© Grant Thornton

AFM onderzoekt rol accountant Grant Thornton in PrivaZorg-schandaal

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) doet onderzoek naar de rol van accountants- en advieskantoor Grant Thornton bij het wegsluizen van miljoenen euro bij PrivaZorg, en naar de nauwe band tussen het kantoor en de thuiszorginstelling. Dit heeft een woordvoerder van de beroepsorganisatie van accountants (NBA) tegenover Follow the Money bevestigd. Grant Thornton erkent dat de AFM onderzoek doet. Het kantoor heeft inmiddels intern maatregelen genomen.

Op 10 augustus 2019 publiceerden FTM en Trouw een diepgravend verhaal over de Amersfoortse thuiszorginstelling PrivaZorg, die april 2019 door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) onder verscherpt toezicht was gesteld. Dat gebeurde nadat een klokkenluider, oud-directeur Eddy de Bruin, zowel intern als extern aan de bel had getrokken over een reeks misstanden binnen PrivaZorg. Zo wilden de twee bestuurders Barend van Leeuwen en Sandra Kooiman eind 2018 een bedrag van 12 miljoen euro dividend uitkeren aan een bovenliggende stichting, waarvan ze zelf de bestuurders waren.

Uit de reconstructie die FTM en Trouw van de gebeurtenissen maakte, bleek dat accountantskantoor Grant Thornton uit Alphen aan den Rijn in 2017 een structuur had opgezet die het mogelijk zou maken om die 12 miljoen weg te sluizen. Statutair gold een dividendverbod: zorgonderdelen mochten overschotten niet als dividend aan de aandeelhouders uitkeren.

Om dit toch mogelijk te maken, raadde Grant Thornton aan het dividendverbod uit de statuten te schrappen. In een memo van 27 november 2017 schreven de adviseurs dat het schrappen van zo’n verbod wel eens tot ‘maatschappelijke ophef’ kan leiden. Om dat te voorkomen, stelde Grant Thornton voor te verklaren dat de statuten waren gewijzigd om de vrijstelling van de vennootschapsbelasting te kunnen handhaven. ‘Een minder rigide formulering,’ aldus Grant Thornton.

In 2013 bouwden hun adviseurs een stappenplan van liefst 75 stadia om 6 miljoen euro uit PrivaZorg te laten vloeien

Bedacht en goedgekeurd

Uit het onderzoek van FTM en Trouw bleek dat dit niet de eerste dubieuze constructie was die Grand Thornton voor PrivaZorg had bedacht. In 2013 bouwden hun adviseurs een stappenplan van maar liefst 75 stadia om 6 miljoen euro uit het zorgbedrijf te laten vloeien naar twee vennootschappen van de oprichters van PrivaZorg, het echtpaar Bertien Vries en Rob Verzijl. Die wilden van PrivaZorg af, nadat het ze niet was gelukt de thuiszorginstelling te verkopen. 

Uit een berekening van FTM bleek dat het echtpaar Vries-Verzijl vanaf 1996 tot eind 2014 minimaal 14,2 miljoen euro uit PrivaZorg had gehaald. Daarin waren ze onder andere geslaagd door PrivaZorg hoge management- en beheervergoedingen te laten betalen aan de eigen vennootschappen van het echtpaar. Deze constructie was bedacht en goedgekeurd door de adviseurs van Grant Thornton.

Het accountantskantoor was ook betrokken bij een stichting die werd bestuurd door trustkantoor ANT in Rotterdam. Van deze stichting Derdengelden Volans was eind 2011 bijna 6 miljoen euro overgemaakt naar een stichting die in handen was van het echtpaar Vries-Verzijl, de oprichters van PrivaZorg. Kort na die transactie werd Volans opgeheven. De voorzitter van Volans: René Zijdeman, partner bij Grant Thornton en een van de vaste adviseurs van PrivaZorg. 

Uit interne, niet-openbare jaarrekeningen van PrivaZorg, bleek dat die 6 miljoen tot de liquide middelen van PrivaZorg behoorden. Wat de oprichters van PrivaZorg met die miljoenen hebben gedaan, is een raadsel. Grant Thornton noch de oprichters van PrivaZorg wilden daar iets over zeggen.

Grant Thornton verdiende als adviseur van de Amersfoortse thuiszorgorganisatie jaarlijks circa 500.000 euro aan PrivaZorg. Deze advieskosten waren volgens oud-directeur Eddy de Bruin, die de zorgsector als zijn broekzak kent, ‘buitenproportioneel hoog’ en ‘betaald uit publiek geld’. De hoge advieskosten waren destijds onderdeel van De Bruins klokkenluidersmelding.

Mail krijgen van Siem?

Siem Eikelenboom is een van onze meest vasthoudende journalisten. Daarnaast vindt-ie het gewoon leuk om ’s avonds een handvol jaarverslagen door te spitten. Als hij zijn tanden eenmaal in een dossier zet, laat hij niet snel meer los. Wil je niets missen van wat Siem publiceert? Volg hem! Dan krijg je voortaan automatisch bericht zodra er een nieuw artikel van hem verschijnt.

Lees verder Inklappen
Volg Siem Eikelenboom

Grant Thornton werd met ingang van het boekjaar 2017 ook de controlerend accountant van PrivaZorg. In een notitie van november 2017 waarschuwen GT-adviseurs dat er volgens de Governancecode Zorg een geconsolideerd jaarverslag van PrivaZorg moet worden gemaakt. Een dergelijk jaarverslag was opzettelijk nooit opgemaakt, om de buitenwereld niet te tonen hoe rijk PrivaZorg was en hoeveel geld er naar de bestuurders verdween.

Met hulp van Grant Thornton was de structuur van PrivaZorg zo complex gemaakt niemand nog zicht had hoe PrivaZorg in elkaar stak

In een memo van 27 november 2017 leggen de accountants van Grant Thornton het bestuur van PrivaZorg uit hoe die verplichting van een geconsolideerd jaarverslag is te omzeilen: ‘Door de plaatsing van een nieuwe entiteit in de (rechts)vorm van een stichting administratiekantoor tussen de Stichting Gustos Laetus en de besloten vennootschappen, kan deze consolidatieplicht worden doorbroken.’ Zo gezegd, zo gedaan.

Overigens was behulp van Grant Thornton vanaf 2003 een zo complexe structuur aan bv’s en stichtingen opgetuigd dat de buitenwereld, inclusief de IGJ, geen enkel zicht meer had op hoe PrivaZorg in elkaar stak.

Dankzij een interventie van de IGJ eind 2018 ging de dividendbetaling van 12 miljoen in 2018 niet door. In april 2019 stelde de Inspectie PrivaZorg onder verscherpt toezicht. Twee maanden later publiceerde de IGJ een lijvig rapport over de kwestie. Dat bevat behalve kritiek op de bestuurders van PrivaZorg ook forse kritiek op adviseur en accountant Grant Thornton.

De IGJ stelde dat de financiële verslaglegging van PrivaZorg niet aan de vereisten voor een ordelijke en controleerbare bedrijfsvoering voldeed. Hun eindconclusie: ‘PrivaZorg is ten aanzien van de financiële verslaglegging onvoldoende transparant jegens interne en externe toezichthouders en voldoet daarmee niet aan waarden en normen die passen bij de maatschappelijke positie van een zorgaanbieder.’

Uit het IGJ-rapport bleek voorts dat Grant Thornton de conclusies van het onderzoek niet wilde accepteren. Volgens het accountantskantoor voldeed het onderzoek van de IGJ niet aan de vaktechnische eisen.

Onderzoek AFM

Van die afwerende houding is nu weinig meer te bespeuren. Nadat FTM vernam dat de AFM een onderzoek had geopend, zochten we contact met Grant Thornton voor een reactie. Aanvankelijk stelde het kantoor dat het vanwege de geheimhoudingsplicht ten aanzien van de cliënt niets kon zeggen. Na enig aandringen beloofde een woordvoerder dat zij een mail met vragen zou voorleggen aan het bestuur.

Donderdag erkende het bestuur per mail dat de AFM onderzoek doet, maar: ‘Wij kunnen hangende het onderzoek daar geen uitspraken over doen.’

Op de vraag van FTM of Grant Thornton intern stappen heeft ondernomen tegen de medewerkers die zo nauw bij PrivaZorg waren betrokken, kwam wel antwoord: ‘Wij hebben dit uiteraard intern grondig besproken, zowel organisatiebreed als met de betrokken medewerkers en daar lering uit getrokken. Verder doen wij hier geen mededelingen over. Wij wijzen er wel op dat wij geen klantrelatie meer hebben met PrivaZorg, niet als adviseur en niet als accountant. In het kader van een ordentelijke overdracht ronden wij nog wel enkele werkzaamheden af.’ Tot slot laat het bestuur weten dat het interne toezicht ‘op (bestaande en nieuwe) opdrachten waar controle en advies samen komen’ is verscherpt.


Eddy de Bruijn, klokkeluider

"De rol van adviseur en controlerend accountant kunnen in mijn visie nooit samengaan"

Klokkenluider Eddy de Bruin die in de zomer van 2018 bij PrivaZorg was vertrokken, nadat er intern niets met zijn melding was gedaan, reageert verheugd. Hij is blij dat de AFM onderzoek doet en dat Grant Thornton lering heeft getrokken uit de gang van zaken: ‘De rol van adviseur en controlerend accountant kunnen in mijn visie nooit samengaan. Daarnaast mag over de integriteit van adviseurs en accountants, net als bij bestuurders in de zorg, geen enkele twijfel bestaan.’

De Bruin zou het mooi vinden als binnen de zorg en de accountancy duidelijke afspraken worden gemaakt over de rol van adviseurs en accountants en over de overstap van personeel. In 2005 stapte controller Judith Roos van Grant Thornton over naar PrivaZorg, waar zij opklom tot financieel directeur. En toen de bovenliggende stichtingen van PrivaZorg najaar 2018 een bestuurder zochten, kwamen ze uit bij... Teun Huisman, de net gepensioneerde registeraccountant en partner van Grant Thornton. In juli 2019 zegde Huisman zijn functie op.

De AFM kan gezien haar wettelijke geheimhoudingsplicht zelf geen uitsluitsel geven of er een onderzoek naar Grant Thornton loopt. Als toezichthouder op de accountancy kan de AFM maatregelen nemen die uiteenlopen van een ‘normoverdragend gesprek’ tot de intrekking van de vergunning. De Autoriteit kan ook een zaak overdragen aan het Openbaar Ministerie, door aangifte te doen van een strafbaar feit.

Siem Eikelenboom
Was eerder onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.
Gevolgd door 1561 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren