Het gaat niet over hebzucht

01apr 2011april 2011

‘Jan Hommen is geen graaier’, zegt Jeroen Smit. ‘De kern is dat mannen als Hommen het contact met de samenleving kwijt zijn geraakt’.

Arme Jan Hommen. Twee jaar geleden nog maar was hij een gevierd bestuurder met een vlekkeloze staat van dienst, een paar mooie commissariaten en uitzicht op een welverdiend en comfortabel pensioen met meer liefde en aandacht van en voor de mensen die hem na staan.

Maar toen viel ING bijna om, viel ING-bestuursvoorzitter Michel Tilmant helemaal om en stond de bijna 66 jarige president-commissaris voor de vraag of hij het roer dan maar een paar jaar over zou nemen. Crisis, de bank moest worden gered. Inmiddels toch ook een beetje zijn bank, hij is er dan al ruim vier jaar toezichthouder.
Jan Hommen (helemaal geen bankier van huis uit)  besloot moedig te zijn, hij nam de loodzware taak op zijn schouders en liet en passant weten daarvoor in 2009 geen beloning te willen hebben. Hij had zich kennelijk bedacht dat het op zo’n moment voor alles een plicht is om aan het roer te gaan staan, dan mag het niet over zoiets banaals als geld gaan, maar niemand keek ervan op.

Logische rekensom
De bank werd gered, met steun van de belastingbetaler, maar een paar maanden na zijn aantreden gaat het al mis. Dan wordt bekend dat ING voor honderden miljoenen aan bonussen uitbetaalt. Een zichtbaar ongemakkelijk Hommen legt in NOVA uit dat hij die bonussen liever niet had betaald.  "Het is heel veel geld en ik vind de omstandigheden heel vervelend om dit te doen. We hebben echter genoeg problemen om te tackelen en ik wil niet ook nog eens mijn mensen tegen me in het harnas werken”, zo verdedigt hij zich.

Arme Jan Hommen. Aan zijn lichaamstaal kon je toen al zien dat hij niet echt begreep waar men zich zo druk over maakte. Het ging over een paar honderd miljoen aan bonussen, veel minder dan de jaren ervoor. En bonussen, tja die horen er nu een maal bij, die zijn (met name in de zakenbank) onderdeel van een rekensom. Een rekensom waarbij het vaste salaris vaak relatief laag is en de bonus het overgrote deel van de beloning uitmaakt. Bovendien was de transitie van de blauwe Postbank naar de Oranje ING-leeuwen toch goed verlopen en daar waren nou eenmaal bonussen aan verbonden. Die mensen hadden toch helemaal niks met de crisis te maken. Kortom: allemaal logische redenen om al die opwinding niet te begrijpen. 

Twee jaar later gaat het weer mis. Nu met zijn eigen (eerste) bonus in de hoofdrol. Weer zo’n logische rekensom. Met logische targets en percentages, codes en afspraken met het ministerie van financiën. Als die allemaal werden ingevuld zoals netjes van te voren afgesproken rolde die 1,25 miljoen eruit.  Daar had Hommen dus recht op. 
We kennen de gevolgen. De collectieve woede is enorm, woedende werknemers, woedende klanten. En politici die zo blind van woede zijn dat ze een domme motie (100 procent belasting op alle bonussen sinds 2008) aannemen die niet eens kan worden uitgevoerd. Arme Jan Hommen. Van schrik bood hij zijn verontschuldigingen aan en stortte die ellendige bonus meteen terug.

Empathisch zijn
Het maakt niets meer uit, sinds twee weken is duidelijk  dat Hommen de geschiedenis in zal gaan als een graaier, een foute bankier die  bij de eerste de beste gelegenheid geprobeerd heeft zijn zakken te vullen. Over de ruggen van al die arme belastingbetalers wel te verstaan, die vlak daarvoor zijn bank  nog hebben gered van de ondergang.
Arme Jan Hommen, want ik geloof daar helemaal niks van. Ik ben ervan overtuigd dat dit onzin is. Jan Hommen is geen graaier, het gaat bij hem al lang niet meer over nog meer geld. Hij heeft genoeg. Die vijfhonderd duizend euro (netto) zegt hem niks, is geen primaire drijfveer. 
De kern van het probleem is het simpele gegeven dat veel mensen zoals Jan Hommen, topmanagers/topbankiers, helemaal bovenin onze grootste organisaties, het contact met de samenleving zijn kwijt geraakt.
Het zijn voor alles erg slimme mannen. Mannen die goed over dingen nadenken en dan een besluit nemen. Ze gaan uit van het concept van ‘gelijk hebben’. Dat is hun domein, daarin zijn ze zo ongeveer onverslaanbaar.

Het idee dat het om gelijk krijgen gaat, daar hebben ze niets mee. Dat vinden ze flauwekul. Zonde van hun tijd. Laat staan dat ze zich realiseren dat het bij gelijk krijgen niet gaat over rationele slimheid maar over heel goed luisteren naar de omgeving waarin je opereert. Empathisch zijn, werkelijk doorgronden wat er leeft in de samenleving.  Daar contact mee maken en dat laten meewegen in de besluiten die je neemt. Ik ben bang dat de Jan Hommens van deze wereld (Raden van Bestuur en Commissarissen, niet alleen van die van ING, zijn er mee gevuld) dat contact grotendeels zijn kwijt geraakt. Anders hadden ze geweten dat het geld waar hij wat mij betreft ook recht op heeft, nu niet kan worden uitgekeerd. Niet nu!!

Leiderschap tonen
Je als leider verantwoordelijk voelen voor de samenleving waarin je werkt, dat is niet makkelijk. Daarvoor moet je regelmatig in een trein of tram zitten, een snackbar is ook goed. Of de kantine van de locale bank.  Veel met gewone mensen praten, gewone klanten, gewone werknemers. En terwijl je met ze praat moet je heel goed luisteren. Echt luisteren. Want deze mensen bepalen in deze tijd of je gelijk gaat krijgen. Als zij er geen zin in hebben, ben je nergens.
Laten we hopen dat een nieuwe generatie leiders zich weer gaat verbinden met de samenleving waarin ze opereren, en zo leiderschap zal tonen. Dan kunnen we weer een beetje vaart gaan maken.

 

Jeroen Smit

 

Auteur van de bestsellers ‘De Prooi’ en ‘Het Drama Ahold’.

Zie ook de website van Jeroen Smit waar meer te vinden is over zijn gedachten over leiderschap en de oorzaken van de crisis.