De laatste kwartaalcijfers laten voor het eerst weer een krimp van de Nederlandse economie van 0,3 procent zien. Bovendien zo blijkt uit nieuwe CBS cijfers is de Nederlandse export voor het eerst in twee jaar weer dalende. Het medicijn voor deze ‘zorgelijke’ ontwikkelingen? Bezuinigingen. Het kabinet overweegt 10 miljard euro aan extra bezuinigingen bovenop de al eerder afgesproken 18 miljard euro. ‘Het vertrouwen van de financiële markten is het belangrijkst,’ zei de Jager tegen RTL.
Na het vragenuurtje gister is er geen twijfel meer over: Keynes is na een korte opleving weer morsdood in de lage landen. Nog zorgelijker: Keynes is morsdood in heel Europa. ‘Sterke begrotingsdiscipline is goed voor de korte én lange termijn,’ zei Rutte tijdens het vragenuur. Een bewering die niet eens door het IMF (toch niet vies van draconische bezuinigingsoperaties) wordt ondersteund.
Niet gehinderd door het complete gebrek aan enige empirische basis voor zijn bewering legt Rutte op olijke toon uit hoe Europa zich collectief de afgrond in gaat werpen. Europese leiders lijken de hele eurocrisis te bekijken door een lens van moralisme. Als iedereen maar hard genoeg snijdt in de overheidsbegroting zal de economie op een gegeven moment wel weer herstellen. Maar waar gaat de groei vandaan komen?
De economie is een balans
Als de Jager slaagt in het ‘op orde brengen van het huishoudboekje’ – blijkbaar de heilige graal van het fiscaal beleid – dan kan dit maar één ding betekenen: de rest van de economie gaat zich in de schulden steken. De één zijn uitgaven zijn de ander zijn inkomsten. Als de overheid dus meer belasting int dan het uitgeeft, dan betekent dit per definitie dat de rest van de economie meer uitgeeft dan haar inkomsten. Tegenover elk overschot staat een tekort.
Nederland heeft het grote voordeel –of nadeel- dat we constant meer naar het buitenland sturen dan we ontvangen. Het buitenland heeft dus een tekort in Nederland. Hierdoor hoeft de Nederlandse overheid minder uit te geven dan in landen met een handelstekort en kan de private sector blijven sparen (zie grafiek 1).
Grafiek 1: Tekorten/overschotten van sectoren in de Nederlandse economie als percentage van het bbp op jaarbasis (Bron: CBS Sectorrekeningen)
Klik om te vergroten
Deze Nederlandse handelsoverschotten worden betaald door landen met een handelstekort (met name Zuid-Europa). De Zuid-Europese begrotingstekorten financieren op dit moment dus
de Noord-Europese handelsoverschotten. Wanneer we dus van Zuid-Europa eisen dat ze hun begrotingstekort terugdringen dan heeft dit logischerwijs een effect op onze eigen export.
De EU-strategie
Hans Werner Sinn, de befaamde Duitse econoom en speciaal adviseur van Merkel, geeft in een artikel voor de economenwebsite VOX-EU een eloquente uitleg van
de Duitse endlösung voor het Zuid-Europese schuldenprobleem.
‘Instead of growing out of their problems, [the GIIPS] need to shrink out of them (in nominal terms, to reduce their imports and boost their exports),’ schrijft Sinn. Op een persconferentie liet de nieuwe ECB president Mario Draghi eenzelfde geluid horen.
“If you enhance the competitiveness, you can actually count on your external demand, on your net exports [for growth],” zei Draghi.
Het buitenland moet dus redding bieden voor Zuid-Europa. Als Zuid-Europa de lonen en prijzen maar hard genoeg omlaag drukt zal de groei door export –uiteindelijk- weer herstellen. Een draconisch bezuinigingsprogramma naar Baltisch voorbeeld is hiervoor nodig. ‘Snoeien om te groeien,’ zei onze eigen premier al.
Er zijn eigenlijk maar twee opties wil de Zuid-Europese handelsbalans verbeteren: Noord-Europa moet meer gaan importeren uit Zuid-Europa of de rest van de wereld gaat plots Zuid-Europese goederen en diensten afnemen. Aangezien de grootste handelspartners van Zuid-Europa andere Europese landen zijn lijkt het niet erg waarschijnlijk dat de rest van de wereld eigenhandig kan zorgen voor een voor een substantiële verbetering van de Zuid-Europese handelsbalans. De interne onevenwichtigheden in Europa moeten dus gecorrigeerd worden.
Hoe kan de Zuid-Europese handelsbalans echter verbeteren als ook Noord-Europa de overheidsbegroting op orde wil brengen? Immers, als Noord-Europese burgers en bedrijven minder geld in hun portemonnee krijgen dan zullen zij ook minder buitenlandse goederen en diensten afnemen. Iemand zal toch echt meer moeten gaan uitgeven wil de Zuid-Europese handelsbalans worden rechtgetrokken. Voor het corrigeren van de interne onevenwichtigheden moet Noord-Europa meer gaan importeren. Hierdoor zal echter ons eigen handelsoverschot teruglopen en het begrotingstekort oplopen. Dit is precies wat wordt bestreden door de calvinistische hoeders van de fiscale discipline in Noord-Europa.
Jan Kees de Jager is bereidt zijn leven te geven voor de Nederlandse handelsoverschotten.
De Jager liet er gister tijdens het vragenuurtje
geen gras over groeien. ‘Al zou u het pistool op mijn borst zetten, ik kom niet terug op de eis dat Nederland een handelsoverschot mag hebben,’ zei de Jager in antwoord op Jolande Sap. De EU strategie is dus totaal incoherent. Aan de ene kant moet Zuid-Europa meer gaan exporteren aan de andere kant voert Noord-Europa beleid dat het alleen maar moeilijker maakt voor Zuid-Europa om hun producten af te zetten.
De Jager en zijn Teutoonse collegae lijken economische variabelen als het begrotingstekort en het handelstekort compleet in isolatie van elkaar te zien. Iedereen in Europa moet maar een exportgeleide strategie gaan voeren net als Duitsland en Nederland. Helaas voor De Jager et al. is dit onmogelijk, de boekhoudkunde dicteert immers dat tegenover elk tekort een overschot moet staan (zie grafiek 2). Het is geen theorie, maar een tautologie.
Grafiek 2: Lopende rekeningen in Europa vierkwartaals voortschrijdend gemiddelde(Bron: Eurostat)
De keizer heeft geen kleren aan. Euroleiders lijken te geloven dat wat voor één land werkt ook voor alle landen kan werken. Het huidige beleid is echter gedoemd om een recessie te veroorzaken. Er is geen bron van groei: de private sector weigert te lenen; de overheid slaat aan het bezuinigen en de export valt in heel Europa terug als gevolg van de bezuinigingen. Euroleiders, ondanks al hun gewichtigheid, hebben geen coherent plan en dreigen de economie opnieuw in een diepe recessie te storten.