Is Europa bang voor Grieks geopolitiek drama?

02mrt 2012maart 2012
Krijn Schramade

Griekenland heeft aan geopolitiek belang moeten inboeten, maar toch blijft het een pion op het regionale schaakbord. Dat Griekse spektakel kost wel wat.

Sinds de zeeslag bij Navarino in 1827 is Griekenland een onafhankelijk land. Het Ottomaanse juk was afgeschud, maar alleen kregen ze dit niet voor elkaar. De Britse, Franse en Russische marine versloegen de Ottomanen. Daarna gebruikten de Britten de Griekse eilanden Kreta, Cyprus en Corfu om het Ottomaanse Rijk in toom te houden. Athene gaf maar al te graag alle ruimte om de aartsvijand te bestrijden. En financieel werd het er niet slechter van. Een onafhankelijk land, maar de historie van afhankelijkheid was geboren. 

 

Alles tegen het rode gevaar
Vanaf het begin van de Koude Oorlog was het de VS die Griekenland financierde. Het was ook de VS die in 1952 Griekenland en Turkije bij de NAVO haalde. De alliantie die Europa moest beschermen tegen de Sovjet-Unie kon de grenslanden goed gebruiken als buffer. Van de VS kreeg het de nodige middelen om het defensieapparaat op te krikken. Uiteraard steunde de VS later ook het kolonelsbewind. 
 
In deze tijdsgeest is ook de toelating van Griekenland tot de Europese Unie te zien. Griekenland verloste zichzelf in 1975 van de militaire junta en trad in 1981 toe tot de EEG, de voorloper van de EU. Door lidmaatschap kon Griekenland zijn economie en democratische rechtsstaat ontwikkelen. Voor de communistische buurlanden in de Balkan was Griekenland zo een mooi vergezicht naar een tijd ná de Koude Oorlog: welvaart door kapitalisme en democratische waarden. Griekenland leek belangrijker dan Portugal en Spanje. Deze twee waren slechts een jaar later verlost van hun militaire dictatuur, maar traden pas in 1986 toe tot de EEG. 
 
Loper naar de Balkan
Na de val van de muur en het uiteenvallen van Tito’s socialistische Joegoslavië was Griekenland ook nog wel bruikbaar. “Griekenland heeft de afgelopen twintig jaar ook als lastige, soms zelfs verdachte, maar nuttige loper naar de Balkan gefungeerd,” aldus defensie-expert Ko Colijn in Vrij Nederland. “Net pro-Servisch en orthodox genoeg om af en toe eens met Belgrado te bellen om de gedachten van Milosevíc tijdens de Balkanoorlogen te peilen. Maar natuurlijk ook genoeg NAVO- en EU-lid om te garanderen dat niemand ter wereld betwist dat de Balkan uiteindelijk een Europese binnentuin is, en geen woest grensland tussen oost en west.”
 
Nadat de Amerikanen in 1999 Milosevíc van zijn troon bombardeerden, was het echter gedaan met de geopolitieke relevantie van Griekenland. En heeft het zich in de schulden moeten steken. Dat is in het kort de analyse van Stratfor, de Amerikaanse geopolitieke informatiedienst. 
Niemand had Griekenland  nodig als militaire springplank naar de gedeelde vijand. “Zo verloor het politieke en economische steun die ze als strategische partner van de VS tijdens de Koude Oorlog en de Balkanoorlog kregen.” Sindsdien leeft Griekenland op te grote voet. “Ze deden alles om bij de club van eerste wereld landen te blijven horen. Het vervalste de boekhouding om de euro in te mogen voeren en het stak zich in de schulden, bijvoorbeeld om het militaire apparaat te besteden.”  
 
De Leopard tank, made in Germany
 
Duits wapentuig
Griekenland bezuinigt, maar defensie blijft redelijk buiten schot. De Grieken voelen zich namelijk nog steeds militair bedreigd door NAVO-bondgenoot Turkije, dat tot overmaat van ramp veel steun krijgt van de VS. In 2010 besteedden de Grieken drie procent van het bbp (zeven miljard euro) aan defensie. Binnen de NAVO overtreft alleen de VS dit. In 2011 bezuinigden de Grieken 500 miljoen euro op defensie, maar de verlanglijstjes voor wapentuig liggen al klaar. Voornamelijk de Duitse defensie-industrie vaart er wel bij.
 
Voor voormalig suikeroom Amerika mag Griekenland minder relevant zijn, maar voor Nederland en de EU lijkt het arme Griekenland nog wel nuttig. Zo vindt Colijn dat de positie ten opzichte van de Balkan belangrijk blijft. “Griekse verongelijktheid over Noord-Europese dictaten – hoe trots en misplaatst ook – maken de kans op het opflakkeren van conflicten in Kosovo, Macedonië en Cyprus weer groter, want de matigende rol van Brussel gaat verloren.”
Daarnaast is Griekenland een nuttige schakel tussen Europa en het Midden-Oosten. Vooral nu het onrustig is in de Arabische wereld, “is een stabiel Zuid-Europa van het grootste belang,” aldus Colijn. “Hulp vanuit en historische banden met Griekenland fungeren traditioneel als nuttige schakel tussen Europa en deze Arabische achtertuinen.” De Nederlandse helikopterbemanning in het Libische Sirte kwam bijvoorbeeld vrij door Griekse bemiddeling.
 
Regio in beweging
“Je hoeft alleen maar naar de geopolitieke situatie van Griekenland te kijken om te begrijpen dat er nieuwe gevaren op de loer liggen,” zegt Giorgos Prevelakis, hoogleraar geopolitiek aan de universiteit Panthéon-Sorbonne in Parijs. “De Westelijke Balkan is nog lang niet stabiel, Turkije neemt afstand van het Westen, en de VS verliest invloed. Tegelijkertijd knopen Rusland en China weer banden aan met hun vroegere invloedsgebieden en richten ze nieuwe economische en politieke netwerken op.” Zo nam China in 2010 al een groot aandeel in de haven van Piraeus.
 

 
Als Griekenland buiten de Europese boot valt, kan het de Balkan mee trekken in de ellende. De EU heeft jaren geïnvesteerd in vrede en economische ontwikkeling op de Balkan. Colijn: “In het ergste geval houdt Europa dan weer bij op Wenen of Ljubljana.”
“Mocht Griekenland uit de Europese Unie – of zelfs maar uit de eurozone – stappen,” zo waarschuwt Prevelakis, “dan zou dit land opnieuw veranderen in een arena waar Britse, Duitse, Franse, Amerikaanse, Russische en Chinese belangen met elkaar in botsing komen.”
 

 Krijn Schramade schrijft over geopolitiek en economie: www.krijnschrijft.nl

Het is tijd om in actie te komen. In een wereld waar alles om geld draait, kunnen we alleen samen het verschil maken