Het FTM-dossier over gesjoemel bij de verstrekking van vissubsidies heeft voor de tweede keer geleid tot Kamervragen. Het toezicht op vissubsidies schoot volgens de Europese Commissie ernstig tekort, maar de nieuwbakken staatssecretaris Martijn van Dam onderneemt weinig actie in dit dossier.

    De nieuwe staatssecretaris van Economische Zaken Martijn van Dam had vorige week de taak om te reageren op de tweede reeks schriftelijke Kamervragen in het FTM-dossier Vissen naar Subsidie. Aanleiding dit keer was het FTM-artikel Krijgt vermeende subsidiefraude in vissector toch een strafrechtelijk staartje? Daarin figureerde onder meer de gedupeerde meervalkweker Coen Coumans, die via een zogeheten artikel 12-procedure het Openbaar Ministerie wilde dwingen om een strafrechtelijk onderzoek te starten naar een onterechte verstrekking van een miljoenensubsidie voor de kweek van tilapia in voormalige varkensbedrijven.

    De tilapia-casus

    Tv-programma Brandpunt Reporter dook in samenwerking met Follow the Money vorig jaar in de casus van de Brabantse ondernemer Jan van Rijsingen die met hulp van een miljoenensubsidie uit Brussel, Den Haag en de provincie Brabant wist uit te groeien tot een monopolistische meervalkweker die talloze kwekers uit de markt drukte. Het opmerkelijke aan de hele casus: de innovatiesubsidie was oorspronkelijk bestemd voor de kweek van een geheel andere vis: tilapia. De overstap viel ook niet goed bij de Europese Commissie, want zij vorderde bijna haar gehele subsidie, ruim 1 miljoen euro, terug bij de (vis)subsidieverstrekker Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken. De reden: het tilapia-project was voortijdig gestaakt (door de overstap naar meerval) en daardoor moest de restwaarde van de investering terug naar Brussel. Deze financiële correctie van ruim 1 miljoen euro kwam terecht bij subsidieverstrekker RVO, want in plaats van het bedrag bij de ontvanger ervan, Jan van Rijsingen, terug te vorderen hield ze bijna de gehele subsidie in stand.

    Niet terugvorderen

    Waarom? Deze simpele vraag is nu ook weer aan de staatssecretaris gesteld. Zijn antwoord: ‘De lijn die het ministerie van Economische Zaken destijds gehanteerd heeft, is dat bij dergelijke innovatieve investeringsregelingen de investeringskosten volledig kunnen worden toegerekend aan het project. In de subsidievoorwaarden is dan ook niet aangegeven dat de restwaarde in mindering moet worden gebracht van het subsidiebedrag.’
    'Er zitten zelfs reparatiefacturen van andere bedrijven bij. Dat had het ministerie gewoon kunnen checken'
    Coumans is ervan overtuigd dat dit ten onrechte niet is gebeurd. De gedupeerde meervalkweker probeerde in november zelfs het Openbaar Ministerie te bewegen om via een artikel-12 procedure een strafrechtelijk onderzoek te starten naar Van Rijsingen. Het was een vergeefse poging. ‘Wij zijn wel gedupeerd, maar we zijn niet degene die de subsidie hebben verstrekt en zijn zodoende geen direct betrokkenen.’ De enige partij die aangifte kan doen, betreft de subsidieverstrekker, in casu de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Staatssecretaris Van Dam ziet echter ‘geen aanwijzingen dat er hier sprake is van strafbare feiten’. Coumans dacht daar vorige maand voor de ingang van het Gerechtshof Den Bosch anders over. ‘Kijk, dit zijn ook allemaal aankoopbonnen die zijn vergoed, terwijl ze niet voor vergoeding in aanmerking kwamen of buiten de subsidieperiode vielen. Er zitten zelfs reparatiefacturen van andere bedrijven bij. Dat had het ministerie gewoon kunnen checken.’

    Foutenfestijn

    Het is illustratief voor complexe subsidie-industrie in de praktijk. Zo zijn er Europese fondsen, bijvoorbeeld voor de visindustrie, waarvan de verstrekking, en het toezicht daarop weer gedelegeerd zijn bij de nationale overheden van alle EU-landen. En die moeten daar weer verantwoording over afleggen aan de Europese Commissie. Het is geen gemakkelijke opgave, want subsidieverstrekking blijkt in hoge mate gepaard te gaan met een foutenfestival door ondernemers bij het indienen van al dan niet subsidiabele kosten. Zo viel in mei van dit jaar in het verantwoordingsrapport Nationale Verklaring 2015 te lezen dat er grote tekortkomingen waren bij het Nederlandse toezicht door de RVO op de uitkeringen van het Europese Visserijfonds (totale omvang: 120 miljoen waarvan 48,6 miljoen aan EU). Een groot deel van het geld bleek door de subsidieontvanger onterecht als kosten te worden gedeclareerd. Daarnaast worden veel procedurele fouten gemaakt. Voorbeelden uit het rapport: kosten, die werden geaccepteerd hoewel ze niet binnen de projectperiode vallen, projectdossiers die niet op orde zijn of kosten die niet subsidiabel bleken.

    Ernstige tekortkomingen

    Het terugvorderen van subsidie, zoals die van 1 miljoen die de Europese Commissie terughaalde bij Van Rijsingen, vormt dan ook geen uitzondering. De Nationale Verklaring meldt dat in 2013 ruim 10 procent van de betaalaanvragen (goed voor 3,3 miljoen euro) onrechtmatig was. Een bedrag 5,7 miljoen euro was nog onderwerp van discussie. Uiteindelijk bleek 7 miljoen euro aan aanvragen onrechtmatig  (ruim 22 procent). Ver boven de Europese norm van twee procent. In 2014 bleken wederom miljoenen ten onrechte verstrekt te zijn (22 procent). De kritiek uit Brussel was dan ook stevig: ‘De Europese Commissie constateert ernstige tekortkomingen in de beheers- en controlesystemen. Indien de tekortkomingen niet worden opgelost, kan een betaalschorsing worden opgelegd, waarmee rechten op een deel van de toegezegde Europese gelden vervallen,’ valt er te lezen in de Nationale Verklaring 2015. Ook in Kamervragen kwam het onderwerp terug. ‘Inmiddels zijn alle fouten en betwiste bedragen gecorrigeerd en opgelost,’ antwoordt staatssecretaris Van Dam, die verwijst naar de voortgangsrapportage Gemeenschappelijk Visserijbeleid begin deze maand. Daarin valt te lezen dat het foutenfestijn heeft geleid tot een betalingsonderbreking en dat Nederland zeker 5,3 miljoen euro aan EU-subsidies is misgelopen. Eurocommissaris Karmenu Vella zou in een gesprek met Van Dams voorganger Sharon Dijksma hebben aangegeven ‘tevreden te zijn’ met de herstelacties van Nederland en dat de betalingsonderbreking zal worden opgeheven.
    'De belastingbetaler draait er dus uiteindelijk voor op'
    De vraag blijft in hoeverre de onrechtmatige uitkeringen worden teruggehaald bij de ontvangers zoals Van Rijsingen. Van Dam laat zich daar in de beantwoording niet over uit. ‘In de regel worden alle subsidies teruggevorderd als het voorzienbaar en aan te rekenen is aan de subsidieontvanger. Dit wordt per dossier zorgvuldig bekeken door RVO.nl. Ik kan geen uitspraak doen over het percentage en het bedrag aan terugvorderingen, omdat dit proces op dossierniveau nog loopt.’ Ondanks dat Brussel de subsidiegelden intrekt, wordt het dossier Van Rijsingen afgesloten. Want de staatssecretaris geeft in zijn antwoorden aan dat het bedrag niet teruggevorderd wordt. Coumans geeft een samenvatting: ‘De belastingbetaler draait er dus uiteindelijk voor op.’    

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 932 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De visindustrie

    Gevolgd door 203 leden

    Gigantische trawlers, marktverstorende EU-subsidies, omstreden keurmerken en illegale overbevissing. Achter het gebakken visj...

    Volg dossier