Italië, RIP

19jul 2011juli 2011
Arne van der Wal

Het Italiaanse schuldenprobleem is nog ernstiger dan het op het eerste gezicht lijkt. De Italianen plegen ‘demografische zelfmoord’.

Vorige week liet FTM zien hoezeer pensioenfonds ABP is blootgesteld aan Italiaanse en Franse staatsobligaties (zie "ABP staat op drijfzand Italië"). Het ABP heeft daarmee een flink risico genomen. Met een staatsschuld die in 2011 120 procent van het BBP zal bedragen, is Italië niet alleen procentueel, maar ook in absolute zin met €1,9 biljoen een van de grootste schuldenaars ter wereld. Alleen de VS en Japan hebben een grotere schuld. 

 

In diezelfde week nam de Italiaanse regering flinke maatregelen om de schuldenlast te beperken. De urgentie is groot want Italië moet steeds hogere rente betalen op de kapitaalmarkt. Het parlement nam het bezuinigingsplan van €47 miljard (dat in 2014 tot een sluitende begroting zou moeten leiden) aan, maar is dat voldoende om de obligatiemarkt gerust te stellen? De oplopende rente suggereert dat dit nog niet het geval is, constateert dagblad La Repubblica. De krant vreest dat premier Berlusconi een ongekend hoge stapel onbetaalde rekeningen achterlaat.

 

Wil de laatste Italiaan het licht uitdoen?
De grote vraag over de Italiaanse schuld is relatief eenvoudig: welke Italianen gaan dat betalen? Het zijn er namelijk over enkele decennia een stuk minder dan nu. Italië telt op dit moment zo’n 61 miljoen inwoners, maar demografici voorspellen dat de bevolking in 2050 geslonken zal zijn tot 55 miljoen. Dat heeft grote gevolgen voor de economie van het land. De gevolgen voor bijvoorbeeld de vastgoedsector zullen desastreus zijn. Als de Italianen zich met hetzelfde enthousiasme blijven voortplanten als ze de afgelopen decennia hebben gedaan, zijn er tegen het eind van deze eeuw nog slechts 10 miljoen Italianen over. 
 
Nu al heeft Italië, op Duitsland na, het grootste percentage 65plussers van de EU: ca 21 procent. Ter vergelijking: in Nederland heeft 16 procent van de bevolking de pensioensgerechtigde leeftijd. Al sinds 1995 is het geboortecijfer er lager dan sterftecijfer (9,18/1000 vs 9,84/1000). De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen is ruim 31 jaar, een van de hoogste ter wereld. Dat de bevolking er de afgelopen jaren toch iets groeide is te danken aan immigratie. Italië is ook het eerste land ter wereld dat meer 60-plussers telt dan jongeren onder de 20. 
 
Dat hoge percentage bejaarden drukt zwaar op de begroting. Italië heeft een omslagstelsel wat betekent dat de pensioenen uit de lopende rekening worden betaald. 15 Procent van het BBP gaat rechtstreeks naar pensionados,  meer dan welk OESO-land ook. Daar komt nog eens bij dat ook de arbeidsproductiviteit laag is. Van de beroepsbevolking (15-64) is slechts 52 procent werkzaam. Het grootste probleem voor Italië is om de economische groei te bevorderen, concludeerde het IMF
 
De demografie van Italië is zo verontrustend dat de Italiaanse journalist Giulio Meotti zijn artikel voor de Wall Street Journal ‘RIP, Italia’ noemde. De afname van de bevolking is niet anders dan ‘demografische zelfmoord’, concludeerde hij.  Niet alleen zijn er weinig werkende Italianen, ze zijn ook nog eens lager opgeleid dan andere Europeanen, constateerde het Duitse Berlin-Institut.  In Europa tellen alleen Portugal, Roemenië en Tsjechië minder personen die een tertiaire opleiding hebben gevolgd. 
 
Kortom, de Italiaanse schuld moet betaald worden door een afnemend aantal Italianen die behalve te weinig werken ook nog eens beduidend lager zijn opgeleid en dus een lager verdienpotentieel hebben.
 
De zwakke positie van Italië op de obligatiemarkt is niet langer los te zien van de demografische implosie waarmee het land te maken krijgt. Premier Berlusconi heeft zijn volk lang weten wijs te maken dat Italië weinig last heeft gehad van de kredietcrisis en de daarop volgende economische achteruitgang. Hoe het land er werkelijk voor staat begint nu duidelijk te worden. Voor de financiële markten is Italië een sitting duck, klaar om neergeknald te worden. 
 
 
 

Het is tijd om in actie te komen. In een wereld waar alles om geld draait, kunnen we alleen samen het verschil maken