Atos voorspelt einde meeste levensverzekeraars

23mrt 2011maart 2011
Eric Smit

In een vernietigende “scenario analyse” voorspelt Atos Consultancy dat de levensverzekeringswereld zal imploderen. Alleen de fitste verzekeraars zullen overleven.

Schumpeters "Creative destruction" is de leidraad van de ‘scenario analyse’ van Atos Consultancy. Vernietigend is ook het label dat aan het rapport kan worden gehangen. Het gaat slecht in de voorheen zo profijtelijke levensverzekeringsindustrie. Vele jaren konden levensverzekeraars hun klanten misleiden met woekerpolissen en ruime marges incasseren, maar die tijd is sinds enkele jaren voorgoed voorbij.

De markt voor levensverzekeringspolissen stort in. In 2009 daalde de verkoop van deze polissen met 15 procent. In 2010 daalde volgens de cijfers van het Centrum voor Verzekeringsstatistiek (CVS) – onderdeel van het Verbond van Verzekeraars – met nog eens 19 procent. De inkomsten daalden in dat jaar met 800 miljoen euro naar 4,3 miljard euro. Met name de handel in de aloude beleggingsverzekeringen – de woekerpolissen – liep de laatste jaren enorme klappen op. In 2009 daalde de omzet met 55 procent ten opzicht van 2008. In 2010 daalde die markt met nog eens bijna 30 procent. Niet meer dan 55 duizend beleggingsverzekeringen wisten de verzekeraars te verkopen.

Mogelijk faillissement

De "productie" is voor een belangrijk deel verschoven naar de goedkopere bankspaarproducten die sinds 1 januari 2008 worden aangeboden. Wel werden er meer overlijdensrisicoverzekeringen verkocht, maar daarvan staan de marges – door toetreding van buitenlandse prijsvechters – zwaar onder druk. Er wordt dus eindelijk serieus geconcurreerd.

Het rapport van Atos verwijst ook duidelijk naar de opleving van de woekerpolisaffaire. Met name het vonnis van de Haarlemse rechtbank tegen ASR Verzekeringen (waar FtM als eerste verslag van deed) heeft er volgens de consultants ingehakt. ‘Als deze rechterlijke uitspraak ook in hoger beroep stand houdt, zal deze grote gevolgen hebben voor de Nederlandse verzekeraars. De compensaties die dan door de Nederlandse verzekeraars moeten worden betaald zullen vele malen hoger zijn dan de eerdere schikkingen. Dit gecombineerd met ‘no cure, no pay‘ rechtszaken kan mogelijk zelfs leiden tot faillissement van levensverzekeraars’, aldus Atos.

Oude meuk
De elementen uit de scenario analyse van Atos Consultancy komen overigens in grote lijnen overeen met het onderzoek dat vorig jaar juni door de accountantsorganisatie Nivra naar buiten werd gebracht.

Zoals het structurele en zeer hardnekkige ‘legacyprobleem’ dat ook in het Atos-rapport de nodige aandacht krijgt. Verzekeraars kampen al vele jaren met verouderde en ondeugdelijke automatiseringssystemen. Hoe groot die problemen kunnen zijn, bleek vorig jaar december toen Aegon in Groot-Brittannië door toezichthouder FSA beboet. Toen dat nieuws naar buiten kwam, bleek dat Aegon ruim 200 duizend klanten niet meer terug kon vinden.

Er zijn inmiddels bedrijven actief die oude gesloten portefeuilles van grote verzekeraars opkopen. Verzekeraars komen op die manier van hun zwaar verouderde systemen af en krijgen zodoende nog wat contanten binnen. Opkoopfondsen als Certens, opgericht door voormalig SNS Reaal coo Albert Bakker, denken de oude meuk van de verzekeraars beter te kunnen beheren dan de verzekeraars dat zelf kunnen. Ze hebben daar hun bedrijfsmodel dan ook op gebaseerd.
Certens, waar voormalig SNS Reaal-ceo Sjoerd van Keulen en oud Achmea topman Maarten Dijkshoorn als commissaris actief zijn, verwacht dat verzekeraars veel van hun rommel bij het vuil zullen zetten, want het kondigde recentelijk aan dat het een beursgang wil doen om extra kapitaal op te halen voor verdere groei.

Het is tekenend voor de toestand van de verzekeringsindustrie – met name de tak leven, waar lang lopende polissen standaard zijn – dat een van de belangrijkste taken van de verzekeraar – het administreren – niet tot de core-compentences behoort.

Overcapaciteit
Dat geldt ook voor die andere basisactiviteit: beleggen. Als vermogensbeheerder presteren verzekeraars structureel ondermaats, voor zover de prestaties überhaupt kunnen worden gemeten. Nationale Nederlanden en Delta Lloyd doen bijvoorbeeld schimmig over de benchmarks van hun beleggingsfondsen, zo bleek eind vorig jaar uit een onderzoek van de VEB.

Het Atos-rapport wijst ook op de waarschuwing die De Nederlandsche Bank (DNB) in februari uitte. DNB vreest onder andere voor overcapaciteit op de levensverzekeringsmarkt. "Onder deze marktomstandigheden bestaat het risico dat verlieslatende producten in de markt worden gezet, hetgeen de levensvatbaarheid van verzekeraars op termijn kan bedreigen". Zo blijkt uit het speciale ‘strategierapport’ van DNB dat in februari werd gepubliceerd.

Uit een ander DNB-rapport uit 2009 bleek al dat de toezichthouder overleven als "de grootste uitdaging voor Nederlandse verzekeraars" omschreef. In datzelfde rapport kwam DNB ook tot de conclusie dat de gemiddelde kostenratio’s van Nederlandse verzekeraars ver boven die van andere Europese verzekeraars uitstak (30 procent!). Ook al geen opsteker voor de vaderlandse assuradeurs, die slechts in geringe mate in staat lijken hun kosten omlaag te brengen.

Klant tevreden?

Ze worden daarbij niet echt geholpen door "de omstandigheden". De Europese eisen voor verzekeraars, die in Solvency II verpakt zitten, brengen de nodige extra kosten met zich mee, vooral voor kleinere en middelgrote verzekeraars. En dan heeft het Europese Hof van Justitie ook nog eens verboden dat verzekeraars verschil maken tussen mannen en vrouwen bij het vaststellen van premies. Levensverzekeraars zullen als gevolg vanaf december 2012 alle premies van levensverzekeringen moeten gaan herberekenen. Iets dat moeilijk is met de zwaar verouderde computersystemen waar klantendossiers vaak niet in zijn geheel in terug zijn te vinden.

Ook met het vertrouwen van de consument in verzekeraars is het nog steeds slechts gesteld. Volgens het laatste onderzoek van het CVS (tot en met eind 2010) zit daar overigens wel verbetering in, maar dat onderzoek heeft nauwelijks de opleving van de woekerpolsaffaire aan het einde van het vorige jaar mee kunnen nemen.
Uit het jaarlijkse onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen naar Customer Performance bij de 100 grootste dienstverleners in Nederland bleek begin dit jaar dat de grootste Nederlandse verzekeraars bijzonder slecht scoorden. In de top honderd staat Aegon op de 99e plek, Nationale Nederlanden op de 97e plek, Reaal op 95 en Delta Lloyd op de 94e plek. Allen onder de aloude publiekslieveling UPC dat de 83e plek wist te behalen. Vooral de bedroevende score van Delta Lloyd detoneert bij de juichende verhalen die deze Amsterdamse verzekeraar met behulp van eigen klanttevredenheidsonderzoeken naar buiten brengt.

Creatieve vernietiging

Tsja wat nu? Dat vragen de meeste topmannen van verzekeraars zich dus ook af. Althans, dat zeggen de heren en dames van Atos Consultancy. "Als gevolg van de bovengenoemde ontwikkelingen merken wij in onze adviespraktijk dat veel bestuurders zich afvragen of men nog wel actief wil blijven in de levensverzekeringsmarkt. En zo ja, op wat voor manier. De Levensverzekeringsmarkt is voor veel van de gevestigde partijen onaantrekkelijk geworden".

Het vervelende is dat de grote maatschappijen voor het grootste deel hun omzet halen uit levensverzekeringen en omdat ook nog eens de bestaande levensverzekeraars nauwelijks zullen profiteren van het op handen zijnde pensioenakkoord, zal volgens Atos "Een groot aantal van de levensverzekeraars uit de markt verdwijnen" en zullen er "low cost en mogelijk white label verzekeraars ontstaan" die tegen veel lagere kosten hun producten kunnen aanbieden. Bedrijven die mean and lean zijn zullen de bestaande fat cats uiteindelijk verslinden.
‘Alleen levensverzekeraars die hun businessmodel kunnen aanpassen en de kosten drastisch kunnen reduceren, zullen dit naar onze mening overleven. Echter de meeste levensverzekeraars zullen uiteindelijk ten onder gaan in een proces van creatieve vernietiging en vernieuwing".