Witte vlag voor Indonesische tank-deal

27jun 2012juni 2012
Krijn Schramade

Het demissionaire kabinet trok nog eenmaal ten strijde om de verkoop van overbodige Leopard tanks aan Indonesië door de Tweede Kamer te loodsen. Ze lijken nu de witte vlag te hijsen, maar na de verkiezingen is er ook nog kans op witte rook. Dankzij de PvdA.

Demissionair minister van Defensie Hans Hillen is bezorgd: “De krijgsmacht piept en kraakt overal door de huidige reorganisatie.” Hij moet al een miljard zijn ministerie bezuinigen en de kans is groot dat er nog meer bezuinigd moet worden. Voor 200 miljoen euro wil Indonesië de overbodige Nederlandse Leopard tanks overnemen. Dit zou de demissionaire minister wat lucht geven, maar de Tweede Kamer is hem niet gunstig gestemd.

Een meerderheid van de Kamer is fel gekant tegen de verkoop. Het leger van Indonesië schond onlangs de mensenrechten nog in West-Papoea. Daarom werd in december vorig jaar een motie van Groen Links Kamerlid El Fassed door een ruime meerderheid in de Tweede Kamer gesteund. Alleen CDA, VVD en mogelijk D66 zijn voor de verkoop aan Indonesië.

Verbeterde mensenrechtensituatie

Ondanks de overzichtelijke verhoudingen in de Tweede Kamer, probeerde de regering het afgelopen week nog een keer bij het parlement.  Het Ministerie van Buitenlandse Zaken stuurde de Kamer een brief. Daarin vertelt de Nederlandse mensenrechtenambassadeur Lionel Veer dat de mensenrechtensituatie in Indonesië “sterk is verbeterd.” Afgelopen donderdag ging een zware delegatie van het demissionaire kabinet in debat met de Kamer. Minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken, minister Hillen van Defensie en staatssecretaris Bleeker van Economische Zaken deden een laatste poging.
De Kamer hield voet bij stuk. Groen Links Kamerlid Arjan El Fassed: “Ik heb nog geen enkele mensenrechtenexpert gehoord die zei dat het leveren van wapens verantwoord is. U kent het standpunt van de Kamer en hoort daarna te handelen.”
Volgens El Fassed moet de motie ‘onverkort’ worden uitgevoerd: “Het kabinet doet er verstandig aan geen ramkoers te varen en nu eindelijk te besluiten uitvoering te geven aan mijn motie om geen tanks aan Indonesië te verkopen. Ik ga er dus van uit dat mijn motie onverkort wordt uitgevoerd.  Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.”

Verkopen die tanks

VVD-Kamerlid Han ten Broeke ziet de verkoop van de tanks aan een “bevriend en democratisch land” wel zitten. “Er is geen enkele militaire expert die zegt dat ze in West Papoea ingezet kunnen worden. En Indonesië heeft meerdere malen aangegeven dat ze daar niet gestationeerd worden. Ze worden gekocht om te moderniseren en ze worden gestationeerd op Java.” Daarnaast wijst Ten Broeke op het feit dat Defensie die 200 miljoen euro goed kan gebruiken.
Het kabinet krijgt steun uit bekende hoek
De belofte van Indonesië de tanks alleen op Java in te zetten, kunnen we volgens defensie-expert Christ Klep met een korreltje zout nemen. “Dat doet een beetje denken aan de belofte die we van Afghaanse agenten vragen om niet te gaan vechten. Dat is onuitvoerbaar natuurlijk.”

Leopards zijn te zwaar

Volgens defensie-experts ligt het inderdaad niet voor de hand dat Indonesië de Nederlandse Leopard tanks in Papoea Nieuw Guinea zal gebruiken. “Qua terrein en infrastructuur is er nauwelijks speelruimte om zware tanks op de meest geëigende manier in te zetten, als speerpunt of als mobiele verdedigingsondersteuning,” licht defensie-expert Christ Klep toe. “Zeker in het binnenland hebben bruggen en wegen niet voldoende ‘classificatie’ om een circa 60 ton zware mastodont als de Leopard II te dragen.”

In de tussentijd twijfelt Indonesië meer en meer over de aankoop van de Nederlandse Leopards. Heeft Indonesië onze Leopard tanks eigenlijk wel nodig? Klep: “Indonesië heeft geen behoefte aan zware tanks in de eigen militaire doctrine, van volksverdediging en guerrilla bij invasie.” De Volksverdediging is een civiel-militaire defensie. Nadat de indringer het Indonesische leger verslaat, en de archipel verovert, gaat Indonesië over op een lange periode van guerrilla oorlog. Daar ligt het gebruik van zware tanks niet voor de hand. De zware tanks lijken vooral bedoeld voor de militaire parades.
“Tanks en pantservoertuigen zijn overigens – zo leert de geschiedenis – wel degelijk klassieke instrumenten om wat zwaardere ordeverstoringen te bestrijden,” nuanceert Klep. “Ze maken immers veel indruk en kunnen gemakkelijk als zelfstandige checkpoints worden gebruikt.”

Lichter is logischer

“Op de Indonesische archipel, en West-Papoea in het bijzonder, liggen lichtere pantservoertuigen meer voor de hand,” licht Klep verder toe. “Tot nu toe hebben ze lichtere pantservoertuigen als de Scorpion gebruikt, die een veel logischer keuze zijn.” In mei sloot Indonesië een deal van 214 miljoen dollar met Rusland over de aankoop van lichtere en amfibische Russische tanks. Deze BMP-3F is uitermate geschikt voor allerhande gebruik op West-Papoea.
Het demissionaire kabinet ziet geen belemmeringen voor verkoop van de Leopard tanks aan Indonesië. De EU-criteria voor wapenverkoop zijn geen obstakel en de mensenrechtensituatie is verbeterd.
Toch lijkt het Nederlandse demissionaire kabinet nu de witte vlag te hijsen. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal wil wachten tot na de verkiezingen van 12 september. Er zat geen beweging in de Kamerverhoudingen. Ook de PvdA blijft tegen de verkoop.

‘Minister van Handel’ Frank Heemskerk (PvdA) verkocht de KRI Frans Kaisiepo aan Indonesië 

Herhaling van zetten

Toen de Partij van de Arbeid zelf in de regering zat, verkocht Nederland wel wapentuig aan Indonesië. PvdA staatsecretaris Frank Heemskerk verkocht fregatten van Damen Shipyard aan de voormalig kolonie. Ook toen was de Tweede Kamer tegen, maar won de koopmansgeest het van de domineesgeest. Het toeval wil dat Damen Shipyards onlangs een deal sloot voor nog meer fregatten voor Indonesië. Als de partij van Diederik Samsom na 12 september in de regering zit, kiest het mogelijk weer voor de economische belangen en bijbehorende arbeidsplaatsen. Hoe zit het dan met verkoop van tanks aan hetzelfde land?
Lees ook: