Alarmerende verhalen over EU-beleid kloppen bijna nooit

    Heeft de Europese Commissie werkelijk een verplichte kilometerheffing voor alle lidstaten in voorbereiding, zoals De Telegraaf berichtte? Volgens Chris Aalberts zal het zo’n vaart niet lopen. In Brussel wordt wel meer geroepen dat nooit in beleid wordt vertaald.

    Het leek even alsof er een heel nieuw EU-beleidsterrein was ontstaan. Donderdag kopte De Telegraaf:Brussel wil km-heffing‘. Het klonk alarmerend: alle EU-lidstaten zouden een kilometerheffing moeten invoeren. Deze volgens De Telegraaf ‘draconische maatregel’ zou staan in een actieplan voor schoner vervoer dat tijdens de zomervakantie ‘stilletjes’ naar buiten zou zijn gebracht door de Europese Commissie. ‘Overal in de EU moet worden overgeschakeld naar een wegenbelasting op basis van daadwerkelijk gereden kilometers,’ aldus De Telegraaf.

    De VVD reageerde ‘ontzet’ en sprak de wens uit dat het kabinet in Brussel aan de bel zou trekken

    Boosheid alom. De VVD reageerde in dezelfde krant ‘ontzet’ en sprak de wens uit dat het kabinet in Brussel aan de bel zou trekken. Tweede Kamerlid Barbara Visser noemde het plan ‘compleet ridicuul’. ‘Waar bemoeien ze zich mee?’ vroeg zij zich hardop af. Een betere vraag is echter of het gewraakte plan van de Europese Commissie überhaupt wel bestaat.

    Kans op kilometerheffing: nul procent

    Een kilometerheffing is een belasting. De EU heft zelf geen belastingen, al wordt daar door velen al jaren over gepraat. De Europese Commissie weet dat er geen animo is voor Europese belastingen. In een tijd van problemen met Brexit, allerlei nationale referenda, handelsverdragen TTIP en CETA, de euro en de vluchtelingencrisis liggen de prioriteiten elders. EU-belastingen zijn sowieso geen logisch thema om dwingende maatregelen over voor te stellen, want bij belastingen kunnen alle landen hun veto uitspreken. De kans dat er een Europese kilometerheffing komt, benadert daarom de nul procent.

    Maar het gaat nog een stap verder. Niet alleen is de kans op invoering van een EU-kilometerheffing nihil, er bestaat niet eens een plan voor. De Telegraaf haalde het nieuws uit ‘communicatie’ van de Europese Commissie over de beperking van de CO2-uitstoot. Maar de uitspraak dat lidstaten moeten werken aan een kilometerheffing is niet hetzelfde als een plan hiervoor. De uitspraak geeft een soort beleidsvoorkeur van de Commissie weer, zoals de Commissie haar ideeën wel vaker wereldkundig maakt. Veel meer dan een vrijblijvend advies is het niet. De Commissie heeft niet eens een toekomstig plan aangekondigd.

    Brussel is geen Den Haag

    Hoe komt dit soort vrijblijvende statements dan op deze manier in de media? Er ontstaat vooral verwarring door Brussel te vergelijken met Den Haag: als coalitiefracties in de Tweede Kamer op vrijblijvende wijze een beleidsvoorkeur uitspreken, is dat relevant voor het kabinet. Andersom zijn vrijblijvende uitspraken van het kabinet relevant omdat het kabinet met voorstellen kan komen en de coalitiefracties het kabinet in veel gevallen steunen. Het gevolg is dat alle uitspraken vanuit het kabinet en de coalitiefracties nieuwswaarde kunnen hebben.


    "Niet alleen is de kans op invoering van een EU-kilometerheffing nihil, er bestaat niet eens een plan voor"

    In Brussel ligt dat net even anders: hier spreken verschillende instellingen aan de lopende band voorkeuren uit over uiteenlopende kwesties. Vaak is de status van die opmerkingen niet duidelijk, maar beslissingen zijn het bijna nooit. Besluiten worden in verschillende fasen genomen en al die fasen vinden in de praktijk achter gesloten deuren plaats: het voorbereidende werk door de ambtenaren van de Europese Commissie, de onderhandelingen tussen de lidstaten en de compromisvorming in het Europees Parlement zijn allemaal niet openbaar. Allerlei ‘debatten’ in het Europees Parlement vinden plaats nadat men onderling al een compromis heeft bereikt.

    Kakafonie

    Wat in Brussel voor journalisten overblijft, is heel veel persmateriaal en ander papierwerk, zoals de uitspraak van de Europese Commissie over ‘de Europese kilometerheffing’. Politici doen uitspraken in de hoop de onderhandelingen van buitenaf te beïnvloeden en de burger erbij te betrekken. Het resultaat is een kakafonie van stemmen met Europese ideeën, waarvan de vraag is of ze er binnenskamers echt toe doen. Journalisten kunnen dat meestal niet checken, want hoewel er uit al die onderhandelingen gelekt kan worden, gebeurt dat weinig en uitsluitend aan grote, internationaal opererende media. EU-kritische media horen daar sowieso niet bij.

    In Brussel zijn er vreemde ideeën en ongewenste plannen in overvloed

    In Brussel zijn er vreemde ideeën en ongewenste plannen in overvloed. In het Europees Parlement zijn dagelijks persconferenties over ongeveer alle thema’s waar de EU wel en niet over gaat. Je kunt het zo gek niet bedenken of Europarlementariërs vinden ergens iets van. De Europese Commissie komt dagelijks met persconferenties waar allerlei uitspraken worden gedaan die nog een lang en bureaucratisch proces door moeten voordat ze in theorie ooit beleid kunnen worden — als dat al de bedoeling is. En bij elke vergadering van de lidstaten is er een persbriefing van meerdere pagina’s vol meningen en ideeën.

    Als dit soort sensationele plannen werkelijk met grote regelmaat uit Brussel komt, mogen we ons afvragen waarom de Nederlandse media nauwelijks in EU-berichtgeving investeren. Waarschijnlijk omdat de werkelijkheid een stuk saaier is dan De Telegraaf ons wil doen geloven.

    Over de auteur

    Chris Aalberts

    Gevolgd door 114 leden

    Gefascineerd door politiek die zich onttrekt aan het oog van veel burgers en media. Schrijft bij Follow the Money over de EU.

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid