© ANP / Lex van Lieshout

Aegon spreekt met gespleten tong over de klimaatcrisis

Verzekeraar Aegon zegt dat klimaatverandering een grote bedreiging is en dat regeringsleiders in actie moeten komen. In Nederland steunt de verzekeraar zelfs kritische aandeelhouders die willen dat Shell alleen nog grootschalig investeert in duurzame energie. Maar in de Verenigde Staten financiert Aegon via het politieke actiecomité van zijn lokale dochter tientallen politici die ontkennen dat er een probleem is en elke actie blokkeren.

In mei 2019 wordt Alexander Wynaendts, op dat moment bestuursvoorzitter van verzekeraar Aegon, in het zonnetje gezet tijdens een galadiner in de Amerikaanse hoofdstad Washington, D.C. Het is het jaarlijkse Ambassadors’ Award Dinner van de Netherland-America Foundation; Wynaendts krijgt een van de eerbewijzen die elk jaar worden uitgereikt vanwege ‘bijzondere prestaties op commercieel gebied’.

De Netherland-America Foundation is een goededoelenstichting die beoogt de banden tussen Nederland en de Verenigde Staten te verbeteren en die vaker dit soort feesten organiseert. Vertegenwoordigers van Nederlandse bedrijven, financiële instellingen, advies- en advocatenkantoren ontmoeten er Amerikaanse directeuren, beleidsmakers en politici.

De Nederlandse ambassade is nauw betrokken bij de organisatie; ABN Amro, Heineken, KLM, Lockheed Martin, Philips, en advocatenkantoor Stibbe behoren tot de sponsoren. Ook verzekeraar Aegon, dat onder de merknaam Transamerica op het Amerikaanse continent opereert en daar ruim de helft van zijn wereldwijde omzet en winst behaalt, steunt de stichting.

Tijdens het black-tie gala in mei is de Amerikaanse politicus Bill Huizenga, lid van het Huis van Afgevaardigden voor de Republikeinse partij, een van de eregasten. Huizenga vertegenwoordigt een district in de staat Michigan, heeft Nederlandse voorouders en is lid van de groep Amerikaanse parlementariërs die zich bezighoudt met de relatie tussen de Verenigde Staten en Nederland. Huizenga heeft ook een relatie met Aegon: hij staat sinds 2018 op de lijst van Amerikaanse politici die geld krijgen van het politieke actiecomité (PAC) van Transamerica. 

Bedrijven mogen in de VS geen eigen geld geven aan politici. Wat ze wél mogen, is een politiek actiecomité oprichten dat geld bij werknemers inzamelt, bundelt en aan politici doneert. Aegon heeft zo’n politiek actiecomité, evenals andere Nederlandse bedrijven met grote activiteiten in de VS, zoals Philips en Shell. Politieke actiecomités moeten aan de toezichthouder op verkiezingen, de Federal Election Commission, opgeven aan wie ze doneren. Die opgaven worden door de toezichthouder openbaar gemaakt; zo weten we dat Transamerica PAC tot nu toe 8.500 dollar aan Huizenga heeft gedoneerd. De donaties van Transamerica PAC gaan naar politici die in een positie zijn om wetgevingsbeleid te steunen dat van invloed is op Aegon’s activiteiten, zo schrijft Aegon op zijn website.

Dossier: de #Lobbycratie

De lobbywereld is een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen ervan komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen. We duiken in de achterkamertjes om te zien hoe de worst écht gedraaid wordt.

Lees verder Inklappen

Dossier: de #Lobbycratie

De lobbywereld is een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen ervan komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen. We duiken in de achterkamertjes om te zien hoe de worst écht gedraaid wordt.

Wil je op de hoogte blijven? Volg dit dossier, dan sturen we je een seintje bij ieder nieuw artikel.

Lees verder Inklappen
Inschrijven

Huizenga neemt geregeld standpunten in die stroken met Aegon’s commerciële belangen. Zo heeft hij de zogeheten Fiduciary Rule helpen terugdraaien. Deze wet werd na jarenlang hardnekkig verzet van Aegon en zijn branchegenoten in 2016 onder de Democratische president Barack Obama ingevoerd en moest consumenten behoeden voor verborgen belangenconflicten bij financieel adviseurs. Dit deed de wet door aanbieders van levensverzekeringen te verbieden om achter de rug van klanten om provisies aan adviseurs te betalen. Volgens de regering-Obama zou het verbod consumenten jaarlijks 17 miljard dollar opleveren.

Consumentenorganisaties spraken van een historische hervorming, maar nadat president Donald Trump de aan de macht kwam is de wet weer gesneuveld. Mede met steun van Huizenga, die in de zomer van 2017 een persbericht uitbrengt waarin hij alleen tegenstanders, onder wie een lobbyist van Transamerica, de gelegenheid geeft om de wet te bekritiseren.

Klimaatdoemdenkers

Als het gaat om het thema klimaatverandering, houden Huizenga en Aegon er echter heel verschillende meningen op na. Volgens de verzekeraar is klimaatverandering een grote bedreiging voor de mens en is het de hoogste tijd om in actie te komen. Zo publiceerde toenmalig bestuursvoorzitter Wynaendts in 2019 samen met vijftig andere Europese topmanagers een open brief waarin ze de politieke leiders van de Europese Unie oproepen om ‘klimaatverandering op de top van de politieke agenda te zetten’ en ‘de maatregelen tegen klimaatverandering die zijn afgesproken in Parijs met spoed uit te voeren’.

Toen het Nederlandse kabinet vorig jaar het Klimaatakkoord presenteerde, schreef Aegon een persbericht met de titel ‘Aegon aan de slag met Klimaatakkoord!’ en kondigde de verzekeraar aan zijn beleggingsbeleid te zullen aanscherpen. Aegon nam zich onder andere voor om zijn beleggingen in de kolenindustrie en de oliewinning uit teerzand af te bouwen. Bovendien is Aegon zijn stemrecht als aandeelhouder gaan gebruiken om fossiele brandstofbedrijven te bewegen tot maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Zo stemde Aegon voor klimaatresoluties van milieuorganisatie Follow This op de aandeelhoudersvergaderingen van BP, Equinor, Total en Shell. Klimaatverandering is immers ‘een van de grootste systeemrisico’s voor de samenleving, de economie en de financiële sector’, aldus Aegon.

Net als president Trump en de rest van de Republikeinse partij is Bill Huizenga ondertussen tegen iedere vorm van maatregelen om de opwarming van de aarde te beteugelen. ‘Klimaatdoemdenkers’ hebben immers ‘geen wetenschappelijk bewijs voor hun claims’, zo zei hij in 2012. ‘Een groot aantal leiders in de wetenschappelijke gemeenschap heeft erkend dat het argument voor drastische antropogene opwarming van de aarde niet langer gebaseerd is op wetenschap, maar wordt gedreven door irrationeel fanatisme.’

Huizenga steunt in 2017 dan ook de beslissing van Trump om te breken met Akkoord van Parijs, het klimaatverdrag waarin ruim 190 landen hebben afgesproken om het gebruik van fossiele brandstoffen en de uitstoot van kooldioxide (CO2) terug te brengen. Hij stemt daarnaast tegen elk wetsvoorstel in het Huis van Afgevaardigden om iets aan klimaatverandering te doen. Het Center for American Progress Action Fund, een progressieve belangenorganisatie, rekent Huizenga tot de ‘klimaatontkenners’ in het Amerikaanse parlement. De League of Conservation Voters, een Amerikaanse milieuorganisatie die het stemgedrag van politici bijhoudt en beoordeelt op milieuvriendelijkheid, geeft Huizenga een score van 0%.

Ook de Republikeinse senator en voormalig presidentskandidaat Ted Cruz heeft geld ontvangen van Transamerica PAC

Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat Huizenga niet de enige als ‘klimaatontkenner’ bekend staande parlementariër is die geld heeft gekregen van Transamerica PAC. Zo kreeg de Republikeinse senator en voormalig presidentskandidaat Marco Rubio sinds 2012 $17.500,- van Transamerica PAC. In een interview met nieuwszender ABC in 2014 zei Rubio: ‘Ik geloof niet dat menselijke activiteiten deze dramatische veranderingen in ons klimaat veroorzaken zoals deze wetenschappers het schetsen, en ik geloof niet dat de wetten die zij voorstellen er iets aan zullen doen, behalve dat ze onze economie zullen vernietigen.’

