Keiharde aanpak frauduleuze accountants KPMG smaakt naar meer

    De absolute top van KPMG was betrokken bij het wegmoffelen van fraude bij Ballast Nedam. Laat het een aanmoediging zijn voor het OM meer dubieuze accountants strafrechterlijk te onderzoeken, aldus columnist Pieter Lakeman.

    De laatste jaren lijkt het Openbaar Ministerie eindelijk wat actiever en succesvoller te worden bij het bestrijden van witteboordencriminaliteit. Jarenlang werd op de nieuwjaarsborrel aangekondigd dat bestrijding van de witteboordencriminaliteit top prioriteit had. Tot voor kort kwam daar echter nooit wat van. Daarvoor werden dan achteraf wel eens verklaringen gegeven, zij het door lagere goden van het OM. Een veelgehoorde verklaring was dat dat soort strafrechtelijke onderzoeken veel capaciteit vergen, tijdrovend en dus kostbaar zijn. Toegegeven moet worden dat een eenvoudige mishandeling of winkeldiefstal met minder inspanning opgelost kan worden dan een ingewikkelde balansvervalsing. Maar dat is niet de enige verklaring. Ik heb meerdere malen moeten aanschouwen hoe de FIOD een compleet en sluitend dossier had opgesteld en dat het Openbaar Ministerie daar later een strafrechtelijke puinhoop van had gemaakt. Er was dus ook gebrek aan capaciteit tussen de oren.
    Ik heb meerdere malen meegemaakt hoe de FIOD een  sluitend dossier had opgesteld en dat het Openbaar Ministerie daar  een strafrechtelijke puinhoop van maakte
    De stijgende prestatielijn van het OM wordt de laatste tijd duidelijker (denk ook aan de vastgoed fraude, de veroordeling van Van den Nieuwenhuizen wegens het betalen van steekpenningen en de recente veroordeling van oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers van Noord-Holland wegens het aannemen van steekpenningen. Met welke reuzenschreden de prestaties van het Openbaar Ministerie vooruit zijn gegaan wordt duidelijk wanneer drie gevallen met elkaar worden vergeleken: de zaken Ahold/Deloitte, Rabo/Libor en KPMG/Ballast Nedam.

    De sof Ahold

    De jaarrekeningen 2000 en 2001 van Ahold toonden een resultaat en een eigen vermogen dat bijna € 1 miljard hoger was dan de werkelijkheid. Door de opgeklopte aandelenkoersen hadden aandeelhouders tezamen zo’n € 20 miljard schade geleden. Na een door SOBI ingediende tuchtklacht bleek dat Deloitte bij de controle van de jaarrekeningen fundamenteel was tekort geschoten. De betreffende accountant kreeg in hoger beroep een berisping. De huidige topman van Deloitte International, Roger Dassen, was aanwezig op een vergadering van de Raad van Bestuur van Ahold waar details werden besproken waaruit voor alle aanwezigen duidelijk had moeten zijn dat de jaarrekening niet deugde. Wie denkt dat het OM belangstelling had voor het vervolgen van Deloitte of topmensen van Ahold wegens het bewust verspreiden van onjuiste jaarrekeningen heeft het mis. Er werd slechts een schikking van € 8 miljoen met Koninklijke Ahold NV overeengekomen. Ten opzichte van Deloitte en de bestuurders van Ahold wist het Openbaar Ministerie de zaak zo handig te manipuleren dat Deloitte als slachtoffer van oplichting werd gepresenteerd. Deloitte zou zijn opgelicht doordat Cees van der Hoeven en Michiel Meurs een brief niet aan Deloitte hadden getoond, waarvoor hen een boete van enkele tienduizenden euro’s werd opgelegd. Voor het publiceren en goedkeuren van valse balansen had het Openbaar Ministerie geen belangstelling ondanks expliciete klachten daarover.
    Deloitte werd nota bene als slachtoffer van oplichting gepresenteerd
    De officier van justitie die deze kreupele zaak in elkaar heeft gestoken was Hendrik Jan Biemond, sinds 2007 weer advocaat bij Allen & Overy. Ook voor dat hij als kersverse Officier van Justitie besloot de balansvervalsing bij Ahold niet te vervolgen maar zich op het wegmoffelen van een brief te concentreren werkte hij bij dat advocatenkantoor. Dat Minister Donner hem deze foute richting ingestuurd zou hebben is geen excuus. Hij had gewoon eerder naar de advocatuur terug moeten keren.

    Liborfraude Rabobank

    De Liborfraude waaraan de Rabobank heeft meegewerkt leert dat het Openbaar Ministerie een kleine 10 jaar later in effectiviteit al sterk vooruit is gegaan. € 37.000.000 boete kwam bijna moeiteloos binnen bij de schikking met de Rabobank. Niet elke deelactiviteit binnen het OM hoeft zichzelf financieel te bedruipen maar wanneer het bestrijden van witteboordencriminaliteit zulke bedragen oplevert wordt vervolging van witteboordencriminaliteit ook begrotingstechnisch voor het kabinet Rutte interessant. Wel moet bij de Libor zaak beseft worden dat het OM op de inspanningen van het Amerikaanse juridische systeem heeft meegelift. Dat maakt de prestatie qua intellectuele kracht iets minder overtuigend. En ook van het doorzettingsvermogen werd minder gevraagd want het publiek zou vreemd hebben opgekeken wanneer alleen buitenlandse autoriteiten honderden miljoenen dollars boete bij een Nederlandse bank incasseren en Nederlandse autoriteiten met lege handen zouden achterblijven.
    Voor de Rabobank is deze zaak nog niet afgelopen. Er lopen nog strafrechtelijke onderzoeken naar (voormalige) medewerkers van de Rabobank.
    Maar toch, het nettoresultaat is een duidelijke vooruitgang vergeleken bij het Ahold/Deloitte debacle van het duo Donner- Biemond. Voor de Rabobank is deze zaak nog niet afgelopen. Er lopen nog strafrechtelijke onderzoeken naar (voormalige) medewerkers van de Rabobank. Wanneer die straks moeten kiezen tussen een volle straf of strafverlichting door mee te delen dat ze hun frauduleuze werkzaamheden met goedkeuring van, zo niet in overleg met, de absolute Rabo top hadden gedaan, lijkt die keuze niet zo moeilijk. Nee, dan de KPMG zaak, volledig van Nederlandse makelaardij, tot heden al succesvol en met nog grotere vergezichten.

    Valsheid in geschrifte KPMG

    Op 30 december 2013 maakte het Openbaar Ministerie bekend dat een schikking van € 7 miljoen met KPMG Accountants NV was getroffen nadat ‘bij KPMG Accountants N.V. en drie voormalige accountants (partners) van dat bedrijf’ strafrechtelijk onderzoek was gedaan naar de rol van de accountant bij het verhullen van betalingen aan buitenlandse agenten door Ballast Nedam. Volgens het OM was uit het onderzoek gebleken dat KPMG de jaarrekeningen van Ballast Nedam bewust zodanig had gecontroleerd dat betalingen aan buitenlandse agenten en de daarbij horende schaduwadministratie werden verhuld. Het onderzoek had betrekking op valsheid in geschrifte gepleegd door KPMG Accountants NV en drie van haar partners. Op 30 december publiceerde ook KPMG  een persbericht. Daarin werd meegedeeld dat het OM onderzoek had gedaan ‘bij KPMG Accountants NV en drie (voormalige) accountants.’ Deze mededeling staat op gespannen voet met de waarheid want het betreft niet drie voormalige accountants. Dat het voormalige accountants zouden zijn impliceert dat ze uit het accountantsregister zouden zijn geschreven. Op mijn telefonische vraag aan de voorlichter van KPMG of de drie accountants zichzelf uit het register van accountants hadden uitgeschreven of dat de tuchtrechter dat had gedaan, kreeg ik het onthutsende antwoord dat geen van beiden het geval was. De heren waren nog gewoon accountant maar niet meer in dienst bij KPMG.
    In haar persbericht verzwijgt KPMG dat het om drie ‘partners’ ging
    In haar persbericht verzwijgt KPMG Accountants N.V. ook dat het om drie ‘partners’ van KPMG Accountants N.V. ging. Door de misleidende teksten van het persbericht wordt gesuggereerd dat het medewerkers betrof die bovendien geen accountant meer waren, dus mogelijkerwijs na klachten van de eigen organisatie uit het accountantsregister waren geschreven. In werkelijkheid had KPMG geen tuchtklacht of strafklacht tegen de eigen partners ingediend. Op andere plaatsen in haar persbericht herhaalt KPMG Accountants de onwaarheid dat het voormalige accountants betrof. Hoewel het persbericht verder bol staat van de ethiek, integriteit, compliance en de hele rataplan is dit geen frisse start voor een schoonmaakoperatie. De voorzitter van KPMG Accountants NV stelt in een persbericht: ‘De vandaag bekendgemaakte schikking stelt ons in staat de focus vastberaden op de toekomst te kunnen richten. De toekomst van een organisatie die zijn verantwoordelijkheid neemt. Een toekomst die een sterker en beter KPMG zal laten zien dat zich toelegt op kwaliteit, ethiek en integriteit.’ Dit is een aanmoediging, zo niet een uitnodiging, voor het Openbaar Ministerie om verder te gaan op de ingeslagen weg.

    Absolute top KPMG

    De drie partners vormden niet een stelletje meelopers maar maakten deel uit van de absolute top van KPMG
    De drie onderhavige partners vormden ook niet een stelletje meelopers maar maakten deel uit van de absolute top van KPMG Accountants. Renze Hasper en Jack van Rooijen waren de lead-partners bij Ballast Nedam. Het waren ook op ander gebied vooraanstaande partners. Renze Hasper is penningmeester van de Stichting Holland Festival, penningmeester bij Hermitage Amsterdam en lid van het dagelijks bestuur van de Kamer van Koophandel  Amsterdam en bestuurslid van VNO/NCW Amsterdam. Jack van Rooijen was de man die in april 2012 namens het bestuur van KPMG Accountants NV aan Vestia meedeelde dat de goedkeurende verklaring bij de jaarrekening 2010 van Vestia werd ingetrokken omdat inmiddels niet kon worden uitgegaan van de juistheid van die jaarrekening (de derivatenkwestie waarover SOBI een tuchtklacht tegen KPMG heeft ingediend en gewonnen). Jack van Rooijen trad op dat moment dus feitelijk als voorzitter van KPMG Accountants NV op. Geconstateerd moet worden dat de top van KPMG Accountants ernstige rotte plekken vertoonde. In hoeverre alle rotte plekken uit de top zijn weggesneden staat, in het licht van het recente misleidende persbericht, nog te bezien. Hasper is in 2007 met pensioen gegaan en werkt dus al geruime tijd niet meer bij KPMG Accountants NV. Jack van Rooijen is 1 oktober 2013 met pensioen gegaan.

    KPMG verdiende met criminele activiteiten

    Een interessant onderdeel van de schikking is dat deze slechts voor € 3,5 miljoen uit een boete bestaat. De andere € 3,5 miljoen is, volgens beide persberichten, een zogenaamde ‘ontneming’. Ontnemingen zijn vermogensbestanddelen waarvan het OM aanneemt dat die uit misdrijven zijn verkregen. Vaak betreft dat ordinaire consumptiegoederen als raceauto’s, diamanten enz. die met drugsgelden zijn gefinancierd. Op mijn vraag of de ontneming bij KPMG Accountants NV betrekking had op de omzet of op de winst die bij de controle van Ballast Nedam was gemaakt was het genuanceerde en geloofwaardige antwoord dat het om de brutomarge ging.
    Daarmee wordt erkend dat KPMG Accountants NV  € 3,5 miljoen heeft verdiend met criminele activiteiten
    Voor zover ik weet is dit de eerste keer dat een grote accountantsorganisatie in een strafzaak een schikking treft. Nog opmerkelijker, en voor zover ik weet uniek, is dat de schikking niet alleen een boete maar ook een ontneming inhoudt. Feitelijk (let goed op, niet: ‘de jure’) wordt daarmee erkend dat KPMG Accountants NV  € 3,5 miljoen heeft verdiend met criminele activiteiten als valsheid in geschrifte. Een enorme blunder van de mensen die namens KPMG Accountants N.V. met het Openbaar Ministerie over de schikking hebben onderhandeld. Op mijn slotvraag wie die onderhandelingen had gedaan was het antwoord: De Brauw Blackstone. Dat kantoor heeft kennelijk weinig gevoel voor de reputatie van haar cliënten (enkele jaren geleden is koningin Beatrix overgestapt van De Brauw Blackstone naar Allen & Overy). Nog even terug naar Jack van Rooijen. Dat hij de belangrijkste man in het spel is geweest mag worden afgeleid uit het feit dat Ballast Nedam nog maar één van zijn kleinere cliënten was. Van Rooijen controleerde ook de jaarrekeningen van EADS, ’s werelds grootste vliegtuigbouwer, de bouwer van duizenden Airbussen die ook in grote getale aan landen in het Midden-Oosten zijn verkocht. Hier doemt een griezelig scenario op. Dat niet alles even fris is in de top van EADS blijkt onder andere uit het feit dat er in Frankrijk al jarenlang strafrechtelijk onderzoek loopt naar handel met voorkennis in aandelen EADS door enkele van de grootste aandeelhouders. Wie beseft hoeveel Airbussen (vooral de grote types 380) zijn verkocht aan landen waarvan aangenomen wordt dat men meer kan verkopen met betalingen á la Ballast Nedam zal wellicht vrezen dat ‘voormalig’ accountant Jack dat soort betalingen ook in de administratie van EADS heeft verhuld. Pieter Lakeman is adviseur en voorzitter van de stichting SOBI

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Pieter Lakeman

    Introductie behoeft hij nauwelijks. Lakeman (1942) studeerde natuurkunde en econometrie aan de Universiteit van Amsterdam. Na...

    Volg Pieter Lakeman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren