Aandeelhouders: ‘Shell, word groen!’

    Kun je een supertanker met een rubberbootje op een andere koers duwen? Beweging Follow This denkt van wel. Als activistische aandeelhouder wil het Shell dwingen niet langer te investeren in fossiele brandstoffen, maar alleen nog in duurzame energie. Niet in 2030, maar nu.

    Journalist/ingenieur Mark van Baal is op een ‘groteske missie’. Hij wil de Brits-Nederlandse oliegigant Shell dwingen om te stoppen met investeren in fossiele brandstoffen en in plaats daarvan te investeren in duurzame energie. Hij probeerde dat lange tijd met de pen. Maar nu heeft hij een ander wapen ingezet: geld. Change the world: buy Shell – dat is het motto van de beweging Follow This die Van Baal vorig jaar heeft opgericht. 

    De vereniging Follow This wil als activistische aandeelhouder Shell ‘bewegen groen te worden’. Tot nu toe hebben zich zo’n 500 aandeelhouders zich achter de beweging geschaard; tezamen bezitten ze ruim 10.000 aandelen. Als vertegenwoordiger van zo’n grote groep heb je een stem. En die liet Van Baal horen tijdens de aandeelhoudersvergadering van Shell in Den Haag afgelopen dinsdag. Van Baal riep bestuursvoorzitter Ben van Beurden op ‘geen Armada naar Alaska te sturen, maar te investeren in windturbines op de Noordzee’. Hij haalde daarmee niet alleen Het Financieele Dagblad, maar ook het Britse dagblad The Guardian: ‘Climate Change dominates marathon Shell annual meeting’.

    Shell, zo zei Van Baal tijdens die aandeelhoudersvergadering, riskeert op dit moment ‘een Kodak of Nokia te worden’. Die ondernemingen hadden ooit een voorsprong, maar reageerden te laat op technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Beide gingen ten onder. Dat lot wacht Shell ook, zolang het blijft investeren in de exploitatie van oliebronnen in Alaska of gas in Qatar, aldus Van Baal. ‘Fijn dat Shell miljarden euro’s winst maakt. Maar gebruik dat geld vanaf nu om te investeren in de ontwikkeling van duurzame energie.’

    Druk aandeelhouders

    Van Baal staat niet alleen. Verschillende institutionele aandeelhouders oefenen, al dan niet daartoe gedwongen door hun bezorgde achterban, steeds vaker druk uit op de ondernemingen waarin ze beleggen om groener te opereren. Over de hele wereld roepen studenten hun universiteiten op om hun vermogensbeheerders niet langer te laten beleggen in fossiele brandstoffen. Vermogende klanten eisen van hun bank groene beleggingsfondsen. The Guardian voert een campagne om het Bill and Melinda Gates Funds en de eveneens schatrijke Wellcome Trust over te halen hun beleggingen in fossiele ondernemingen af te stoten.

    'Shell riskeert een  Kodak of Nokia te worden'

    APG, dat onder meer belegt voor pensioenfonds ABP en met een belegd vermogen van 436 miljard euro wereldwijd een van de grootste beheerders van pensioenvermogen, is ook zo’n vermogensbeheerder die de druk van zijn deelnemers voelt. De groep ABP Fossielvrij doet dat met acties en oproepen. APG zegt zich óók zorgen te maken over klimaatverandering als gevolg van de stijging van broeikasgas CO2 in de atmosfeer, maar zijn belang in ondernemingen als Shell bewust aan te houden om op die manier invloed uit te kunnen oefenen op het beleid. Het bezit ongeveer een miljard aandelen Shell in portefeuille en kan daarmee in principe een krachtig geluid laten klinken tijdens de aandeelhoudersvergadering. Het doet dat echter tot nu toe vooral op de achtergrond. Zo was APG een van de aandeelhouders die erop aan heeft gedrongen dat Shell het risico van klimaatverandering voor zijn business in kaart brengt. Maar critici, onder wie de nodige pensioendeelnemers, vinden dat pensioenfondsen als ABP en PGGM veel te weinig druk uit oefenen en in het openbaar druk moet uitoefenen.

    https://twitter.com/pieterderks/status/599496551589912576

    Pensioenfondsen staan voor een lastig dilemma. Afgezien van het aantrekkelijke dividendrendement van Shell – dat al jaren schommelt rond de 5 procent – kun je een pakket aandelen van die omvang niet in een klap van de hand doen. De beurskoers zou onmiddellijk kelderen en daarvan zouden de miljoenen gepensioneerden de dupe worden. En dan is er nog het risico. Pensioenbelegger APG zegt verschillende belangen af te wegen en daarom behoedzaam te moeten opereren. Het risico van beleggen in duurzame energie wordt hoger geacht dan een ‘weduwen-en wezenfonds’ als Shell met zijn bewezen, stabiele en betrouwbare dividendrendement.

    Stranded assets

    Maar zijn Shell c.s. nog wel zo'n degelijke belegging ? The Rockefeller Brothers Fund, de investeringsmaatschappij van de erfgenamen van de familie die haar fortuin te danken heeft aan olie, ziet dat anders. Vorig jaar maakte het fonds bekend dat het zich stapsgewijs volledig terug zal trekken uit fossiele brandstoffen. Dat is niet alleen vanwege zorgen om het klimaat of morele argumenten. Net als bij andere family offices  en beleggers spelen ook bij de Rockefellers keiharde financiële argumenten een rol in zo’n divestment decision. Veel energie-analisten denken namelijk dat nationale overheden olie-, steenkool- en gasbedrijven de komende jaren aan banden zullen leggen en tegelijk duurzame energie aantrekkelijker zullen maken. Het is opmerkelijk dat landen als China, India, Zuid-Afrika en Brazilië op dat vlak nu al actiever zijn dan overheden in Europa en de VS. Maar misschien ook weer niet: deze landen ondervinden nu al de nadelige gevolgen van de opwarming van de aarde.

    Fossiele brandstof wordt wereldwijd met 10 miljoen dollar per minuut gesubsidieerd

    Tijdens een woensdag door beleggerssite Fondsnieuws georganiseerde bijeenkomst over duurzaam beleggen, bleek dat de meeste aanwezige fondsbeheerders en sprekers ervan uitgaan dat tijdens de VN-klimaatconferentie die in december in Parijs wordt gehouden concrete stappen zullen worden genomen om de temperatuurstijging te beperken tot gemiddeld 2℃. De kans is reëel dat er een prijskaartje wordt gehangen aan de uitstoot van CO2. Dat zou betekenen dat aanzienlijke delen van de voorraden die fossiele energiemaatschappijen nu als reserves op hun balansen hebben staan, niet rendabel kunnen worden gewonnen. Ze kunnen niet concurreren met hernieuwbare energiebronnen. Voor veel fossiele brandstoffen is dat trouwens nu al het geval, zo bleek uit een deze week gepubliceerd onderzoek How large are global energy subsidies? van het Internationaal Monetair Fonds. Daaruit bleek dat fossiele brandstof wereldwijd met 10 miljoen dollar per minuut wordt gesubsidieerd; 5.300.000.000.000 dollar per jaar.

    Van Baal wil Shell juist helpen Maar wie helpt Shell?

    Die zogenoemde stranded assets – bezittingen die eigenlijk waardeloos zijn geworden – vormen voor beleggers een groot financieel risico. Sommige spreken zelfs van een gigantische carbon bubble. Volgens die analyse zijn de aandelen van de traditionele energiemaatschappijen sterk overgewaardeerd en is het slechts een kwestie van tijd voordat die ballon lek uiteenspat, net zoals de internetzeepbel in 2000 knapte. Met één verschil: dat was kinderspel vergeleken met de gevolgen van het knappen van de koolstof-bel.

    Concrete klimaatschade

    Volgens deze redenering nemen pensioenfondsen en andere beleggers door hun belang in ondernemingen als Shell, Exxon en BP niet van de hand te doen juist een onverantwoord groot financieel risico, nog afgezien van de mogelijkheid dat zij door te beleggen in fossiele energie de klimaatverandering versterken. De menselijke drama’s die dat tot gevolg heeft laten zich moeilijk vertalen in geld. En toch is het risico van financiële schade veel concreter dan we vaak denken. Unilever bijvoorbeeld, ook een populair aandeel bij institutionele beleggers, heeft berekend dat klimaatverandering het bedrijf 400 miljoen euro kost. Niet over tien jaar, maar nu. Per jaar. Dat zei bestuursvoorzitter Paul Polman donderdag tijdens de Business & Climate Summit waar duizend ceo’s hun zorgen over klimaatverandering zeggen om te willen zetten in beleid. Het plaatst Polmans doelstelling om Unilevers CO2-uitstoot binnen tien jaar te halveren – vaak afgedaan als green washing  in een ander daglicht. De Unilever-ceo pleitte er eerder samen met 43 ceo’s van andere multinationals voor om CO2 op een of andere manier te belasten.

    Als de klimaatverandering niet kan worden ingetoomd, is er binnen afzienbare tijd helemaal geen economische groei meer

    Klimaatsceptici zeggen dat dergelijke prijsverhogende maatregelen de economische groei aantasten en dat de transitie naar duurzame energie dan juist trager zal verlopen. Het zijn vaak dezelfde mensen die zeggen dat ‘windmolens alleen op subsidie draaien’. Terwijl het IMF heeft aangetoond dat het eerder omgekeerd is: de subsidies op fossiele energie verstoren het marktmechanisme dusdanig dat de ontwikkeling van duurzame energie er door wordt vertraagd. Door de rampzalige droogtes in Californië, Brazilië en Afrika; het toenemende aantal verwoestende tyfoons en overstromingen in Azië, is het de ondernemers die deze week in Parijs bijeenkwamen inmiddels duidelijk dat als de klimaatverandering niet kan worden ingetoomd, er binnen afzienbare tijd wellicht helemaal geen economische groei meer zal zijn. (Zie ook deze RTL-reportage over die bijeenkomst.)

    Wat is een aandeel Shell over een jaar of tien, twintig, dan nog waard? En wat betekent dat voor uw pensioen? Volgens Mark van Baal is er maar een manier om te voorkomen dat het voor iedereen op een drama uitloopt: supertanker Shell moet zijn koers wijzigen en volop inzetten op duurzame energie. Niet in 2050, maar nu.

    Waarom bent u Follow This begonnen?

    ‘Ik maak me grote zorgen over de klimaatverandering. Maar ik maak me ook zorgen om Shell. Als journalist volg ik het bedrijf al meer dan tien jaar. Ik heb tientallen mensen binnen Shell gesproken. Al die jaren vraag ik ze telkens weer wanneer ze nu eens gaan investeren in duurzame energie. En al tien jaar lang krijg ik hetzelfde antwoord: "In 2050 zijn we met negen miljard mensen op deze aarde en die mensen gebruiken meer energie. De wereld kan niet zonder fossiele brandstoffen. En die leveren wij." Mijn tegenwerping is altijd dat Shell toch een energiebedrijf is. Waarom zet het niet in op duurzame energie? Als ingenieur begrijp ik dat niet. Alle problemen die er op dat gebied zijn kunnen technologisch worden opgelost. Ik zocht naar een manier om Shell in beweging te zetten. Met mijn vragen en artikelen lukt het blijkbaar niet. Zo kwam ik op het idee om als aandeelhouder verandering in gang te zetten.’

    'Met activistisch aandeelhouderschap kunnen we bij Shell een omslag bewerkstelligen. De tijd is rijp'

    Follow This heeft nu 10.000 aandelen. Dat lijkt veel, maar op een beurswaarde van pakweg 180 miljard euro bent u niet meer dan de spreekwoordelijke mug. Irritant wellicht, maar gemakkelijk te elimineren.

    ‘Bij ABN Amro toonde aandeelhouder The Children’s Investment Fund aan dat je met een klein aandelenbelang een grote koerswijziging kunt veroorzaken. Met activistisch aandeelhouderschap kunnen we ook bij Shell een omslag bewerkstelligen. De tijd is rijp. Ik denk dat het in de olie- en gasindustrie veel sneller is afgelopen dan men daar nu denkt. Daarom moeten ze de winsten investeren in iets nieuws, de cash cows van de toekomst. Als voorbeeld gebruik ik vaak Kodak. Shell staat ook op zo’n punt. Eigenlijk is het vergelijkbaar met waar de elektriciteitsbedrijven 15 jaar geleden stonden. Die hebben de afgelopen jaren samen 500 miljard aan waarde verloren. Simpelweg omdat ze de opkomst van duurzame energie hebben onderschat.’

    Volgens Van Baal zijn er verschillende ontwikkelingen waardoor de transitie naar duurzame energie veel sneller zal verlopen dan veelal wordt aangenomen. De eerste is dat de technologie om duurzame elektriciteit op te wekken in hoog tempo veel goedkoper wordt. Hij voorziet dat elektrisch rijden en verwarming daardoor de norm zullen worden. Tegelijk wordt de winning van olie en gas duurder. Waar het vroeger op gemakkelijke plaatsen uit de grond spoot, moeten oliemaatschappijen nu naar olie boren op de Noordpool of in de diepzee. Het gas uit Slochteren is door de aardebevingen binnenkort commercieel niet meer interessant en winning door fracking blijkt veel duurder dan gedacht, helemaal als daarbij eventuele milieuschade moet worden vergoed.

    Een andere reden is dat ooit de externe kosten zullen worden doorberekend in de kostprijs van fossiele brandstoffen. Misschien besluit de VN-conferentie die eind dit jaar in Parijs wordt gehouden daartoe al. Het advies van het IMF om de subsidies op fossiele energie zo snel mogelijk te beëindigen omdat ze economische en milieuschade aanrichten zou dat proces in een stroomversnelling kunnen brengen. Hoe dan ook ziet Van Baal het einde van het business model van Shell en de andere fossiele brandstofmaatschappijen naderen. 

    Mark van Baal (l.) praat na met Shell-bestuursvoorzitter Ben van Beurden. 'Die weet ook wel dat het niet door kan gaan.' Na de urenlange aandeelhoudersvergadering zijn ir. Mark van Baal (l.) en Shell-bestuursvoorzitter ir. Ben van Beurden duidelijk opgelucht

     

    Kunt u niet beter een andere oliemaatschappij het vuur aan de schenen leggen? Shell staat in deze sector bekend als innovatief en wil zich transformeren tot een gasmaatschappij. Gasstook leidt tot een aanzienlijk lagere CO2-uitstoot.

    ‘Gas is als minst vervuilende fossiele energiebron een prima transitiebrandstof. Meer niet. En ook dan wordt er nog steeds CO2 in de atmosfeer gepompt. In verhouding met bijvoorbeeld Exxon is Shell veel groener en innovatiever. Juist daarom kan het op duurzaam gebied een voortrekkersrol spelen. Neem nou de aanleg van windparken in zee. Dat gebeurt op dit moment op een onvoorstelbaar knullige manier. Terwijl Shell dat met zijn enorme offshore expertise beter, milieuvriendelijker én goedkoper kan doen. Het zou bij de energietransitie een heel belangrijke rol kunnen en moeten spelen. Onbegrijpelijk dat ze dat nu niet doen. Eigenlijk hebben wij meer vertrouwen in Shell dan Shell zelf.’

    Wat gaat u als activistisch aandeelhouder concreet doen?

    ‘Dat ik spreektijd kreeg tijdens de aandeelhoudersvergadering was ons eerste succes. Ik zag dat er in ieder geval werd geluisterd, zelfs Gerard Kleisterlee (voormalig Philips-topman en commissaris van de Koninklijke, red.) kwam uit de slaapstand. En dat ik er The Guardian mee haalde was natuurlijk cool. Ons volgende doel is om ons punt op de aandeelhoudersvergadering van 2016 te zetten en een stemming af te dwingen. We hebben uitgezocht hoeveel aandelen we daarvoor nodig hebben en dat gaat ons lukken. We gaan de komende tijd nog meer aandeelhouders mobiliseren. Veel mensen zitten met hun aandelen Shell in hun maag. Die melden zich nu bij ons aan. Voor pensioenfondsen en grote beleggers is het voorstel van Follow This dé oplossing voor de toenemende druk om fossielvrij te gaan.’

    'Veel mensen zitten met hun aandelen Shell in hun maag. Die melden zich nu bij ons aan'

    Bent u een Don Quichot?

    ‘Het is natuurlijk een groteske missie, maar ik strijd niet tégen Shell. Ik probeer ze juist te helpen om de omslag te maken, met een realistisch en positief voorstel. Bestuursvoorzitter Ben van Beurden weet ook wel dat het niet anders kan. Alleen denken hij en de andere leden van het bestuur dat het nog wel een jaar of tien duurt voordat het zover is. Ergens begrijp ik dat wel. Ze werken vaak al tientallen jaren in het bedrijf. Maar als voldoende aandeelhouders zeggen dat het sneller moet, gaat het gewoon gebeuren. En aandeelhouders zéggen dat, zodra ze zich realiseren dat niet alleen de toekomst van hun kleinkinderen op het spel staat, maar dat het hun snel heel veel geld gaat kosten als die omschakeling níet wordt gemaakt. Met geld kun je de wereld ook ten goede veranderen.’


    Hoe het werkt

    Wie mee wil doen en bij Follow This een aandeel Shell koopt wordt automatisch lid van de vereniging. Als eenmalige bijdrage rekent Follow This een opslag van ongeveer 5 euro boven de actuele koers per aandeel. Wie al Shell-aandelen bezit, kan voor 10 euro lid worden. Van Baal zegt dat de vereniging geen betaalde medewerkers in dienst heeft, maar dat de bijdrage bedoeld is om juridische kosten te dekken.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arne van der Wal

    Gevolgd door 426 leden

    Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

    Volg Arne van der Wal
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren