Derivaten in het MKB

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivaten opzadelde. Complexe financiële producten waarvan MKB’ers niet begrepen wat voor schadelijke uitwerking ze konden hebben. Dat had voor vele ondernemers desastreuze gevolgen. FTM drong door tot de kleinste details van deze grote misstand in de financiële sector. De serie artikelen vormt ook het langst lopende dossier op FTM. Lees meer

FTM zat meer dan 3 jaar de banken op de hielen en er ligt nu een oplossing.

Banken verkochten derivaten niet alleen aan woningcorporaties als Vestia, maar ook op grote schaal aan kleine ondernemers waarvan iedereen wist dat zij een verwaarloosbare kennis hadden van complexe financiële producten. Wilden die ondernemers uit het MKB opeens zo graag derivaten als renteswaps afnemen? Nee, ze werden daar in vele gevallen toe gedwongen. Geen renteswap, geen lening, zo luidde een voornaam verkoopargument van de bankiers. Langzaam beginnen de nadelige gevolgen van deze verkooppraktijken duidelijk te worden. De rentederivaten blijken voor duizenden ondernemers het equivalent van wat de woekerpolis ooit voor consumenten waren. De grote vraag is: wat nu? Worden de banken tot de verantwoording geroepen of wordt het probleem vooruit geschoven en moeten benadeelde MKB'ers - net als woekerpolis-slachtoffers - eindeloos wachten op een halfbakken oplossing of zal de rechtspraak een vroegtijdig vonnis vellen? FTM volgt sinds 2013 deze kwestie op de voet en dringt door tot de voornaamste details. Het dossier en de lezers en experts die er in de afgelopen jaren hun bijdrage aan leverden, vormt een rijke bron aan kennis.

76 Artikelen

AFM zwijgt over misstanden bij verkoop rentederivaten aan MKB

6 Connecties

Onderwerpen

MKB Rentederivaten Financiële sector renteswaps

Organisaties

AFM

Werkvelden

Banken
13 Bijdragen

Het vervolgonderzoek van de AFM naar de verkoop van rentederivaten aan het MKB heeft alleen aanbevelingen voor banken opgeleverd. De toezichthouder zwijgt over de misstanden.

Vele duizenden MKB-ondernemers zitten opgescheept met rentederivaten, die grote financiële schade veroorzaken. Voor de Autoriteit Financiële Markten (AFM) was het reden vervolgonderzoek te verrichten naar de verkoop van de derivaten – vaak renteswaps – maar dat is niet uitgemond in een veroordeling van de verkooppraktijken - zelfs niet tot onderzoekconclusies. De AFM heeft slechts aanbevelingen voor de verkoop opgesteld, blijkt uit het vandaag gepubliceerde rapport. Uit onderzoek van Follow the Money bleek dat banken op grote schaal rentederivaten aan het MKB hebben verkocht, zonder de ondernemers voldoende te informeren over de risico’s en mogelijk grote financiële consequenties van het product. Banken boden de renteswaps aan als bescherming bij leningen met een variabele rente. Met een rentederivaat ‘ruilde’ de ondernemer deze variabele rente voor een vast rentetarief, en zou zich op deze manier indekken tegen eventuele rentestijgingen.  

Rentelasten namen toe door onverwachte rente-opslag

Maar banken lieten na MKB’ers op de hoogte te stellen van de grote risico’s die renteswaps met zich mee brengen. Zo verhoogden veel banken in 2008 onverwacht de opslag op de vaste rente, waardoor de rentelasten voor ondernemers in sommige gevallen met duizenden euro’s toenamen. Tot verbazing van de ondernemers, die dachten dat ze met de swap verzekerd waren van een vast rentetarief. Bovendien komen ondernemers niet van de renteswaps af zonder (hoge) afkoopkosten. Door de lage rente kregen veel swaps een negatieve 'marktwaarde', het verschil tussen de vaste en variabele rente over de resterende looptijd van de swap. Wil een ondernemer van het derivaat af, dan moet hij dit volledige bedrag afrekenen bij de bank.
'Klanten vroegen om een vaste rente, ze kenden het product niet eens. de bank gaf het rentederivaat als enige alternatief'
Oud-bankier en financieel adviseur Frank Wijn verbaast zich over de aanname in het rapport, dat ondernemers banken zouden hebben gevraagd om renteswaps. 'Klanten vroegen om een vaste rente, ze kenden het product niet eens. Er was geen sprake van vraag en aanbod. Klanten willen een vaste rente en de bank gaf het rentederivaat als enige alternatief, er werden geen andere opties voor een vaste rente voorgelegd.' Ook uit verkoopdocumenten van Rabobank blijkt hoe gering de verschafte informatie aan ondernemers was. De gevolgen van een dalende rente, de mogelijkheid tot het verhogen van de opslag en de potentieel hoge afkoopkosten worden in vage bewoordingen aan de klanten verteld. Voor de AFM was het reden een vervolgonderzoek in te stellen naar de verkoop van rentederivaten aan het MKB.

'Dienstverlening voor verbetering vatbaar'

In het vandaag gepubliceerde rapport geeft de toezichthouder aanbevelingen voor de dienstverlening op het gebied van rentederivaten. Want, zo stelt de AFM met gevoel voor understatement, ‘de dienstverlening van sommige banken op het gebied van rentederivaten aan zowel het professionele als het niet-professionele midden- en kleinbedrijf is voor verbetering vatbaar.’ Zo moeten banken onder andere zorgen dat de klanten de producten ook daadwerkelijk begrijpen, bijvoorbeeld door de klant in eigen woorden kenmerken en risico’s te laten herhalen. Ook dienen mogelijke rentescenario’s duidelijker in kaart te worden gebracht, zodat de klant kan beoordelen welke rentestijgingen in zijn situatie wel of niet acceptabel zijn.

Grote vragen blijven nu onbeantwoord

Niet bij alle MKB’ers is namelijk de benodigde kennis en ervaring aanwezig om een goede afweging te kunnen maken over het afsluiten van een rentederivaat. ‘De kennis die een ondernemer heeft van rentederivaten, is vaak een direct gevolg van de informatie die een beleggingsinstellingen hem heeft verstrekt.’ De toezichthouder geeft als aanbeveling dat banken zowel klanten beter moeten informeren als de afweging maken of het product geschikt is voor de ondernemer. Hierin schuilt het werkelijke probleem, iets waar de AFM - vandaag telefonisch onbereikbaar - in haar rapport aan voorbij gaat. De grote vragen blijven nu onbeantwoord. Schendt de bank haar zorgplicht door risico's van swaps te verzwijgen? En is een renteswap überhaupt een geschikt product voor de MKB-doelgroep? Het lijkt erop van niet, want deze groep heeft meestal geen rentevisie, laat staan dat het de implicaties kan inschatten van een rentedaling. Banken blijken daar namelijk bar weinig over te hebben gezegd. Juist bij de verkoop aan het MKB hadden banken grotere transparantie moeten verschaffen over de risico's. Het is gissen slechts naar de redenen van de AFM om deze conclusie niet te trekken.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jan-Hein Strop

Gevolgd door 2096 leden

Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Over de auteur

Jessica de Vlieger

Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...

Dit artikel zit in het dossier

Derivaten in het MKB

Gevolgd door 576 leden

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivat...

Volg dossier