Ook de Republikeinse senator en voormalig presidentskandidaat Ted Cruz heeft geld ontvangen van Transamerica PAC, te weten 2.000 dollar sinds 2012. Hij zei in 2016: ‘Klimaatverandering is de perfecte pseudowetenschappelijk theorie voor een politicus die een grote overheid en meer macht wil.’

In totaal heeft Aegon’s Transamerica PAC geld gegeven aan 38 Amerikaanse parlementariërs die bij belangenorganisatie Center for American Progress Action Fund als ‘klimaatontkenner’ te boek staan. Niet alleen zeggen deze 38 door Transamerica PAC gefinancierde politici dat ze weinig waarde hechten aan het wetenschappelijke onderzoek naar klimaatverandering, ze blokkeren ook elke poging om het gebruik van fossiele brandstoffen en de uitstoot van CO2 terug te dringen.

Zo steunen ze president Trump in zijn beslissing om het Verdrag van Parijs op te zeggen en hebben ze een reeks onder Obama ingevoerde milieuregels helpen terugdraaien. Het gevolg: olie-, mijnbouw- en energiebedrijven mogen meer olie, gas en kolen winnen en meer CO2 uitstoten. In de beoordeling van milieuorganisatie League of Conservation Voters krijgen de door Transamerica PAC betaalde politici allemaal een score van 30% of lager voor de milieuvriendelijkheid van hun stemgedrag.

In de Verenigde Staten zijn iedere twee jaar parlementsverkiezingen; elke vier jaar zijn er presidentsverkiezingen. Bij iedere verkiezingsronde geeft Transamerica PAC een donatie aan een reeks politici. Sinds Aegon in 1999 Transamerica overnam, hebben Transamerica PAC en individuele medewerkers van Aegon volgens het Center for Responsive Politics in totaal 4,09 miljoen dollar gedoneerd aan enkele honderden politici. Ruim 60% hiervan gaat naar de Republikeinse partij: Republikeinen hebben tot nu toe in totaal zo’n 2,45 miljoen dollar gekregen, Democraten zo’n 1,58 miljoen. Het politieke actiecomité van Aegon is volgens het Center for Responsive Politics goed voor 71% van deze geldstroom.

Het is gebruikelijk in de VS dat bedrijven en hun medewerkers geld geven aan politici. Politieke actiecomités zijn een belangrijk doorgeefluik. Alleen al in februari van dit jaar hebben Amerikaanse bedrijven via deze route gezamenlijk 179 miljoen dollar gedoneerd aan aan kandidaten voor de parlements- en presidentsverkiezingen dit jaar. Het geld mag worden gebruikt voor de financiering van verkiezingscampagnes, maar niet voor privédoeleinden., zo schrijven de regels van de Federal Election Commission voor. Politici mogen ook geld doorsluizen naar hun partij en naar andere kandidaten. 

‘Bedrijven willen dat er politici worden gekozen en herkozen met standpunten die in hun straatje passen. Ze hopen bovendien dat ze dankzij hun gift beter zichtbaar worden bij politici en een hogere plek krijgen op hun prioriteitenlijst’, zegt Jelte Olthof, universitair docent Amerikaanse grondwet en politiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Politici hebben geld nodig voor hun politieke bedrijf, bijvoorbeeld voor reclame op televisie en social media. Een campagne van een lid van het Huis van Afgevaardigden kost gemiddeld 1,5 miljoen dollar, voor een zetel in de Senaat is dat 10 miljoen. Een deel geven ze door aan de partij en aan collega’s.’

Politieke uitruil

Hoe de uitruil werkt, illustreert de politieke praktijk van Blaine Luetkemeyer. Luetkemeyer is Republikeins lid van het Huis van Afgevaardigden en vertegenwoordigt een district in de staat Missouri. Ook zit hij in het U.S. House Committee on Financial Services, een commissie die een groot deel van de wetgeving voor banken en verzekeringsmaatschappijen behandelt.

Niet geheel verrassend is de verzekeringsbranche Luetkemeyer’s grootste geldschieter. Voor de komende verkiezingen in november heeft hij tot nu toe 371.000 dollar van de branche gekregen. Daarvan is 10.000 dollar afkomstig van branchevereniging American Council of Life Insurers, waarvan Aegon lid is. Transamerica PAC heeft sinds 2016 19.500 dollar aan hem gegeven, waarvan 8.500 dit jaar, aldus het Center for Responsive Politics. 

Lutkemeyer toont zich in het politieke gevecht over de door Obama ingevoerde Fiduciary Rule een bondgenoot van verzekeraars. Als Trump begin 2017 aankondigt dat hij de wet opnieuw tegen het licht gaat houden, steekt er een storm van kritiek van consumentenorganisaties op. De Consumer Federation of America, de Amerikaanse Consumentenbond, zegt bijvoorbeeld dat het terugdraaien van de wet ‘hardwerkende Amerikanen tientallen miljarden dollars zal kosten met als enige doel om machtige partijen op Wall Street rijker te maken’. Maar Luetkemeyer valt Trump meteen bij: ‘Ik juich President Trump toe voor dit besluit’, zegt hij in een persbericht.

‘Terwijl we aanlopen tegen de grenzen van wat de wereld aan uitstoot van CO2 kan verdragen, verliezen we kostbare tijd’

Luetkemeyer heeft vorig jaar ook een wetsvoorstel ingediend over klimaatverandering: de ‘Geen belastinggeld naar de klimaatagenda van de Verenigde Naties-wet’. Doel van de wet is een verbod op financiële bijdragen van de Verenigde Staten aan de organen van de Verenigde Naties die zich met klimaatverandering bezighouden, te weten het Intergouvernementeel panel voor klimaatverandering (IPCC), het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Groen Klimaatfonds.

‘Een mooie naam camoufleert niet dat deze entiteiten beladen zijn met verspilling en fraude en zich bezighouden met dubieuze wetenschap’, aldus Luetkemeyer in een persbericht. ‘Mijn wet zal dit flagrante misbruik van belastinggeld stoppen en voorkomen dat Amerikaanse belastingbetalers de rekening voor deze programma’s betalen.’ Het wetsvoorstel wacht op behandeling.

Klaas van Egmond, emeritus hoogleraar Milieukunde aan de Universiteit Utrecht en medeoprichter van het Sustainable Finance Lab, noemt het ‘zeer problematisch’ dat het politieke actiecomité van Aegon’s Amerikaanse dochter parlementsleden financiert die ontkennen dat er een consensus onder wetenschappers is over klimaatverandering. Van Egmond: ‘Deze politici ondermijnen de integriteit van de wetenschap en helpen frustreren dat de Verenigde Staten, de op één na grootste uitstoter van CO2 ter wereld, een effectief klimaatbeleid voeren. Terwijl we aanlopen tegen de grenzen van wat de wereld aan uitstoot van CO2 kan verdragen, verliezen we kostbare tijd.’

Van Egmond adviseerde als directeur van het Natuur- en Milieuplanbureau, een voorloper van het Planbureau voor de Leefomgeving, van 2004 tot 2008 de kabinetten-Balkenende 2 t/m 4 over onder meer klimaatverandering. Hij ziet fossiele brandstofbedrijven dezelfde tactieken toepassen om overheidsbeleid te ondermijnen als de tabaksindustrie eerder: ‘Tabaksbedrijven hebben de risico’s van roken jarenlang ontkend of gebagatelliseerd en politici voor hun karretje gespannen om twijfel over de gevaren van het roken te zaaien. Fossiele brandstofbedrijven doen hetzelfde’, aldus van Egmond. ‘Dat is gevaarlijk, omdat klimaatverandering gevaarlijk wordt als we te lang onze kop in het zand steken.’

Ondermijning van geloofwaardigheid

De Amerikaanse econoom Paul Krugman, die in 2008 de Nobelprijs voor de Economie kreeg, meent dat het in de Verenigde Staten vooral de Republikeinse partij is die voor het karretje van de fossiele brandstofindustrie wordt gespannen. In een artikel in de New York Times, getiteld ‘De partij die de planeet ruïneerde’, schrijft hij vorig jaar: ‘Waarom is het de wereld niet gelukt in actie te komen om iets aan klimaatverandering te doen? En waarom lukt het nog steeds niet, terwijl steeds duidelijker wordt wat de gevaren zijn? Er zijn, natuurlijk, meer schuldigen, het is gewoon niet makkelijk. Maar een reden steekt uit boven de rest: de fanatieke tegenstand van de Republikeinse partij in de VS, de enige grote politieke partij die ontkent dat er van klimaatverwarming sprake is. Door deze oppositie heeft de VS niet alleen verzuimd om het leiderschap te tonen dat nodig is om tot mondiale actie te komen, de VS zijn ook een kracht tegen actie geworden. Waarom? Geld is een belangrijk deel van het antwoord. 97% van de politieke contributies van de koolindustrie gaat naar Republikeinen, bij de politieke contributies van olie- en gasbedrijven is dat 88%.’

‘97% van de politieke contributies van de koolindustrie gaat naar Republikeinen, bij de politieke contributies van olie- en gasbedrijven is dat 88%’

Volgens Mark van Baal, oprichter van Follow This, een organisatie die aandeelhouders mobiliseert om fossiele brandstofbedrijven zover te krijgen dat ze het klimaatverdrag van Parijs uitvoeren, doen de donaties van Transamerica PAC afbreuk aan Aegon’s eigen klimaatbeleid. ‘Aegon stemt sinds 2018 voor de resoluties die Follow This indient bij aandeelhoudersvergaderingen van fossiele brandstofbedrijven, zoals Shell. Deze resoluties krijgen, mede door Aegon’s steun, steeds meer bijval van andere beleggers. Aegon speelt zo een cruciale rol bij ons werk’, aldus Van Baal. ‘Maar blijkbaar worden de risico’s van klimaatverandering nog niet serieus genoeg genomen in het hele bedrijf. Het is echt zonde dat parlementariërs worden gesteund die de wetenschap wegwuiven. Aegon zou voorwaarden moeten stellen aan politieke contributies: als je de wetenschap blijft ontkennen, dan gaan we je niet meer financieren.’ 

In een reactie vanuit het Nederlandse hoofdkantoor distantieert Aegon zich van het politieke actiecomité van Transamerica: ‘Het Transamerica Political Action Committee (PAC) is een comité van werknemers van Transamerica dat niet het standpunt van Aegon — of dat van Transamerica als dochteronderneming van Aegon — vertegenwoordigt. Veel bedrijven in Amerika hebben een PAC. De Transamerica PAC bestaat uit werknemers van Transamerica die ervoor kiezen hun politieke commitment met de Amerikaanse politiek tot uitdrukking te brengen.’

Aegon distantieert zich ook van de politici die door Transamerica PAC worden gesteund: ‘Steun aan een Republikein of Democraat betekent nog niet dat zijn of haar politieke agenda integraal wordt gesteund. Meestal heeft de steun betrekking op zaken die verband houden met de kernactiviteiten van Aegon en Transamerica, dus pensioenen, sparen, levensverzekeringen en de fiscaliteit die daarmee samenhangt.’ Volgens Aegon doen de donaties van Transamerica PAC ‘niets af aan het klimaat-commitment van Aegon’.

Het is de vraag hoe geloofwaardig het is dat Aegon zich van Transamerica PAC distantieert. De Amerikaanse advocatenkantoren die bedrijven adviseren over politieke actiecomités schetsen een ander beeld: ‘Bedrijven richten vaak federale politieke actiecomités (PAC) op om de verkiezing te ondersteunen van politici met standpunten die aansluiten bij de beleidsdoelstellingen van hun bedrijf. PAC's zijn noodzakelijk omdat de wet het gebruik van eigen middelen van bedrijven ter ondersteuning van federale kandidaten of politieke partijen verbiedt’, schrijft advocatenkantoor Venable LLP bijvoorbeeld in een reclamefolder voor bedrijven die een politiek actiecomité willen opzetten. ‘Een PAC verschilt enigszins van andere entiteiten die aan een bedrijf zijn verbonden. Het is een afzonderlijke entiteit, maar wordt nog steeds beheerd door en maakt deel uit van de onderneming.’

De vraag rijst of Aegon zich niet in zijn eigen vlees snijdt

Volgens het advocatenkantoor is een politiek actiecomité dus onderdeel van een bedrijf. Politieke actiecomités worden opgezet omdat het verboden is voor bedrijven om geld uit de bedrijfskas aan politici te geven; via een politiek actiecomité kan een bedrijf geld van werknemers gebruiken.

Geen antwoord

Aegon geeft geen antwoord op vragen over de samenstelling van het bestuur van Transamerica PAC. Politieke actiecomités van bedrijven hoeven alleen op te geven wie penningsmeester is; wie de voorzitter en de overige bestuursleden zijn, mogen ze voor zich houden. In meest recente opgave van Aegon aan de Federal Election Commission, de toezichthouder op verkiezingscampagnes, staat dat het gaat om Maurice Perkins, senior vice president & global head of Government and Policy Affairs bij Aegon. Perkins is hoofd van de lobby-afdeling en degene die het bestuur van Aegon over de politieke strategie adviseert. 

Perkins behoort ook tot de grootste donateurs van Transamerica PAC. In een nieuwsbrief van Transamerica PAC uit juni 2019 wordt hij in het zonnetje gezet omdat hij het maximale jaarbedrag van 5.000 dollar heeft gegeven:

Perkins behoort tot wat Transamerica PAC de Presidents Club noemt: de kring van medewerkers die het maximaal jaarbedrag hebben gedoneerd. Naast Perkins behoren ook Amerikaanse leden van het bestuur van Aegon, te weten Mark Bloom (chief technology officer), Mark Mullin (ceo Americas) en Matt Rider (chief financial officer) tot die club. Andere grootgever is voormalig Aegon-bestuursvoorzitter Don Shepard, de voorganger van Wynaendts: vorig jaar was ook hij goed voor 5.000 dollar.

De vraag rijst ook of Aegon zich niet in zijn eigen vlees snijdt door politici te financieren die ontkennen dat er een consensus onder wetenschappers is over klimaatverandering en tegenwerken dat actie wordt ondernomen om het probleem aan te pakken. Hoe Aegon hierover denkt, is onbekend. Aan Follow the Money geeft Aegon geen antwoord op deze vraag. Wel zei Alex Wynaendts, destijds bestuursvoorzitter, in een interview met het Spaanse dagblad El Pais in september 2019 dat het beleid van de Republikeinse regering onder leiding van Trump positief uitpakt voor de verzekeraar. Als El Pais hem vraagt welke invloed ‘het protectionisme van Trump’ heeft op de activiteiten van Aegon in de VS, zegt hij: ‘De Trump-regering heeft de regelgeving vereenvoudigd, wat positief is, en heeft ook de belastingen verlaagd. Dit heeft ons duidelijk geholpen.’

De Nederlandsche Bank dringt er bij verzekeraars intussen steeds nadrukkelijker op aan om de gevaren van klimaatverandering serieus te nemen. Vorige maand deed de toezichthouder nog een oproep om de aandacht voor de aanpak van klimaatverandering niet te laten verslappen door de tijdelijke daling van de CO2-uitstoot als gevolg van de Coronacrisis: ‘Op dit moment heeft het bestrijden van de pandemie uiteraard de hoogste prioriteit. De dreiging van klimaatverandering blijft echter urgent en vraagt nog steeds om een transitie naar een klimaatneutrale economie. Het uitstellen van noodzakelijke maatregelen vergroot het risico op een schoksgewijze transitie, met schade voor de economie en financiële sector als gevolg. Consistent, geloofwaardig en tijdig klimaatbeleid is essentieel voor een soepele transitie.’ Wat dat betreft is er voor Aegon nog werk aan de winkel.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Marcel Hooft van Huysduynen
Journalist, in het verleden onder andere voor Quote, FEM Business en het Financieele Dagblad.