Het mea culpa van een private banker

25jun 2012juni 2012
Eric Smit

Met zijn boek ‘Ontmaskerd’ heeft voormalig bankier Peter van de Slikke een belangwekkende bijdrage geleverd om consumenten weerbaarder te maken tegen de praktijken van banken.

Eindelijk een oud-bankier die eens onverhuld vertelt wat voor praktijken zijn voormalige vakbroeders er op na houden. Voormalig ABN Amro-bankier Peter van der Slikke (1953) voldoet eigenlijk aan de kenmerken van een klokkenluider. In mei kwam zijn boek ‘Ontmaskerd’ uit. Daarin legt de oud-bankier misstanden bloot waar velen al heel lang het bestaan van kennen, maar om moverende redenen – doorgaans vanwege het eigen gewin – liever niets over naar buiten wensten te brengen. Van der Slikke doet dat dus wel. Bij mijn weten als eerste in Nederland.

 

Eigen gewin
Voor de goede orde: ook bij Van der Slikke speelt het eigen gewin een rol. Van der Slikke is nog steeds vermogensadviseur en de publicatie van zijn boek maakt onderdeel uit van de inspanning om zijn bedrijf Topcapital – een ‘écht onafhankelijke vermogensadviseur’ – onder de aandacht te brengen.
Veel vrienden zal hij met zijn initiatief in elk geval niet maken, althans, niet binnen de wereld van het vermogensadvies. Daar zal zijn naam door het overgrote deel alleen nog maar met misprijzen uitgesproken kunnen worden, zoveel wordt duidelijk na het lezen van ‘Ontmaskerd’

Van der Slikke presenteerde in mei zijn boek en sprak bij die gelegenheid tegenover de verzamelde pers zijn mea culpa uit. Van der Slikke was immers het grootste deel van zijn professionele leven actief in de wereld die hij in zijn boek op pijnlijke wijze bloot legt. Het feit dat hij zelf jarenlang aan de "beschamende" praktijken heeft meegewerkt, zorgt ervoor dat het boek vanaf de eerste zin boeit. Van der Slikke kent de producten, de verborgen kosten en de talloze trucs van bankiers om klanten iets te verkopen waar deze eigenlijk alleen maar schade van ondervinden.

Bewust benadelen
‘Hoe de financiële wereld écht werkt", luidt de subtitel van de 253 pagina’s tellende pageturner. Die suggereert dat de hele financiële wereld uitgebreid aan bod komt. Die claim is ietwat overdreven. Hoewel Van der Slikke het grootste deel van het scala van de gedragingen en vooral misdragingen van bankiers de revue laat passeren zoomt Van der Slikke met ‘Ontmaskerd’ vooral in op de verborgen wereld van de private bankers, vermogensbeheerders en de beleggingsfondsen. Die is nog steeds zeer relevant want alleen in Nederland al heeft het totale beheerde vermogen de omvang van enkele honderden miljarden.

‘Ontmaskerd’ levert vele verhelderende inzichten op. De voormalige ABN Amro-bankier neemt het fileermes genadeloos ter hand en legt tal van schimmige, je zou kunnen zeggen misdadige, praktijken van zijn vroegere collega’s bloot. Hij schetst welke cultuur binnen het onderdeel private banking van ABN Amro heerste. De managers spraken over ‘theemutsen’ als ze het over de meer winstgevende – vaak oudere – klanten spraken. De mentaliteit onder vele private bankers wordt volgens hem gekenmerkt door een ernstig onderontwikkeld moreel besef, voorzover er niet van immoraliteit sprake is. Want hoe zou je de talloze praktijken van het bewust benadelen van klanten anders kunnen noemen?

 

‘Ontmaskerd’

 

Afwezige onafhankelijkheid
Van der Slikke geeft ook tal van voorbeelden van deze misdragingen. Hij bedekt ze nog enigszins met een schamel manteltje der liefde door te schrijven dat veel adviseurs in wezen "vriendelijke en aardige" mensen zijn die "oprecht geïnteresseerd" zijn in de situatie van hun klanten. Het probleem is echter dat deze, doorgaans zeer hoog opgeleide mensen, allen werken voor commerciële organisaties die er wel bij varen door hun klanten het vel zo ver mogelijk over de oren te trekken.

Van werkelijke onafhankelijkheid is vrijwel nergens in de financiële industrie sprake. Niet bij de ratingbureau’s die de kwaliteit van landen, bedrijven en financiële producten beoordelen, en ook niet bij de zogenaamd onafhankelijke bureaus als Moneyview, Morningstar die producten beoordelen en rangschikken of zelfs de financiële pers. Journalisten van kranten, blaadjes of websites die beleggingsfondsen voor het voetlicht brengen, zijn zelden kritisch over de producten of mensen die ze bespreken, zo maakt Van der Slikke duidelijk.
Wie ‘Ontmaskerd’ leest komt onvermijdelijk tot een sombere, maar inmiddels weinig schrikbarende conclusie: Praat er een bankier tegen u, weet dan dat hij u iets probeert te verkopen. En meestal is dat ‘iets’ veel te duur.

 

Het theater van de beleggingsfondsen
Het meest diepgaand bespreekt Van der Slikke de wereld van de beleggingsfondsen. "De beleggingsfondsenindustrie is één groot theater!", schrijft hij. Geen loze uitspraak van een geborneerde ex-bankier, maar een goed onderbouwde stelling. Van der Slikke deed voor zijn boek uitgebreid onderzoek naar tal van beleggingsfondsen en vooral daar blijkt dat er nog heel erg veel niet in de haak is. Met name de kosten van de beleggingsfondsen en de verhullende wijze waarop de bedrijven die deze fondsen op de markt brengen hun beroerde resultaten weten te maskeren, bieden nog veel stof voor nader onderzoek door toezichthouder AFM en consumentenorganisaties. Wees daarbij vooral op je hoede voor de Vereniging van Effectenbezitters, want ook die is volgens Van der Slikke niet geheel te vertrouwen.

Van der Slikke beperkt zich in zijn boek niet uitsluitend tot het ontmaskeren van het grijpgrage gilde van de private bankers, glibberige fondsbeheerders en doortrapte adviseurs. Hij geeft ook tal van suggesties hoe het beter kan en die zijn in een aantal gevallen zeer plausibel te noemen.

 

Goedlachse rasoppurtunist
Er zijn ook minpunten. Het boek – althans de eerste druk – wordt helaas ontsierd door een aantal onzorgvuldigheden die door een grotere inspanning van de uitgever – betere eindredactie – eenvoudig hadden kunnen worden vermeden.
Wonderlijk is ook de keuze van Van der Slikke om bij de presentatie van zijn boek een exemplaar symbolisch uit te reiken aan de ondernemende socialist Willem Vermeend. Vermeend – de uitvinder van het spaarloon – was ook de man die in 2003 de baas werd van het grootste financiële advieskantoor van Nederland, de Meeùs Groep.
De Meeùs Groep werd groot met de verkoop van woekerpolissen – een van de meest ruïneuze financiële producten uit de vaderlandse geschiedenis. Wat niemand toen wist was dat dit bedrijf een volle 100 procent dochter was van Aegon. Een jaar later nam Vermeend al weer afscheid van het bedrijf, vlak voor dat Het Financieele Dagblad samen met Nova onthulde dat het bedrijf een onderdeel uitmaakte van woekerpolisproducent Aegon. Daarnaast was Vermeend tot eind 2009 commissaris bij de Arnhemse Dirk Scheringa; Maasbert Schouten van AFAB. Dat zijn bepaald geen prestaties die hem het aanzien geven van iemand die een voorvechter is van onafhankelijk financieel advies.

De pijnlijke omissie van Van der Slikke – het was geen grap – om de presentatie van zijn boek op te luisteren met deze goedlachse rasopportunist doet echter niets af aan de grote waarde van zijn werk. ‘Ontmaskerd’ maakt duidelijk dat private bankers, financieel adviseurs en verkopers beleggingsfondsen met zeer veel terughoudendheid benaderd dienen te worden. Met dit boek in de hand, mag iemand zich later niet meer beroepen op onwetendheid.
Waarvan akte.