Nadere bestudering van het 29-pagina´s tellend oordeel laat echter zien dat opluchting niet helemaal terecht is. Men moet de uitspraak van het Duitse Hof namelijk veel eerder bezien in relatie tot een aantal oplossingen voor de euro-crisis en niet zozeer in relatie tot de vraag of de reddingsoperaties tot nu toe legitiem zijn. 

 

De afgelopen tijd hebben veel politici, beleidsmakers, centrale bankiers en economen een aantal maatregelen genoemd die genomen zouden moeten worden om de euroc-risis te bezweren. Zo zou het EFSF-noodfonds in omvang verdubbeld moeten worden, naar 1.500 miljard euro of zelfs meer, naar 2.000 miljard euro. Volgens anderen zijn de zogeheten eurobonds, staatsobligaties uitgegeven door de Europese Unie of de eurolanden samen, de oplossing. 

 

Weer anderen stellen dat de enige structurele oplossing is dat de muntunie geflankeerd wordt door een fiscale en/of politieke unie. Europa moet in staat zijn proactief te handelen om de euro-crisis bij de hoorns te grijpen in plaats van, zoals sinds het begin van de crisis het geval is, steeds te reageren op een nieuw probleem of een escalatie van de bestaande problemen. 

 

Al die oplossingen waren voor afgelopen woensdag op zijn minst in theorie mogelijk. Na de uitspraak moet er een dikke streep doorheen. 

 

 

 

Het verdubbelen van het EFSF-noodfonds, een voorbeeld van proactief handelen van Europa, zou wel mogen van het hof. Dat eist aan de ene kant dat de hoogte van de af te geven garanties bepaald wordt, maar stelt aan de andere kant dat hoeveel garanties afgeven verantwoord is, het domein is van politiek en het hof respecteert dat. 

 

Maar ook al zou het EFSF verdubbeld worden, dan nog moet de regering in Berlijn voor elke nieuwe reddingsoperatie het Duitse parlement om goedkeuring vragen omdat het gaat om een budgetrechtaangelegenheid. Die is volgens het hof ´een centraal element van soevereiniteit´. Zonder toestemming van het parlement zou het stemrecht van de Duitse kiezer namelijk worden uitgehold, iets dat wél in strijd zou zijn met de Duitse grondwet. 

 

Elke keer wanneer het Duitse parlement zou gaan stemmen over een nieuwe noodlening, zou er onzekerheid ontstaan op de financiële marken over de stemmingsuitslag. Daardoor zouden de rentes in de probleemlanden van de muntunie oplopen, iets wat de problemen in die landen alleen maar groter zou maken. Europa zou zo achter de feiten aan blijven hollen.

 

Eurobonds 

Ook de door sommige economen, Brussel en landen zoals Italië vurig gewenste eurobonds zouden zeer waarschijnlijk in strijd zijn met de uitspraak van het hof. Dat heeft namelijk bepaald dat Duitsland geen permanente mechanismen mag opzetten die ertoe zouden leiden dat Duitsland verplichtingen op zich neemt waarvan de omvang afhankelijk is van besluiten in andere eurolanden en waarover het Duitse parlement dus niets te zeggen heeft. 

 

Ook eist het hof dat de afspraken over hulp aan de zwakke eurolanden scherp en expliciet moeten zijn, met duidelijke rechten, plichten en doelstellingen. Dat kan het maken van nieuwe afspraken tussen Europese leiders in de toekomst veel lastiger maken dan het nu al is. De Europese leiders slagen er als het puntje bij paaltje komt wel in om op het op hoofdlijnen eens te worden. De invulling van de gemaakte afspraken duurt in de regel veel langer, waarbij vaagheid doorgaans troef is. De recente ontwikkelingen rondom het onderpand dat Finland wilde voor zijn deel van de lening is hiervan een prachtig voorbeeld. 

 

De rode lijn in het oordeel van het hof is, net zoals in soortgelijke zaken eerder in 1992 en vooral in 2008, dat de Duitse soevereiniteit, in het bijzonder op begrotingsgebied, het allerhoogste goed is. 

 

Na dit oordeel is het dan ook zo goed als uitgesloten dat Europa snel en proactief kan optreden in de euro-crisis. Proactief optreden is echter cruciaal om de euro-crisis de baas te worden. Grote kans dan ook dat de komende jaren in de eurozone in het teken zullen staan van aanhoudende crisis, met escalaties en tijdelijke relatieve rust wanneer weer eens een noodlening goedgekeurd wordt. De einduitkomst is zeer onzeker: de levensvatbaarheid van de euro op de middellange en lange termijn is alles behalve gegarandeerd. 

 

Wie daarvoor een schuldige zoekt, is bij het hof in Karlsruhe aan het verkeerde adres. Het wrong zich juist sinds 1992 in allerlei bochten om verdere Europese integratie niet in de weg te liggen. Maar het hof kon en kan daarbij om één feit niet heen, namelijk dat het de hoeder is van de Duitse grondwet. Die is zodanig opgesteld dat alleen als de Duitsers hun grondwet zouden aanpassen zodat Europa boven Duitsland gaat, de zaken anders zouden komen te liggen.

 

Zolang dat niet gebeurt, zal de muntunie in een crisis verkeren. Het oordeel van afgelopen woensdag over de euro en de muntunie is Europa is daarom zeer waarschijnlijk niet het laatste uit Karlsruhe.

 

 

Edin Mujagic is als monetair econoom verbonden aan de Universiteit van Tilburg en auteur van onder meer Tien jaar euro: biografie van een jonge wereldmunt.