‘In de wereld van de haute finance is het hopeloos misgegaan’ [interview]

    De Europese financiële toezichthouder, ESMA, heeft de afgelopen vijf jaar voor een flinke stroom nieuwe financiële regelgeving gezorgd. Kredietbeoordelaars, hedgefunds en derivatenhandelaren kwamen bovendien opeens onder Europees toezicht te staan. Volgens ESMA-voorzitter Steven Maijoor is dat allemaal een logische reactie op de financiële crisis. ‘In de wereld van de haute finance is het hopeloos misgegaan.’

    De toezichthouder is misschien onbekend én zit verstopt in Parijs, maar impact op de financiële wereld heeft de European Securities and Markets Authority (ESMA) beslist wel. Bovendien: zijn rol in die wereld wordt groter. De ESMA bemoeit zich bijvoorbeeld met de voorheen ongereguleerde derivatenhandel, roept kredietbeoordelaars als Moody’s op het matje en eist transparantie van hedgefondsen. Vanaf de oprichting in 2011 staat de voormalig AFM-directeur Steven Maijoor (51) aan het hoofd van deze machtige Europese waakhond. Met een team van 200 man oefent hij direct of indirect invloed uit op grofweg álle financiële instellingen en markten in de Europese Unie, die niet een bank of verzekeraar zijn.

    Single rule book

    De hoofdlijnen van nieuwe financiële wetgeving  worden in Brussel vastgesteld, de ESMA werkt vervolgens deze regels op detailniveau uit in technische standaarden. Het is daarna aan de nationale toezichthouders in de 28 EU-lidstaten, zoals onze AFM, om te zorgen voor implementatie van deze standaarden en het toezicht daarop. ESMA is echter weer de ‘opper’-toezichthouder. De afgelopen vijf jaar is er een indrukwekkende hoeveelheid nieuwe financiële wet- en regelgeving bijgekomen, variërend van ingrijpende regulering van de derivatenhandel (EMIR-regelgeving) en transparantievereisten voor hedgefunds tot MiFID II, een verordening waarmee onder meer de bescherming van beleggersbelangen verder wordt uitgebreid. ESMA houdt sinds 2011 ook direct toezicht op alle kredietbeoordelaars in de Europese Unie.

    Kredietbeoordelaars hebben veel hoon over zich heen gekregen door Amerikaanse rommelhypotheken als veilig te bestempelen. In hoeverre was dat terecht?

    Steven Maijoor: ‘Als je kijkt naar hun trackrecord op het terrein van corporate debt, dan is dat redelijk robuust. Waar het bij de financiële crisis echt is misgegaan, is bij het beoordelen van gestructureerde producten, de securitisaties. Op dat terrein hebben ze duidelijk zeer onder de maat gepresteerd.’

    Kan dat collectief falen volgens u nu nog plaatsvinden?

    Ik ben ervan overtuigd dat met regelgeving en toezicht de kansen op fouten zoals die ten grondslag lagen aan de crisis beduidend verminderd zijn. Tegelijkertijd blijven financiële instellingen primair verantwoordelijk voor het voorkomen van problemen. ESMA kan bijvoorbeeld niet voor iedere rating nagaan of die wel goed is uitgevoerd. Wij vormen een sluitstuk waarmee kansen op problemen worden verminderd. Maar wij hebben geen real-time informatie over de dagelijkse gang van zaken. In de ratingindustrie werken een paar duizend mensen, wij werken in Parijs met een CRA-team van 35 man. Ik denk dat wat wij doen een krachtige verbetering is, maar garanties kan ik niet geven.’

    De afgelopen jaren is er een grote toestroom geweest van nieuwe financiële regelgeving. Critici waarschuwen voor het gevaar van box ticking, het afvinken van compliance-activiteiten op een checklist zónder dat er nog wordt nagedacht over echte risico’s. Hoe ziet u dat?

    ‘Ik herken wel de reflex van minder regelgeving nu de crisis verder achter ons ligt. We willen allemaal checklists vermijden en steunen op high level principles en de eigen verantwoordelijkheid van professionals. Maar tegelijkertijd leert de ervaring dat het op gebieden waar geen toezicht en regelgeving is geweest hopeloos is misgegaan. Ik kijk dan naar de kredietbeoordelaars en het hele benchmarkgebied [het Libor-schandaal en het manipuleren van valuta-benchmarks, red.]. Dat waren bij uitstek professionele markten waar mensen op hun professionaliteit konden worden aangesproken. In die wereld, in de haute finance,  is het hopeloos mis gegaan.’

    Kortom, deregulering is geen optie meer?

    ‘Het is van belang dat men zich realiseert dat de hervorming van de financiële sector grosso modo een reactie is op misstanden, waardoor we veel economische groei zijn kwijtgeraakt. Neem de ingrepen in de derivatenhandel. Die zijn een reactie op het feit dat de Amerikaanse verzekeraar AIG gered moest worden omdat ze die nauwelijks inzicht had in haar verplichtingen. Hetzelfde geldt voor Lehman Brothers, die niet wist wat haar financiële positie was en of ze nog aan haar verplichtingen kon voldoen. De nieuwe Europese regels voor de derivatenhandel zijn een reactie daarop. Kredietbeoordelaars, een zeer professionele markt die niet gereguleerd was, bleken er op hun beurt in hun ratings voor gestructureerde producten helemaal naast te hebben gezeten.’

    Wanneer slaat regelgeving door?

    ‘De realiteit is dat er in de afgelopen jaren in een hoog tempo nieuwe wetgeving tot stand is gekomen. Het zou hoogmoed zijn om te denken dat zoveel nieuwe wet- en regelgeving in één keer goed is. Maar al zal blijken dat we de wet- en regelgeving kunnen verbeteren en moeten bijsturen, de realiteit is dat in zeer concrete gevallen de financiële markten zijn ontspoord. Dat wordt nu met wet- en regelgeving gecorrigeerd. Met alle nadelen van dien, zeg ik erbij. Ja, het leidt tot administratieve lasten, maar ga even terug: we hebben in Europa 10 tot 15 procent van ons bruto nationaal product verloren door de financiële crisis. Daar kun je heel wat administratieve lasten tegenover zetten. Soms wordt gedacht dat we in Europa doorschieten met nieuwe regels, maar het grootste deel ervan is gebaseerd op de G20-afspraken. In Amerika en Japan zijn dezelfde bewegingen zichtbaar op het gebied van derivaten, hedgefunds en kredietbeoordelaars.’

    ***********Dit is een sterk ingekorte weergave van een interview (afgenomen door Dennis Mijnheer) dat onlangs verscheen in Tijdschrift voor Compliance nummer 5. Het volledige interview is enkel tegen betaling verkrijgbaar. Klik hier voor een abonnement of proefnummer.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 957 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren