Minister Schippers probeert met een nieuw wetsvoorstel om het fenomeen 'ongecontracteerde zorg' aan te pakken. Maar waarom?

    Zorg die zonder contract met een zorgverzekeraar wordt geleverd – minister Edith Schippers houdt er niet van. Follow The Money publiceerde deze week een artikel over de op handen zijnde wetswijziging waarmee Schippers opnieuw probeert om ongecontracteerde zorg aan te pakken. Ditmaal buiten de patiënt om, om te voorkomen dat opnieuw de gevreesde discussie rond vrijheid van artsenkeuze uitbreekt.

    Oud voorstel in nieuwe verpakking

    Toch is het idee achter dit wetsvoorstel, hoewel opnieuw mooi verpakt in nobele argumenten als het beheersen van de zorgkosten, vrijwel identiek aan dat achter het wijzigen van artikel 13.
    werken zonder contract moet zorgverleners zo moeilijk mogelijk gemaakt worden
    Het moet zorgverleners zo moeilijk mogelijk gemaakt worden om hun werk te doen zonder een contract met een zorgverzekeraar. Bij het wijzigen van artikel 13 zou dat bewerkstelligd worden door het recht op een redelijke vergoeding voor de patiënt voor ongecontracteerde zorg af te schaffen. Dat stuitte op massaal verzet: zo zou de patiënt niet meer vrijuit voor een zorgverlener kunnen kiezen. Een probleem voor zowel patiënt, als zorgverlener zonder contract, die immers zonder die redelijke vergoeding geen praktijk kon voeren. Nu kiest de minister voor een andere weg: met het wetsvoorstel geeft zij zichzelf de bevoegdheid om per ministeriële regeling - buiten de Kamer om dus - te bepalen welke zorgverleners eventueel in aanmerking komen voor een vordering van een deel van hun omzet en welke niet. Het hebben van een contract met een zorverzekeraar wordt een voorwaarde voor vrijstelling van zo'n vordering. Maar ook zekere bepalingen in dat contract kunnen een voorwaarde zijn, als de minister dat zo bedenkt.

    Contractlozen betalen voor concurrenten

    Met andere woorden: zonder contract loopt een zorgverlener straks het gevaar om achteraf een vooraf nog volkomen onbekend deel van zijn omzet in te moeten leveren. Nu geldt die theoretische dreiging nog voor alle zorgverleners: als ze gezamenlijk teveel productie draaien, moeten ze allemaal bloeden - schuldig of niet. Straks kunnen gecontracteerde zorgverleners eventueel overproduceren wat ze willen: de boete gaat naar de collega zonder contract - die overigens toch al voor 30 procent minder geld werkt. De redenatie hierachter: zorgverleners die zonder contract toch gewoon patiënten kunnen bedienen, ondermijnen de selectieve inkoop van zorgverzekeraars. En selectieve inkoop maakt de zorg goedkoper. Het eerste punt is geen gegeven. Er zijn zorgverleners die - om verschillende redenen - weigeren een contract te tekenen met de zorgverzekeraar, maar waar patiënten dankzij de Zorgverzekeringswet gewoon naartoe mogen. Dat doen ze ook in vrij grote aantallen, zo blijkt uit de cijfers die de NZa publiceerde in haar deelrapportage Zorgverzekeringsmarkt 2015: 17 procent van de zorgkosten wordt toegeschreven aan ongecontracteerde zorg.

    Lage zorgkosten in de VS?

    Toch is dat geen enkele reden voor zorgverzekeraars om niet alsnog selectief in te kopen. Dat doen verzekeraars dus ook, gezien het feit dat alle grote verzekeraars een budgetpolis bieden met een beperkt aantal zorgaanbieders. Slechts enkele procenten van de verzekerden kiezen hier jaarlijks voor. Het probleem is niet dat er ongecontracteerde zorgverleners bestaan: het 'probleem' is dat patiënten niet lijken te vertrouwen op die selectieve inkoop door verzekeraars.
    het 'probleem' is dat patiënten niet lijken te vertrouwen op die selectieve inkoop door verzekeraars
    Gelukkig staat er altijd een legertje economen paraat om beleidswijzigingen te voorzien van - al dan niet bewezen - financiële argumenten. Ook promovendus Daniëlle Duijmelinck en hoogleraar Wynand van de Ven van de Erasmus Universiteit probeerden recent nog eens uit te leggen dat selectieve inkoop geld bespaart, in dit artikel. De boodschap in het heel kort: selectieve inkoop heeft in de Verenigde Staten (!) bewezen de zorgkosten te kunnen beteugelen. Dat kunnen wij ook. Maar dan met iets meer overheidsingrijpen.

    De zorgkosten in de Verenigde Staten: het staafje dat boven alle andere staafjes uittorent. - Bron: OECD De zorgkosten in de Verenigde Staten: het staafje dat boven alle andere staafjes uittorent. - Bron: OECD

    Hoe de record-brekend hoge zorgkosten van de Verenigde Staten (zie grafiek) zich verhouden tot dit door Duijmelink en Van de Ven geroemde succes van selectieve inkoop in het land, wordt niet duidelijk in dit stuk.

    Contracteren drijft zorgkosten op

    Maar als het om geld gaat, volstaat een simpeler redenering. Ongecontracteerde zorg beslaat nu in totaal volgens de NZa 17 procent van de zorgkosten. Die zorg wordt nu voor gemiddeld 70 procent van de prijs geleverd. Als al die zorg gecontracteerd wordt, stijgt de prijs ervan dus fors. Zelfs wie het idee aanhangt dat verzekeraars die prijsstijging op termijn wel weer terug weten te dringen - hetgeen alleen mogelijk is door zorgverleners minder te betalen of patiënten zorg te ontzeggen die nu nog wel geleverd wordt - zal moeten erkennen dat de zorg daar in eerste instantie duurder door wordt. En dat het nog een forse kluif wordt om echt tot een besparing op termijn te komen.

    Verre van liberaal

    Om geld gaat het dus niet. Het gaat om een markt die op dit moment niet precies zo werkt als de minister graag zou zien. Daarom ontwerpt ze nu een nieuw knopje om aan te draaien. Een knopje waarmee ze verder ingrijpt in de contractvrijheid van niet alleen zorgverleners, maar ook zorgverzekeraars. Namelijk door zichzelf te permitteren financiële sancties afhankelijk te maken van individuele contractvoorwaarden. Zo kan ook een eventuele dwarse zorgverzekeraar die het spel niet mee wil spelen, zonodig buitenspel gezet worden. Handig zo'n bestuurlijke afstandsbediening voor als de markt niet precies oplevert wat je had gedacht. Met zulke liberalen heb je geen communisten meer nodig.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 614 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De macht van de zorgverzekeraars

    Gevolgd door 486 leden

    Meer vrijheid was misschien wel de belangrijkste belofte bij de introductie van marktwerking in de zorg. Vrijheid voor nieuwe...

    Lees meer

    Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg dossier