DNB: ‘Financiële crisis door kantorenmarkt’

03feb 2012februari 2012
Jesse Frederik

Onder het motto beter laat dan nooit waarschuwt ook DNB voor de gevaren op de kantorenmarkt.

Jan Sijbrand, de in juli aangetreden directeur toezicht bij DNB, waarschuwt voor een derde crisis als gevolg van overgewaardeerde kantoren en winkels. “Zolang er twijfels zijn over de waardering is er geen vertrouwen in de markt en zullen financiers of beleggers zich niet melden voor financiering door banken. Daardoor zeuren de problemen onnodig lang door,” zo vertelde Sijbrand in een interview met het Financieel Dagblad. Duidelijke waarderingen zorgen er ook voor dat beleggers de markt weer zullen betreden denkt Sijbrand. FTM beschreef vorige week ook al de crisis op de kantorenmarkt en concludeerde, net als Sijbrand, dat zonder grote afwaarderingen de markt zich niet zou herstellen.  
 
Jan Fokkema van NEPROM, de overkoepelende organisatie van projectontwikkelaars, geeft aan de waarschuwing van DNB onzin te vinden. ‘De bank overdrijft zwaar. Het grootste deel van het vastgoed is goed verhuurd met stabiele huurstromen.’ De opmerkingen van DNB zullen ‘de vrees onder beleggers’ alleen maar vergroten zo vreest NEPROM. 
 
De waarderingen van kantoren zijn op dit moment echter pure fictie. Het Parool liet in december zien dat de 1,3 miljoen vierkante meter leegstand kantooroppervlak in Amsterdam in de boeken stond voor €5-10 miljard. Deze waarderingen gaan er nog van uit dat het kantooroppervlak volledig is verhuurd, terwijl de leegstand in Amsterdam al ruim 8 jaar boven de 10 procent uitkomt. 
 
Grafiek 1: Kantorenleegstand in Nederland (Bron: Vastgoedmonitor)  


 
Bij een recente veiling van kantoorpanden van Uni-Invest werd een portefeuille bestaande uit zo’n 318 vastgoedobjecten zelfs voor een korting van 30 procent nog niet verkocht, terwijl er al flink was afgeboekt op de portefeuille. ‘Uit het niet doorgaan van de [Uni-Invest veiling] blijkt dat de markt nog geen nieuw prijsniveau heeft gevonden,’ concludeerde vastgoedadviseur DTZ/Zadelhoff in haar prognose voor 2012. 
 
Wie gaat betalen?
Sijbrand stelt voor om een ‘bad bank’ op te richten, die eventueel door de Nederlandse staat moet worden gefinancierd. Hiermee gaat Sijbrand in tegen de woordvoerster van regeringspartij VVD Betty de Boer. De Boer stelde in een recent Kamerdebat dat er vooral voorzichtig moest worden omgegaan met afwaarderingen omdat de rekening anders bij belastingbetaler terecht zou komen. ‘Kantoorgebouwen zijn overgewaardeerd,’ erkende de Boer. ‘[Maar], volgens mij moet de lucht er een beetje langzaam uitgeknepen worden in plaats van dat je dat dwingend gaat opleggen. In dat laatste geval komen er immers veilingen en krijgen de banken en uiteindelijk ook de belastingbetaler een probleem.’
 
Het lijkt echter vast te staan dat iemand een verlies moet gaan nemen en dat zolang dit niet gebeurt de kantorenmarkt zich niet zomaar gaat herstellen. Gaan dit banken, verzekeraars, vastgoedhandelaren en pensioenfondsen zijn of moet de belastingbetaler voor de zoveelste keer bijspringen?