ABN Amro gevangen tussen de duivel en de diepe blauwe zee

  • Dit zegt toch genoeg? Intrekking van wet door B.C. Voorbereiding is alles. Indachtig de race zijns wederhelft.

Topsalarissen in The City en Wall Street blijken voor Nederlandse bankiers onweerstaanbaar. Zulke beloningen horen bij zakenbankieren, maar ze staan haaks op de Nederlandse cultuur van nutsbankieren. Oud-Rabobankier Michiel Werkman en Roland Lampe gaan op zoek naar verlichting.

De Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen van ABN Amro willen zichzelf belonen als ware De Bank louter een zakenbank is. De publieke verontwaardiging over de laatste bonusvoorstellen is vooral ingegeven door kortsluiting tussen de cultuur bij het bestuur en de maatschappelijke realiteit, die uitgaat van dienstbaarheid en betrokkenheid van de bank in staatseigendom. En haar nutsfunctie dus ook naar behoren dient te vervullen. Het bestuur van ABN Amro moet voorafgaand aan een beursgang eerst een zuivering ondergaan. Er zijn genoeg bankiers die weten en voelen wat er in de samenleving speelt. Zo’n zuivering zal meer tijd kosten en de verkoop van een deel van ABN Amro langer op zich laten wachten dan ‘voor het einde van het jaar’, zoals onze minister-president onlangs hoopvol stelde.

Nutsbankieren

De Nederlandsche Bank en het Ministerie van Financiën beschikken over middelen om banken in geval van nood te splitsen in een ‘systeem relevant’-deel en een zakenbank- deel. Als systeem relevant gelden het betalingsverkeer, relaties met particuliere klanten en vaak ook het mkb. Dit wordt ook wel nutsbankieren genoemd. Wij hebben in Nederland sinds 2012 de Interventiewet en op Europees niveau wordt een Resolutiefonds gebouwd. Deze wetgeving moet voorkomen dat banken opnieuw door belastingbetalers gered moeten worden. Wetgevers in verschillende Europese lidstaten hebben er over nagedacht hoe banken functioneren en welke risicovolle zákenbank-transacties gescheiden kunnen worden van de noodzakelijke nutsbankzaken.

Glass-Steagall Act

Toezichthouders zijn niet blij dat zakenbanken grote hoeveelheden spaargeld gebruiken voor transacties met een hoog risico. Als voorbeeld: banken die spaargeld aantrekken voor 1 procent en dat beleggen in Griekse staatsobligaties met een rentetarief van 16 procent. De hoge rentemarges kunnen door banken worden gebruikt om de aandeelhouderwaarde te vergroten en dividenden te verhogen. Maar spaarders kennen dat hoge risico vaak niet, of onvoldoende, en moeten door toezichthouders worden beschermd. In de Verenigde Staten gold daarom vanaf 1933 de Glass-Steagall Act die beperkingen oplegde aan de vermenging van nutsbankieren en zakenbankieren. Deze wet is echter onder president Bill Clinton weer ingetrokken met de Gramm-Leach-Bliley Act. Dat wordt nu als één van de oorzaken van de mondiale financiële crisis beschouwd.

Restjes nutsfunctie

In Nederland kenden we vroegere spaarbanken zoals de coöperatieve Middenstandsbanken en de Post- en Gemeentegiro’s, maar die zijn in grotere organisaties opgegaan en verloren daarmee hun eigen nutsfunctie. Het vermogen van de spaarbanken is destijds wel afgesplitst. Zo voeren bijvoorbeeld het VSBfonds en Fonds 1818 hun nutsfunctie nog steeds uit. Lokale Rabobanken hanteren ook nog enige vormen van ‘maatschappelijk dividend’, want zij kunnen een deel van hun winst bestemmen voor een maatschappelijk doel in hun werkgebied. Met de teloorgang van Fortis Bank, de opvolger van de Verenigde Spaarbanken, verdween in 2010 ook een groot deel van de zelfstandige nutsbank activiteiten in Nederland. Ondanks de grote cultuurverschillen besloot de overheid om de genationaliseerde ABN Amro en Fortis te integreren. Hoe die nutsbank-elementen in overeenstemming te brengen met de oorspronkelijke zakenbank oriëntatie van de trotse en ambitieuze ABN Amro bankiers? De integratie van Pierson, Heldring & Pierson, was gezien haar karakter van Merchant of Investment Bank eenvoudig. De Fortis integratie in hun gelederen maakte die spagaat van nutsbankieren en zakenbankieren alleen maar groter.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen?

