Don’t shoot the messenger

    Ewald Engelen schreef een boek voor de burger over de oorzaken van de financiële crisis. Op aanraden van zijn uitgever koos hij een controversiële titel en plaatste hij een lijst met 'hoofdrolspelers' voorin het boek. Een 'gimmick' volgens Engelen die vervolgens een storm van kritiek kreeg te verwerken. Terecht?

    Gisteren verscheen  in de Volkskrant een stuk van Peter de Waard over het jongste boek van hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen, De Schaduwelite voor en na de crisis, met als ondertitel Niets geleerd, niets vergeten. Dat is opmerkelijk. Kennelijk heeft De Waard voorinzage gehad in de NCRV uitzending Altijd Wat, gisteravond, waarin de uitspraken van Engelen aan de orde komen. Bijvoorbeeld dat de titel ‘Schaduwelite’ en de lijst met namen voor in het boek een ‘gimmick’ waren, een grap, bedacht door de uitgever.

    Negatieve beeldvorming voorkomt dat het over de inhoud gaat

    In dat Volkskrantstuk wekt De Waard de suggestie dat Engelens werk in hetzelfde rijtje kan worden geplaatst als dat van de fantast Diederik Stapel en vele andere hoogleraren, die het niet al te nauw namen met de waarheid. Op twitter en andere sociale media barst vervolgens een ware storm los. Journalisten buitelen over elkaar heen om Engelen aan het kruis te nagelen. Nederland anno 2014. Het is jammer dat deze negatieve beeldvorming gecreëerd wordt, want dan hoeven we het immers niet meer over de inhoud te hebben. Maar zou het juist niet een keer goed zijn als de goegemeente zich zou verdiepen in de bezorgde boodschap van Engelen in plaats van hem te framen als de ‘dorpsgek’ van financieel-economisch Nederland?
    Engelen waarschuwt dat de financiële sector niets heeft geleerd, er kan zo weer een nieuwe crisis komen
    Want laten we wel wezen: zowel aan gene zijde van de oceaan als hier in Europa zijn het de belastingbetalers geweest, burgers en bedrijven dus, die de financiële sector van de ondergang hebben gered. Maar in het wereldje is het gewoon weer business as usual. Engelen wijst er in zijn boek aan de hand van talloze voorbeelden op dat de sector gewoon op oude voet voortgaat. Hij heeft dus gelijk wanneer hij waarschuwt dat ‘er niets geleerd is’. Maar in plaats dat dit feit leidt tot een maatschappijbrede herbezinning op de rol van de financiële sector in de (wereld-)economie wordt er gemiezemausd over een namenlijst vóór in het boek. Alsof dát het belangrijkste thema is.

    Waarom werd financiële sector niet aan banden gelegd?

    Engelen stelt in feite een simpele en logische vraag: waarom werd de financiële sector na de crisis in 2008 eigenlijk niet aan banden gelegd? Ja, waarom eigenlijk niet? Als bankemployees met allerlei fancy producten de stabiliteit van het hele stelsel kunnen ondermijnen, dan zou je toch mogen verwachten dat er (internationaal) maatregelen getroffen worden om een herhaling van zetten voortaan te voorkomen?
    Het Europees Parlement deed een halfslachtige poging om de bonuscultuur van de sector te veranderen
    In Europa deed het Europees Parlement een halfslachtige poging de bonussen aan banden te leggen, maar het – voorspelbare - effect daarvan was dat de vaste salarissen overal werden verhoogd. Dat wil zeggen, alleen voor het hoger kader. De handelaren in The City zullen er geen boterham minder om eten, er zijn vele bonuswegen die naar Rome leiden… Professor Engelen heeft zijn boek geschreven voor de burger. Hij wil met zijn boek bereiken dat die burger boos wordt en uit zijn luie stoel komt. Engelen: 'Het eerste wat ze (de burgers, red.) moeten doen, is boos worden. Doe het nu. Word boos! Als je het nu niet doet, is het straks te laat. Er zijn meer manieren om dat te uiten dan via de formele politiek. Mensen zouden massaclaims tegen banken kunnen indienen, nieuwe partijen oprichten, met de voeten stemmen door de grote banken te verlaten. Als dat op grote schaal gebeurt, zal het zeker effect hebben. De oproep is: kom uit die leunstoel. Dit is het moment om iets te doen. Laat je niet afleiden door Zwarte Piet of allerlei andere kwesties. Dit is op dit moment dé kwestie.' In een wereld waarin grote financiële offers worden gevraagd van burgers is het natuurlijk moeilijk verdedigbaar dat hedgefundmanagers met $ 1 miljard per jaar naar huis gaan of dat met belastinggeld geredde banken miljardenwinsten maken zónder dat er ook maar enige compensatie van hen wordt gevraagd. Of dat grote multinationals op ruime schaal belasting ontwijken of dat bepaalde risicovolle financiële producten niet aan banden worden gelegd. Het lijkt wel alsof er helemaal geen crisis is geweest, terwijl in elke andere sector bedrijven gewoon failliet gaan als ze er een potje van hebben gemaakt. Zo niet in de financiële sector.

    Niets veranderd

    Natuurlijk heeft Engelen een provocerende titel aan zijn boek meegegeven, en ja, natuurlijk had hij sommige zaken wat meer kunnen nuanceren, maar dat doet geen afbreuk aan de feiten: er is niets écht veranderd. Want ook de laatste – inmiddels beroemde - bankenstresstest was in feite een wassen neus. Er is internationaal ook veel kritiek op gekomen, omdat de eisen naar beneden bijgesteld zouden zijn, waarderingen van de activa niet marktconform zouden zijn geweest en er niet volgens het adagium ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ gehandeld zou zijn.
    Wel is zeker dat de toekomstige Europese bankschulden ook van 'ons' zijn
    Ook is er geen enkele garantie dat het ECB toezicht op de Europese bankensector financiële rampen in de toekomst voorkomt en is het maar de vraag of er geld is voor een Europees depositogarantiestelsel. Wel is zeker dat voortaan alle bankschulden van iedereen zijn: onze banken delen intussen ook in het risico van de schulden van de Spaanse banken. Wel de lasten, maar niet de lusten, zo lijkt het. Immers, hoe groot is de kans dat een Spaanse bank inspringt voor een Nederlandse, respectievelijk vice versa?

    Willen Engelens critici wel echt debat?

    Het komt ons voor, dat er alle reden is om eens goed te kijken naar ons financiële stelsel en het monetair economisch beleid in het algemeen. De werkloosheid in de EU en met name de eurozone is onrustbarend hoog, een hele generatie lijkt, baanloos, te worden overgeslagen en de economische groei is minimaal, if any. De middenklasse wordt uitgehold, de tegenstellingen tussen arm en rijk nemen verder toe. Er dreigt een zeer kleine toplaag van zeer rijken tegenover een grote massa have not's te ontstaan, met alle negatieve consequenties voor de algemene welvaart van dien. Tegen deze achtergrond is het helder dat een debat over hoe het anders kan en moet zinvol en ook hard nodig is.
    Flauwe verdachtmakingen leveren geen constructieve bijdrage aan het broodnodige debat
    Dat geldt niet alleen voor het functioneren van het mondiale financiële stelsel, waar een heuse valutaoorlog dreigt, maar ook voor alternatieven voor de Europese eenheidsmunt. Uiteindelijk is iedereen gebaat bij stabiliteit: monetair-economisch, valutair én politiek. Gedachtevorming daarover is dus zeker nodig en flauwe verdachtmakingen leveren geen constructieve bijdrage aan dat broodnodige debat over misstanden in de financiële sector. Het lijkt er nu verdacht veel op dat de critici van Engelen dat debat niet willen aangaan, maar uit zijn op de huid van de boodschapper: ‘shoot the messenger’! Een gemiste kans, want Engelen snijdt een belangrijk thema aan: er is iets serieus mis met de financiële sector en de instituties die dit in stand houden. Engelens boek geeft juist een aardige opmaat om dat debat op te pakken en daarom is het buitengewoon jammer dat de media vooral lijken te vallen over de toon van Engelens boek in plaats van op de inhoud ervan in te gaan. Als op die manier punaises worden gepoetst en de kist vergeten, schiet het natuurlijk niet op. Klik hier om mij te volgen op twitter Klik hier voor een overzicht van mijn FTM stukken

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 229 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren