deze handelingen zijn daar al omschreven. In jargon heet dat bedrieglijke bankbreuk. Echter, ere wie ere toekomst: DNB is later wel zo sportief om de bedrogen spaarders financieel te compenseren. Er wordt dan ook geen strafklacht tegen Wellink of DNB ingediend. 
 
DSB
Dirk Scheringa, met minder zelfvertrouwen dan Wellink, wil al langere tijd als volwaardig bankier door de wereld stappen. In december 2005 is het eindelijk zo ver. Dan ontvangt zijn DSB Bank de lang verhoopte bankvergunning. Dat DSB niet aan de voorwaarden voldoet en dat de interne afdeling van DNB die adviseert over het verlenen van bankvergunningen negatief adviseert is voor Wellink geen reden om te weigeren. Al anderhalf jaar later blijkt het gelijk van de afdeling toezicht. DSB wordt onder verscherpt toezicht gesteld, uiteraard in het geheim want spaarders mogen niet weten dat het daar een puinhoop is. 
 
Icesave
Sinds 2008 ziet Wellink toe dat Nederlandse burgers, gemeenten en provincies hun gelden onderbrengen bij internetbankier Icesave (Noord Holland 100 mln euro!). Wellink beseft dat de klanten van Icesave een onacceptabel grote kans hebben hun geld kwijt te raken. De grote toezichthouder doet niets en houdt ook de kaken op elkaar. Later verdedigt hij zijn gedrag met het argument dat wanneer hij zou hebben ingegrepen Icesave eerder failliet zou zijn gegaan. Dat was scherp geanalyseerd, heel scherp zelfs. Bij ingrijpen zou Icesave inderdaad eerder failliet zijn gegaan. En dat zou erg zijn geweest. Dan zouden Nederlandse particulieren, gemeenten en provinciën immers minder geld zijn kwijt geraakt. Met zijn argumentatie demonstreert Wellink schaamteloos meer waarde te hechten aan het voortbestaan van bijna criminele organisaties dan aan het beschermen van Nederlandse spaarders. Bovendien blijkt hij meer waarde te hechten aan het voortbestaan van malverserende banken dan aan publiek vertrouwen en de stabiliteit van het financiële stelsel. Met zijn eventuele benoeming tot president van de Europese Centrale Bank haalt de ECB grote risico’s voor de stabiliteit van het financiële stelsel binnen.
 
Misleiding en leugens
Het verscherpte toezicht leidt ook tot verdere verscherping van de Scheringa-praktijken. In 2009 blijkt dat Dirk Scheringa met zijn bank vele tienduizenden klanten op ernstige wijze heeft benadeeld en onder het verscherpte toezicht duizenden gezinnen in het ongeluk heeft gestort. Nadat de toezichthouder vier jaar lang heeft gefaald, is het geduld van de slachtoffers op en doet de markt zijn tuchtigende werk. Vanuit de private sector wordt ingegrepen. Met een door Hypotheekleed georganiseerde bankrun wordt Scheringa vervangen door onder toezicht van de rechter staande curatoren. Met één bankrun zijn alle wantoestanden bij DSB beëindigd (well done! That is cricket!). Uit het faillissementsverslag dat een maand later verschijnt, blijkt dat het eigen vermogen van DSB een half miljard euro minder is dan eerder met instemming van DNB was gepubliceerd. Dat spaarders door de laatste jaarverslagen van DSB zijn misleid moet DNB met haar extra scherpe toezicht gezien hebben. 
Op 1 oktober 2009 gaat Wellink over tot het actief bedriegen van DSB-spaarders door in strijd met de hem bekende waarheid te laten meedelen dat de solvabiliteit en de liquiditeit van DSB voldoende zijn. Wellink mag blij zijn dat het Openbaar Ministerie hem niet alsnog vervolgt wegens medeplichtigheid aan oplichting van DSB-spaarders.
 
Gezonde bankrun
Een buitenstaander zou veronderstellen dat aan het wangedrag van Wellink paal en perk gesteld gaat worden. Wellink en zijn DNB-kliek hebben het echter voor elkaar gekregen dat de minister van veiligheid alle critici van Wellink de mond wil snoeren. Wanneer een maatschappelijke misstand door heftige kritiek eenmaal in beweging is gebracht leidt dat vaak tot verergering van de situatie. Een onbekende sociologische wetmatigheid. Dat blijkt ook bij kleine pensioenfondsen die vaak beter geleid worden dan de grote fondsen. Want wat is het gevolg? De kleine pensioenfondsen wordt het leven zuur gemaakt en moeten fuseren tot grotere pensioenfondsen! Je ziet het ook bij de oplichterspraktijken met subprime-leningen. Dat was business voor de grote banken en wat zie je ook daar gebeuren? Juist, de grote banken ontvangen de meeste steun van nationale staten. 
 
De brief van Opstelten gaat echter veel verder dan het verbieden van een gezonde bankrun. In zijn brief van 23 december 2010 aan de Tweede Kamer wordt gesteld: ‘Personen die opzettelijk in het openbaar uitlatingen doen over de soliditeit van een bank en oproepen tot een run op de bank, brengen de bank dientengevolge een reëel gevaar van een faillissement. Om dergelijke gedragingen in de toekomst te voorkomen, zie ik voor het strafrecht een nadrukkelijker rol weggelegd.’
 
Bang uitgevallen mannen 
In de brief wordt het doen van uitlatingen over de soliditeit van een bank dus strafbaar. Volgens deze aankondiging mag men zelfs geen positieve uitlatingen doen over de solvabiliteit van banken. De brief van Opstelten heeft de ambtelijke molens niet serieus gepasseerd en lijkt meer op een gespreksverslag van enkele goed opgeleide maar bang uitgevallen mannen.
Enkele regels verder stelt Opstelten: ‘Het doen van publieke uitlatingen die tot een ondergang van een bank kunnen leiden, is dan ook uiterst laakbaar en dient strafbaar te worden gesteld.’ Opstelten maakt een kleine fout want uitlatingen die tot de ondergang van een frauderende bank kunnen leiden zijn verdienstelijk en niet laakbaar, en al helemaal niet uiterst laakbaar. De op DSB georganiseerde bankrun is niet eens onrechtmatig geweest. DNB heeft dan ook zelfs geen poging gedaan om Hypotheekleed in rechte te betrekken.
 
Een man die blunder op blunder heeft gestapeld, vele duizenden gezinnen in het ongeluk heeft gestort en zichzelf totaal gediskwalificeerd heeft als toezichthouder, blijkt toch in staat de minister van veiligheid ertoe te brengen kritiek op banken strafbaar te stellen, vervelende critici de mond te snoeren en de vrijheid van meningsuiting in te perken. Een ingreep die apert in strijd is met de Nederlandse grondwet en het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Veel verbazing hoeft dat niet te wekken want grote toezichthouders als Wellink komen vaak niet door relevante kwaliteiten op topposities maar door sociale vaardigheden. Een groepje mannen dat in staat is om gezamenlijk tientallen miljarden euro’s schade aan hun bedrijven toe te voegen, de stabiliteit van het financiële stelsel ernstig aan te tasten, zich tegelijkertijd straffeloos miljoen euro’s bonussen toe te eigenen en vervolgens in staat is zonder slag of stoot tientallen miljarden euro’s verlies op onschuldige Nederlandse belastingbetalers af te wentelen moet zeker in staat geacht worden Ivo Opstelten op het verkeerde been te zetten en tot een historische blunder te verleiden.
 
Kleine kans
Voordat het wetsontwerp in de 2e Kamer wordt gepresenteerd moet het ter advisering aan de Raad van State worden voorgelegd. De kans dat dit College akkoord gaat met verkrachting van de Nederlandse grondwet moet niet te hoog worden ingeschat. Mocht dat toch het geval zijn dan sneuvelt het ontwerp al direct in de 2e Kamer. De PVV, die op 28 augustus 2010 aandrong op verwijdering van Wellink heeft de vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel en zal dit wetsontwerp ongetwijfeld blokkeren. Het ziet er naar uit dat hoogstens delen van de CDA- en VVD-fracties het ontwerp zullen steunen. Jammer voor Opstelten maar een goede les om in de toekomst wat meer weerstand te bieden aan lobbyisten. 
 
Daar is nog niet alles mee gezegd. Hoewel ik weinig waarde toeken aan accountantsverklaringen bij jaarrekeningen is het wetsontwerp ook voor accountants van belang. Immers, ook in de toekomst kan een bank zware verliezen lijden of tot criminele praktijken overgaan. In het hypothetische geval dat de controlerende accountant de rug dan recht wil houden en de negatieve cijfers in de jaarrekening wil opnemen zal hij er door de directie van de bank op wijzen dat de bank daardoor ‘in gevaar kan komen’ en de accountant vier jaar achter de tralies kan komen wanneer hij zijn rug recht houdt. Wanneer het wetsontwerp tot wet zou worden – quod non – zullen er positieve, winst tonende jaarrekeningen worden goedgekeurd. 
 
De brief van Opstelten heeft zowaar nog vreemdere kanten. Ook een bankdirectie zelf die conform de waarheid een groot verlies zou moeten melden loopt het risico van vier jaar celstraf. Het wetsontwerp stelt het misdrijf van balansvervalsing voor bankdirecteuren vrijwel verplicht en het misdrijf oplichting van spaarders en beleggers wordt bij het noodwetje Wellink zeker verplicht. Maar we zijn er nog niet. Ook de Autoriteit Financiële Markten AFM mag het publiek niet meer waarschuwen. Ook een waarschuwing van de AFM kan immers tot de ondergang van een bank leiden. Het noodwetje Wellink maakt ook een einde aan het nuttig functioneren van de AFM. Dit is toch geen wraak wegens het feit dat de AFM bij de affaire Zalm (terecht) dwars tegen de ongemotiveerde houding van DNB inging?
 
Wellinks frustraties
Het publiek komt dit alles uiteraard te weten en zal geen enkele waarde meer hechten aan accountantsverklaringen bij bankjaarverslagen, zal ook geen waarde meer hechten aan de jaarverslagen zelf en al helemaal niet aan mededelingen van bankdirecteuren en toezichthouders. Er ontstaat een ondergronds circuit van bankanalisten die tegen toptarieven relevante maar volstrekt illegale analyses aan beleggers kunnen verkopen. Ook de handel in voorwetenschap krijgt door het noodwetje Wellink een stevige boost.
Met dit wetsontwerp worden op grote schaal misdrijven als balansvervalsing, oplichting en valsheid in geschrifte uitgelokt. Het ontwerp zal de doodsteek zijn voor het publiek vertrouwen in het bankwezen en de stabiliteit van het financiële stelsel zal kleiner worden dan ooit.
 
Waarom moeten we dit willen? Waarom moeten we willen dat de grondwet wordt verkracht, dat de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar wordt gebracht, dat spaarders en beleggers worden opgelicht? Alleen om aan de persoonlijke frustraties en de kansen op het ECB-presidiaat van ene Nout Wellink tegemoet te komen? Me dunkt van niet.

Het is tijd om in actie te komen. In een wereld waar alles om geld draait, kunnen we alleen samen het verschil maken