2014 wordt het vrolijke jaar van de aflossing

    Het wordt hoog tijd dat huizenbezitters hun pensioenvermogen gaan gebruiken om hun hypotheekschuld af te lossen. Daar profiteert iedereen van, aldus columnist Robin Fransman.

    Nederland moet z’n hoge private schulden naar beneden brengen. En hoe sneller hoe beter, want de hoge schulden gaan ten koste van consumentenvertrouwen, bestedingen en werkgelegenheid. Daar is iedereen het zo langzamerhand wel over eens. De snelste en beste manier om dat te doen is om mensen de keuze te geven om met hun pensioenpremie of pensioenkapitaal een deel van hun hypotheek af te lossen. Ik heb dat eerder betoogd en uitgelegd waarom dat een goed idee is, hier in een column en hier in een filmpje. Overigens was ik niet de enige met dat idee, onder meer Lans Bovenberg, Mathijs Bouman en Bas Jacobs hebben daar afgelopen jaar ook voor gepleit, alsmede SGP, D66, CU en de RMU. Het idee is sowieso niet nieuw. In de jaren 80 pleitte de PvdA er al voor en in Zwitserland doen ze het al 50 jaar op deze manier. En nu is er een doorbraak. In het afgelopen maand afgesloten Pensioenakkoord is afgesproken dat het kabinet werknemers de mogelijkheid wil bieden hun pensioenpremie te gebruiken om extra af te lossen op hun hypotheek. Uiterlijk in maart komt het kabinet met een verkenning over hoe een dergelijke vorm van keuze­vrijheid voor werknemers mogelijk gemaakt kan worden. Via Twitter kreeg ik verschillende vragen en opmerkingen binnen over de fiscale behandeling en over mogelijke herverdelingseffecten van deze oplossing voor onze balansrecessie. Ik neem ze graag even met u door.

    1: “De doorsneepremie bij pensioenen leidt tot herverdeling tussen generaties. Wat voor effect heeft dit plan?”

    De bestaande systematiek in ons pensioensysteem maakt dat jongeren verhoudingsgewijs te veel premie betalen (tot ca 45 jaar oud) en ouderen te weinig. Als we toestaan dat mensen met hun pensioenpremie hun hypotheek deels aflossen, dan gaat dat (wellicht) ten koste van ouderen. Dit effect zou zich kunnen voordoen, maar zal heel klein zijn. Ten eerste weten we niet of er inderdaad meer jongeren dan ouderen van deze mogelijkheid gebruik maken. Als er wel meer jongeren gebruik maken van deze mogelijkheid dan is het effect naar verwachting klein. Het is inderdaad zo dat jongeren relatief meer premie betalen, maar omdat de salarissen van jongeren lager zijn, is ook hun pensioenpremie lager, en is de omvang van de subsidie in euro’s toch nog relatief klein. Het gaat om enkele miljarden per jaar. Veel geld, maar het effect op de dekkingsgraad is klein.
    De omvang van de subsidie in euro’s is relatief klein. Het gaat om enkele miljarden per jaar.
    Er zit 1200 miljard in de pensioenpotten (pensioenfondsen+verzekeraars). Het jaarlijkse rendement daarop (in 2012 was dat 110 miljard) en wijzigingen in de rentestand (elke 0,1% wijziging in de rentestand heeft effect van ca 0,4% in de dekkingsgraad) hebben een veel groter effect op de dekkingsgraad dan de ingelegde premies. De ruil van pensioen naar hypotheekaflossing heeft dan ook een effect van maximaal enkele tienden van een procent op de dekkingsgraden. Daarnaast is er nog een matigend effect. Nieuwe verplichtingen van pensioenfondsen hebben meestal een dekkingsgraad van 100%, bij een gemiddelde dekkingsgraad van rond de 105% en veel fondsen daar nog boven, heeft het minder opbouwen van nieuwe pensioenverplichtingen een opwaarts effect op de dekkingsgraad van veel fondsen. Het effect kan daarnaast nog verder gereduceerd worden door mensen onder de 45 jaar alleen de keuze te geven om met pensioenpremie hun hypotheek af te lossen en mensen boven de 45 alleen met pensioenkapitaal. Ook hier geldt dat het kapitaal wat dan uitstroomt tegen 100% dekkingsgraad het pensioenfonds verlaat, maar (bij pensioenfondsen met een dekkingsgraad boven de 100%) de verplichtingen nog sneller afnemen, waardoor de dekkingsgraad ook daar stijgt. Dit kun je uiteraard alleen doen als de dekkingsgraad inderdaad boven de 100% ligt, maar dat is inmiddels bij nagenoeg alle pensioenfondsen zo.  Ik sluit dan ook niet uit dat dit plan niet alleen de private schulden naar beneden zal brengen, maar ook de dekkingsgraad van pensioenfondsen kan doen laten stijgen. Omdat de verplichtingen van de groep 45+ afnemen is er ook minder noodzaak voor verdere subsidie van jong naar oud.
    Er is dan ook minder noodzaak voor verdere subsidie van jong naar oud.
    De intergenerationele effecten zijn dan ook heel klein, en kunnen ook positief voor iedereen uitpakken. En voor zover ze er zijn, is het niet geheel onrechtvaardig om de subsidie van jong naar oud op deze manier iets te matigen. Eventueel kun je ze nog verder beperken door aan de pensioen/hypotheek ruil een maximum te verbinden. Bijvoorbeeld tot 5 of 10 jaar pensioenopbouw. Dat is al genoeg voor de meeste mensen om 20% tot 40% van hun hypotheek af te lossen.

     2:“Hoe voorkom je dat mensen het geld verjubelen”

    In Zwitserland hebben ze daar een goede oplossing voor. Als je met pensioenpremie of pensioenkapitaal je hypotheek aflost, dan komt daar een kadastrale aantekening van. Je kan dan voor het afgeloste deel niet opnieuw een extra hypotheek opnemen, behalve bij significante overwaarde ten behoeve van restauratie of uitbreiding. Daarnaast is het in Zwitserland zo dat je bij verkoop van je huis het deel dat je uit je pensioenregeling hebt gehaald moet terugstorten in je pensioenregeling. Je krijgt daar dan wel de dan actuarieel zuivere pensioenaanspraak voor terug. Dus als je op enig moment van een koop- naar een huurhuis wil, dan kan dat, en dan ruil je dus weer terug van huis naar pensioeninkomen. Meenemen van het ene koophuis naar de volgende kan uiteraard altijd, maar ook dan mag je niet meer hypotheek nemen dan strikt noodzakelijk. Bij overlijden moeten je erven verplicht terugstorten in de pensioenregeling als er een nabestaanden- of wezen pensioen is. Is die er niet, dan kan het geld direct naar de erfgenamen.

    3:“Dit helpt alleen de banken. ”

    Ja, dit plan ‘helpt’ inderdaad de banken, maar zeker niet alleen de banken. Iedereen is beter af met lagere private schulden. Ook niet-huizenbezitters. Minder schuld betekent meer consumptie, meer banen, minder faillissementen, minder gedwongen verkopen en zo voorts. Daarbij is het voor banken een ‘mixed blessing’. Hun activa zijde van de balans neemt af, waardoor het eigen vermogen toeneemt als precentage van het balanstotaal en de banken dus ook veiliger worden. De risico’s voor banken op hun hypotheekportefeuille neemt af. Daardoor ontstaat ook nieuwe ruimte voor kredietverlening aan MKB en nieuwe toetreders tot de woningmarkt. Hebben we allemaal voordeel bij. Maar banken verliezen dus ook inkomstenstromen. Minder hypothecaire kredietverlening is ook minder rente inkomsten voor de banken. Dit is dus een heel slecht argument om dit plan niet uit te voeren.

    4:“Dit is pensioenpotplunder”

    Dit is gewoon onjuist. We worden hier niet rijker of armer van, we verplaatsen vermogen van de ene pot naar de andere pot. De vermogens van de pensioenfondsen dalen, maar de verplichtingen ook, en wellicht dalen die verplichtingen zelfs nog harder. Daar staat tegenover dat er meer vermogen in het eigen huis zit, en dus de woonlasten dalen. De solvabiliteit van Nederland en haar huishoudens wijzigt niet, maar de liquiditeit neemt sterk toe. En nogmaals mensen, het gaat niet om de waarde van het huis als pensioen, maar om de lagere woonlasten. Woonlasten zijn al gauw 20% van je inkomen, dus een afgelost huis is een prima onderdeel van je pensioen. En die lagere woonlasten kunnen nooit worden gekort, zijn altijd geïndexeerd, ze zijn kortom een superieure pensioenvoorziening.

    5:“We bevoordelen alleen woningbezitters”

    Woningbezitters worden hier niet rijker van. Er vindt ook geen overdracht plaats van huurders naar eigenaren. Huurders houden hun volle pensioenopbouw, van woningeigenaren nemen de pensioenaanspraken af.

    6:“Welk effect heeft dit op de belastingbetaler?”

    De gebruikte premies en kapitaal worden zonder tussenkomst van de fiscus gebruikt voor aflossing van de hypotheek. Daar staat tegenover dat de hypotheekrenteaftrek tegelijkertijd ook afneemt. Bij verkoop van het huis wordt het geld teruggestort in het pensioenfonds en leidt dan tot inkomen in Box 1. Bij overlijden wordt het ook teruggestort als er een nabestaandenpensioen is, en leidt dan ook tot inkomen onder Box 1. Is er geen nabestaandenregeling, dan wordt het belast onder de erfbelasting en daarna in box 3. De Belastingdienst komt dus altijd aan de beurt. Tegelijkertijd zal de toegenomen liquiditeit en besteedbaar inkomen van huishoudens leiden tot meer consumptie en banen, met hogere BTW en IB inkomsten tot gevolg.

    Tot slot

    In het RMU plan, dat als basis gediend heeft voor dit onderdeel van het pensioenakkoord, staat dat alleen de werknemerspremie gebruikt zou moeten worden voor aflossing van de hypotheek. Dat lijkt me minder wenselijk. Ten eerste omdat het een kunstmatige scheiding is. Alle pensioenpremie hoort bij de loonruimte en de beloning van werknemers. De scheiding tussen werknemer- en werkgever premie is een broekzak-vestzak beweging. Allebei is gewoon uitgesteld loon van de werknemer. Daarbij leidt het tot ongelijkheid tussen mensen, er zijn sectoren waar alle premie zogenaamd door de werkgever wordt betaald. Die zouden dan van dit plan uitgesloten zijn. Is onwenselijk en ook onnodig, de RMU wil hiermee de beperking van subsidie van jong naar oud deels in stand houden. Dat is immers niet echt nodig en er zijn betere mogelijkheden voor, zoals het toestaan van het aflossen van je hypotheek met pensioenkapitaal. Ergens in de komende lente komt het kabinet met haar uitwerking van de verkenning. Ik verheug me er nu al op. Heb een goed 2014. En dat u maar veel mag aflossen.  Robin Fransman is bereikbaar  op Twitter: @RF_HFC  Het minicollege van Robin Fransman over aflossing van hypotheken met pensioengelden.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Robin Fransman

    De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...

    Volg Robin Fransman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren