Altijd alert, het wiskundemeisje! Als dr. ir. Ionica Smeets ziet dat roman The Marriage Plot van Jeffrey Eugenides in de tas van de verslaggever zit, staat ze op en buigt ze naar haar eigen boekenkast, naar haar beduimelde exemplaar van deze Pulitzer Prize-winnaar. ‘Hij heeft wel een wiskundige fout gemaakt’, grinnikt ze.
Ze vindt het ezelsoor in het boek meteen. Pagina 176! ‘Kijk, hier schrijft-ie over wat een wetenschapper heeft bereikt in ‘a million unremarkable days’. De universitaire medewerker laat een docerende stilte vallen: ‘365 in een jaar, delen door... tja, dan word je heel oud, legt ze uit. (Deze hoeven we u niet uit te leggen, toch?)
Ionica Smeets is een gepromoveerde wiskundige en publiciste en vanaf donderdag ook een van de verslaggevers van KRO’s De Rekenkamer, het programma dat calculeert hoeveel ‘iets’ kost.
Smeets, die dit seizoen de net bevallen Sofie van den Enk vervangt, zal de komende weken uitrekenen waarom gratis gedoneerd bloed toch een prijs heeft, waarom tandimplantaten zo duur zijn en of het profitabel is om rotondes aan te leggen.
‘Als gepromoveerde wiskundige kon ik in mijn studeerkamer onderzoek doen, waar dan nog zes andere wetenschappers in de wereld matig in geïnteresseerd zijn, maar dat wilde ik niet. Ik hou ook van theater, van literatuur en van verhalen vertellen.’ Ze lacht: ‘Het is geweldig om met een team door het land te rijden en items op te nemen, en het is ook stimulerend dat je een groot publiek bereikt.’
Smeets, die vijf jaar met partner Jeanine Daems de weblog Wiskundemeisjes volschreef en twee populair-wetenschappelijke boeken publiceerde, is het nieuwe bèta-troetelkind van de beeldbuis. ‘Normaal gesproken is het geen aanbeveling als je op tv komt, want het wetenschappelijke wereldje vindt dat een beetje oppervlakkig, Behalve de wiskundigen dan. Die snappen dat je met schematische voorbeelden moet komen.’
Onlangs kwam ze al bij De Wereld Draait Door uitleggen dat er in de bekroonde roman Bonita Avenue een storende rekenfout stond. Auteur Peter Buwalda had in een voetbalrekenraadsel over ‘Pele en drie keer scoren’ een variant op een Wiskunde Olympiade-vraag bedacht, maar die had helaas geen oplossing. Dus heeft zij de schrijver – goedhartig als ze is – maar even een nieuwe sommetje geleverd voor een volgende druk. ‘Ja, de meeste mensen zullen er overheen lezen, maar ik ga dan toch even rekenen.’
Smeets, die zichzelf omschrijft als een ‘matige hoofdrekenaar, maar als een goede schatter’, is de menselijke zakjapanner die met een camera erbij nu ook maatschappelijke mythes doorprikt. ‘Ik denk dat het goed is dat mensen weten wat iets kost, of dat ze een inschatting kunnen maken. Wiskunde gaat niet over exacte getallen, maar over logisch nadenken. Je leest in de krant zo vaak een bericht waar een verband wordt gesuggereerd terwijl dat er niet is. ‘Tomaten veroorzaken kanker!’ Als je dan even verder zoekt is er geen enkele relatie tussen oorzaak en gevolg.’
Toch heeft ze wel een paar mooie ontdekkingen gedaan. Meest schrikbarende: dat donorbloed zo duur is.
Smeets kwam erachter dat gratis afgestane bloedlichaampjes ineens 200 euro kosten als ze bij een patiënt moeten worden geïnjecteerd. ‘Ik begrijp dat je kosten moet maken, maar ik heb hier het idee dat we te maken hebben met monopolisme van de bloedbank. Niet iedereen mag het afnemen, dus krijg je hogere kosten.’
Meevallers
Aan de andere kant zijn er ook meevallers te melden. Smeets en De Rekenkamer constateerden dat een kleine rotonde ongeveer 125.000 euro kost, maar dat de ronde betonwegomleggingen vaak wel iets opleveren. ‘Veel geld gaat op aan gemeentelijk overleg, maar daar staat ook wat tegenover. Het redden van mensenlevens. Dat is in waarde uit te drukken. Soms zijn er dus ook plussen.’
En ze ontdekte dat sommige zaken duur zijn, omdat de mensch een ongeduldige consument is.
In de aflevering over de kosten van tandprotheses kwam ze erachter dat het materiaal voor de implantaten niet de hoogste kostenposten zijn, maar dat we moeten betalen voor dure arbeidsuren. ‘Implantaten kun je ook in China bestellen. Maar niemand heeft zin om te wachten op een nieuwe tand als die is afgebroken. Als je drie weken geduld hebt, dan gaat de prijs snel naar beneden.’
Haar ambitie is om haar expertise op een diverterende manier te verspreiden. ‘Het zou mooi zijn om een wetenschapsprogramma te maken als de Mike & Thomas Show. Dat BN-ers komen vertellen hoe slecht ze in wiskunde zijn.