De banken in Nederland stellen maatschappelijk verantwoord te willen ondernemen. Toch gaapt er blijkbaar een grote kloof tussen hoe het publiek en de banken daarover denken. Triodos Bank en ASN Bank lijken een uitzondering op de regel. Zij gedragen zich als banken maatschappelijk, maar hebben hun organisatie zo ingericht dat klanten en aandeelhouders dat ook begrijpen. Geen grote bonussen dus!
'Topsalarissen en bonussen horen bij zakenbankieren, maar staan haaks op de cultuur van nutsbankieren'
Topsalarissen en bonussen horen bij zakenbankieren, maar staan haaks op de cultuur van nutsbankieren. Een nutsbankier laat zich vooral leiden door het maatschappelijk belang en het lange termijnbelang van zijn klanten. Een zakenbankier richt zich op de meest aantrekkelijke financiële transacties en grote winstgevende klanten. Het gaat hem vooral om het rendement van transacties, om snelle effecten en aandeelhouderswaarde. Daar is niets mis mee maar wel als een Raad van Bestuur, onder toezicht van een Raad van Commissarissen eigenlijk beide belangen moet dienen.

Een beursgang?

Internationale beleggers die aandelen moeten kopen houden niet van onzekerheid, bij bedrijven waarin zij deelnemen. Als er bonje is in de organisatie of in de markt, of in de pers, dan gaan deze beleggers zeker geen aandelen kopen. Zij zijn zeer bezorgd voor hun eigen reputatie en willen niet geassocieerd worden met banken die een negatieve connotatie hebben. Daarnaast behoort de integriteit van de bank boven iedere twijfel verheven te zijn. De publieke reputatieschade voor ABN Amro van de afgelopen maanden is groot. Het bestuur van de bank heeft bewezen dat het geen contact heeft met maatschappelijke ontwikkelingen en is op dit gebied dus niet competent. Het kijkt vooral naar de internationale markt van beloningen van topbankiers en daarna naar zichzelf. Deze cultuur mis-match zit in de mentaliteit van deze bestuurders en dat is niet gemakkelijk te corrigeren. Het gedrag aanpassen en verbeteren vergt veel tijd, die de bank en de overheid eigenlijk niet heeft. Een zuivering van het bestuur zou dit probleem kunnen oplossen. Een beursgang dít jaar is uitgesloten, tenzij de staat genoegen neemt met een aanzienlijk lagere opbrengst.
'Een tweede nutsbank in Nederland is aardig, maar je moet je afvragen of nutsbanken met elkaar zouden moeten concurreren'
Het opsplitsen in een nuts-gedeelte en een zakenbank gedeelte is globaal het omgekeerde proces van wat ABN Amro net achter de rug heeft met de integratie van Fortis Bank. We hebben met SNS bank natuurlijk al een spaarbank, die als nutsbank kan functioneren en die terug wil naar haar wortels ‘community banking’. Een tweede nutsbank in Nederland is aardig, maar je moet je afvragen of nutsbanken met elkaar zouden moeten concurreren. De waarde van een opgesplitste ABN Amro zal waarschijnlijk niet hoger zijn dan de waarde van de huidige bank.

Keuzes, keuzes

De aandeelhouder en het bestuur van ABN zullen een aantal keuzes moeten maken: De aandelen nu in tranches verkopen tegen een lagere prijs dan oorspronkelijk gedacht (de reputatieschade zal de prijsvorming naar beneden toe beïnvloeden), het bestuur vervangen door deskundige en maatschappelijk betrokken bankiers en die een jaar de tijd geven om zich te profileren, de bank opsplitsen en een zakenbank én een nutsbank verkopen; het nutsbank gedeelte nog even houden of verkopen aan maatschappelijk betrokken institutionele partijen en particulieren (spaarders), al of niet in coöperatieve vorm. Eén ding staat vast: de huidige bestuurders hebben een moeilijke keuze: tussen de duivel en de diepe blauwe zee. **** Michiel Werkman is voormalig zakelijk bankier. Sinds 2012 staat hij als onafhankelijk business consultant mkb ondernemers bij in financierings- en derivatenkwesties. Michiel is gastdocent, auteur en uitgever van het boek Rotbanken, waarin hij ondernemers leert ‘de “taal” van geldschieters te spreken’. Voorts is hij medeoprichter van de Coöperatieve Kredietunie Stad Amsterdam en projectleider bij de Vereniging Kredietunies in Nederland. Werkman en Roland Lampe houden zich bezig met alternatieve kredietverlening voor het MKB via kredietunies.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Michiel Werkman

Gevolgd door 118 leden

Michiel is voormalig zakelijk bankier en een van de initiatiefnemers van FinTech-startup CompanyWatch.

Volg Michiel Werkman
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren