VVD-topeconoom Witteveen: Juist nu investeren

03sep 2012september 2012
Redactie Follow the Money

Oud-VVD-minister van Financiën Johan Witteveen laakt de bezuinigingspolitiek van partijgenoot Rutte. Overschotlanden als Nederland en Duitsland moeten juist nu investeren volgens de gewezen IMF-topman.

Johannes Witteveen is van 1921. Als in Rotterdam opgroeiende tiener maakte hij de Grote Depressie van dichtbij mee. Hij zag de lange rijen werklozen die voor de stempellokalen stonden te wachten om in aanmerking te komen voor een uitkering. Vanaf dat moment wist Witteveen wat hij wilde studeren: economie. ‘Ik moest weten wat er aan de hand was en wat de beste manier was om die crisis op te lossen.’

 

Inmiddels is de Rotterdamse hoogleraar economie in ruste en oud-VVD-minister van Financiën en ex-topman van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) 91 jaar oud. Morgen  verschijnt zijn autobiografie getiteld ‘De Magie van Harmonie’, die hij samen heeft geschreven Saskia Rosdorff. Witteveen hoopt dat zijn gebundelde ervaringen aan het oplossen van de financieel-economische crisis. Reden genoeg voor NRC Handelsblad om een uitgebreid vraaggesprek met Witteveen in de afgelopen zaterdageditie op te tekenen.

 

In het interview ontpopt Witteveen zich als een voorzichtige optimist als het gaat om de wereldwijde economische malaise. In vergelijking met de jaren dertig wordt de crisis nu beter bestreden, stelt de man die de baas was van het IMF tussen 1973 en 1979. ‘We hebben een betere wereldstructuur. De Wereldhandelsorganisatie speelt een belangrijke rol in het voorkomen van protectionisme. En we hebben de Groep van 20, waar niet alleen het Westen maar ook de grote opkomende economieën aan tafel zitten. Voor het tegengaan van de crisis is het alleen extreem jammer dat de betrokkenheid van opkomende landen, als China, India en Brazilië, zich nog niet vertaalt in een grotere rol bij het IMF.’

 

Grotere rol China en India
In de ogen van Witteveen is het IMF en daarmee de wereldeconomie absoluut gebaat bij een grotere rol van China en India. ‘Toen de crisis in Europa uitbrak, waren opkomende landen enthousiast om via het IMF bij te dragen. Het is een tragische mislukking dat daar weinig van terecht is gekomen. Ze beschikken over enorme valutareserves, vooral China. Het kost geen enkel offer om een deel van die reserves aan het IMF te geven. Als China of India leningen aan het fonds zouden geven, hoeven ze de belastingen niet te verhogen, want het blijft binnen hun reserves. Dat is politiek makkelijker te verkopen dan de Europese reddingsmechanismen die belastinggeld kosten.’

 

Overschotlanden helpen tekortlanden
Volgens Witteveen gaat het hierbij niet in hoeverre India en China er wijzer van worden om het rijke Europa te helpen, terwijl honderden miljoenen inwoners onder de armoedegrens in deze twee landen leven. Dat is ‘onzuiver’ geredeneerd, stelt hij. 

 

Het IMF is geen instituut waar rijke landen arme landen helpen. Dat is de Wereldbank. Het IMF is een monetaire instelling, waar het gaat om overschotlanden die tekortlanden helpen. In relatieve inkomens heeft het IMF zich nooit in verdiept. Dat deed er niet toe. In mijn tijd bij het IMF heb ik ook aanvragen van rijke industrielanden gehad; Italië en het Verenigd Koninkrijk. Dat werd gefinancierd door alle landen, dus ook door arme landen. Dat was de taak van het IMF. Nu is het probleem dat Spanje geen hulp wil vragen. Ze zijn doodsbang dat ze onder curatele gesteld worden. De crisis in Griekenland heeft de reputatie van het IMF besmet.’

 

 

Johannes Witteveen was van 1973 tot 1979 topman van het IMF

 

Sociaal-liberaal
Topeconoom Witteveen is naar eigen zeggen van meet af aan liberaal geweest. ‘In het liberalisme zijn mensen vrij om hun eigen keuzes te maken. Dat is wat het prijsmechanisme zo mooi doet. Eén prijs weerspiegelt de keuzes van miljoenen mensen.”

 

Maar hij is nooit een klassiek liberaal geweest van ‘laissez-faire’ of ‘laissez-passer’, haast hij zich te zeggen. De overheid moet zorgen voor de condities waarin een vrije economie kan functioneren, zo benadrukt hij tegenover NRC Handelsblad. ‘Dat zei mijn leermeester Tinbergen ook. De overheid moet werkloosheid en inflatie zo veel mogelijke voorkomen. Ik ben ook voorstander van een belastingbeleid dat de inkomensverschillen beperkt. In een vrije economie zouden die te groot worden om billijk te achten. Noem mij een sociaal-liberaal.’

 

VVD te veel naar rechts
Van zijn eigen partij, de VVD, vindt hij dat onder premier en lijsttrekker Mark Rutte de koers iets te veel naar rechts is ingeslagen. Vooral met de begrotingspolitiek van Rutte en de zijnen heeft de VVD-veteraan grote moeite. ‘Nuchter economisch gezien is er geen reden om geen structureel begrotingstekort te hebben en de staatsschuld zo snel mogelijk af te lossen. Op deze manier handicapt Nederland zichzelf. Nederland kan nu vrijwel zonder kosten geld lenen, gezien de onzinnig lage rente. De rente is onder de 2 procent. Reken inflatie mee en de leenkosten zijn negatief. Nederland krijgt het cadeau.’

 

Keynesiaanse school
Kom dan ook niet aan bij Witteveen met een strikt bezuinigingsbeleid, zoals sterk bepleit in het VVD-verkiezingsprogramma. De VVD-coryfee, die van 1963 tot 1965 minister van Financiën was in het kabinet-Marijnen en diezelfde post bekleedde van 1967 tot 1971 in het kabinet-De Jong, is juist van de Keynesiaanse school.

 

‘Nuchter economisch gezien moet je nu investeren’, legt hij uit. ‘Nederland en andere Europese overschotlanden als Duitsland zouden juist nu moeten investeren in de ziekenhuizen, onderwijsvoorzieningen en infrastructuur die nodig zijn om mee te kunnen in de wereld. In China doen ze dat wel. Daar bouwen ze hogesnelheidslijnen.’

 

Op de vraag van NRC wat er komende jaren moet gebeuren in Nederland, komt een antwoord die je eerder zou verwachten van een sociaal-democraat. ‘We zijn te egoïstisch en te materialistisch geworden. We zitten in een economische crisis en er is weinig solidariteit. De kerken zijn enorm op de achtergrond geraakt en weten niet meer te inspireren. Ook tijdens de verkiezingen. Je hoort het CDA ook nauwelijks meer over morele kwesties en zingeving.’

 

(L)