ABN Amro fiasco: een goed begin voor een essentieel debat

    Het fiasco rond ABN Amro biedt een uitstekende gelegenheid om het debat over de toekomst van deze bank op een hoger plan te zetten. 'Als we in de toekomst banken willen hebben die consumenten en het MKB blijven bedienen, dan moet er iets gebeuren.'

    Op de markt spelen met de rugdekking van de belastingbetaler. Het is verbijsterend te moeten vaststellen dat zo vele vrije markt-denkers in politiek, bedrijfsleven, wetenschap en journalistiek dit gegeven hebben geaccepteerd. Want dat doen ze door voor de beursgang van ABN Amro te pleiten. De meest opvallende bijdrage kwam vorige week van professor doctor in de economie Coen Teulings van de University of Cambridge. De vroegere directeur van het Centraal Planbureau (CPB) deed in NRC Handelsblad een oproep aan politici. Ze moeten ophouden met huilen over de salarissen van bankiers. Ze verdienen toch al niet veel in Nederland. ‘Waar Nederland behoefte aan heeft, is een premier die ons een oorvijg geeft: “Mensen, de bankencrisis is nu zes jaar geleden. Hou op met grienen, ga weer aan de slag,”’ luiden de slotzinnen van Teulings’ stuk in NRC waarin de wetenschapper eveneens zijn verlangen naar de corrigerende tik van een sterke leider etaleert. Ofwel; let’s get back to business. Ik kan dat niet anders interpreteren dan een weinig academisch getinte oproep om de blik te vernauwen en een diepzinniger debat over banken uit de weg te gaan.

    Fiasco

    Professor Teulings maakt niettemin een terecht punt. Het is inderdaad de hoogste tijd om te stoppen met boos te zijn over salarisverhogingen van bankiers. Niet om dan vervolgens de discussie over ABN Amro te sluiten, nee, juist om er verder mee te gaan en op een fundamenteler niveau te geraken. Wat we nodig hebben, is juist een inhoudelijk debat over wat voor 'bedrijven' banken nu eigenlijk zijn en wat we precies met ABN Amro aan moeten. Want dat er iets moet gebeuren lijkt evident. Het door Dijsselbloem en bankiers gecreëerde fiasco met de beoogde beursgang van de staatsbank is niet meer terug te draaien. De reputatie van de Nederlandse overheid en ABN Amro bij beleggers ligt aan diggelen en het zal nog wel even duren voordat die weer is hersteld. Een beursgang op korte termijn lijkt niet verstandig, ondanks de luidkeels ge-uitte wens van premier Rutte. De vraag zou juist moeten zijn of een beursgang überhaupt wenselijk is.

    Algoritmische bezweringen

    Verwacht niet van bankiers dat ze zich uit zichzelf beter of anders zullen gaan gedragen. Waar mogelijk zullen ze de gaten en mogelijkheden in de wetgeving blijven opzoeken om winstgevende producten of diensten te bedenken waarmee ze veel geld kunnen verdienen. Moraliteit speelt daarbij geen enkele rol. Ik citeer nog maar eens beroemde Amerikaanse muckraker Upton Sinclair (1878-1968): 'Het is moeilijk iemand iets te laten begrijpen als zijn inkomen ervan afhangt om het niet te begrijpen’. Verwacht ook niet dat bankiers hun eigen organisaties gaan opsplitsen om de moral hazard de nek om te draaien. Ze willen groter worden en meer geld verdienen, zoals elk bedrijf dat wil. En waarom zou dat niet met de garantie van de belastingbetaler kunnen?
    Bankiers hebben ‘no skin in the game
    Het probleem is dus dat banken door die dekking van de belastingbetaler geen normale bedrijven zijn. Bankiers hebben ‘no skin in the game’, zoals ze dat in de Londense City zeggen. Het zijn instellingen waarvan de bestuurders zich telkens op de wetten van de vrije markt beroepen (‘we moeten talent in kunnen kopen!’), maar ondertussen de kapitalistische arena met een garantie van de belastingbetaler betreden. Daar doen de algoritmische bezweringen uit Basel, Frankfurt en Brussel niets aan af. Wij weten dat, de bankiers weten dat, toezichthouders weten het, maar we lijken het niet meer over die dramatische constructiefout te willen hebben. Te ingewikkeld. ABN Amro moet naar de beurs. Onze too big to fail-staatsbank moet groeien! De centen moeten terug in de staatskas en we staan daarmee toe dat de moral hazard intact blijft en dat anonieme aandeelhouders met hun ééndimensionale rendementseisen de macht weer in handen krijgen. Daarmee is hetzelfde in potentie noodlottige pre-crisisspel weer op de wagen. Business as usual. Of toch niet?

    Kans en noodzaak tot veranderen

    Te midden van al het politieke gehuichel en bestuurlijke geblunder is er immers iets positiefs gebeurd. Schoorvoetend is er eindelijk debat ontstaan over de toekomst van Dé bank. Een debat dat tijdens in de crisisjaren 2008 en 2009 nooit van de grond kwam, omdat van het begin af aan vaststond dat ABN Amro zo snel mogelijk weer via een beursgang verkocht moest worden. Emile Roemer van de SP was de eerste politicus die riep dat ABN Amro een nutsbank moest worden en in staatshanden moet blijven. Het idee van de nutsbank is ook door de Christenunie opgepikt. Omtzigt van het CDA meent dat ABN Amro een maatschappelijk instituut behoort te zijn en denkt dat privatisering niet perse via een beursgang plaats dient te vinden. Politici lijken eindelijk te begrijpen dat de fundamentele veranderingen in de financiële industrie nooit van binnenuit zullen komen.
    Nutsbankieren levert niet genoeg op, met zakenbankieren kan veel meer worden verdiend
    Die komen wel van buiten. Van de politiek of de markt. Door een spontane actie van journalist Rutger Bregman bijvoorbeeld, die klanten van banken oproept een andere bank te kiezen en daarmee de marktwerking aanzwengelt. Andere marktontwikkelingen wijzen er ook op dat de toekomst van ABN Amro er wel eens heel anders uit zou kunnen zien. Het aloude nutsbankieren – een zeer voornaam deel van de huidige ABN Amro – vormt geen winstgevende negotie meer. De marges zijn te dun, de risico’s te groot. Deutsche Bank trekt daar al enige tijd haar lering uit. In Nederland werden een paar jaar geleden 17.000 mkb-klanten op de keien gemikt. In Duitsland is de bank nu bezig om zijn nutsactiviteiten voor een belangrijk deel af te stoten. Reden: nutsbankieren levert niet genoeg op, met zakenbankieren kan veel meer worden verdiend. Gerard van Olphen, topman van SNS, maakte dat punt enkele weken geleden ook al. Hoge rendementen en nutsbankieren gaan niet langer meer samen, zo maakte hij duidelijk. De voorlopige conclusie die je hieruit kunt trekken is dat als Dijsselbloem niet het nutsdeel van ABN Amro losmaakt, het later wel door de markt zal worden afgedwongen. De staat dient dus serieus na te gaan denken over welke rol het wil spelen met betrekking tot het onmisbare nutsbankieren. Als we in de toekomst banken willen hebben die consumenten en het mkb – ruim zestig procent van ons bnp – blijven bedienen, dan moet er iets gebeuren. Daar moet over worden nagedacht en over worden gesproken.  Het uitstel van de beursgang van ABN Amro biedt daar een uitstekende aanleiding toe. Er ligt hier een kans om een begin te maken om de financiële industrie in Nederland ingrijpend te veranderen. Het is van groot belang dat die ook wordt benut.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2143 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Beursgang ABN Amro

    ABN Amro werd staatsbezit omdat de bank too big to fail was. En is. De noodzakelijke redding van ABN Amro kostte de Nederland...

    Volg dossier