Als het middel erger is dan de kwaal

3 Connecties

Onderwerpen

MSD Farmacie kaalheid
27 Bijdragen

Een pilletje slikken tegen haarverlies lijkt minder veilig dan gedacht. De laatste jaren wordt er steeds meer bekend over de bijwerkingen van een pil die veelvuldig over de toonbank gaat. Het middel Propecia zou gebruikers in sommige gevallen zelfs blijvende schade toebrengen. Wat is er aan de hand?

Dennis heeft last van beginnende kaalheid en dat stoort hem. In een poging de strijd van de kaalheid te winnen bezoekt hij een haarkliniek in Rotterdam. Daar wordt hem het middel Propecia geadviseerd. De specialiste vertelt dat er slechts één pil per dag nodig is om binnen enkele weken het haarverlies te stuiten. Met een beetje geluk groeit er ook nog wat terug. In Propecia zit de werkzame stof Finasteride, die de werking vermindert van testosteron op de haarzakjes in de huid en van testosteron op het prostaat. In de jaren ’80 werd Propecia in de markt gezet als middel tegen een vergrote prostaat. Sinds midden jaren ’90 wordt het ook verkocht als een middel tegen kaalheid. Een lucratieve handel voor de fabrikant, die er jaarlijks enkele honderden miljoenen dollars aan verdient.

Zorgverzekeraars in Nederland vergoeden het gebruik van de pillen niet, omdat middelen tegen kaalheid zijn uitgesloten van vergoeding in het basispakket. Daarmee komen de kosten, zo’n 43 euro per maand, voor rekening van de gebruiker. De pillen zijn op recept van een arts verkrijgbaar. De Stichting Farmaceutische Kengetallen becijfert dat het middel in 2011 8600 Nederlandse gebruikers had en dat er in totaal 2,6 miljoen euro aan Finasteride is besteed. Het blijkt overigens vrij eenvoudig om zonder recept Propecia in huis te halen. Via verschillende websites kunnen kalende mannen pillen bestellen die vervolgens keurig thuis worden afgeleverd.

In de jaren ’80 werd Propecia in de markt gezet als middel tegen een vergrote prostaat, sinds midden jaren ’90 ook als middel tegen kaalheid

Angst en paranoia

In maart dit jaar begint Dennis met het gebruiken van Propecia. Hij neemt dagelijks de voorgeschreven dosering tot zich en de belofte wordt ingelost: binnen afzienbare tijd beschikt hij over een vollere haardos. Maar dat is niet de enige verandering. Steeds vaker heeft hij onverklaarbare angstaanvallen, wordt hij overvallen door benauwdheid en kan hij ’s nachts de slaap niet vatten. Over de loop van de tijd verergeren die klachten, en zijn relatie leidt er ernstig onder. Als hij uiteindelijk suïcidale gedachten krijgt, is het dieptepunt in zowel zijn sociale als professionele leven bereikt. Aangespoord door zijn omgeving, besluit Dennis op zoek te gaan naar de bron van zijn psychische ineenstorting. Talloze verklaringen passeren de revue, maar geen moment denkt hij aan de pillen tegen kaalheid. Totdat hij op een avond besluit zijn klachten te googelen in combinatie met Propecia. Het resultaat van zijn zoekopdracht is schokkend.

De zoekmachine leert hem dat het middel in verband wordt gebracht met depressieve stemmingen en angstaanvallen. Die klachten worden met name gemeld in de Verenigde Staten, waar al enige jaren rechtszaken worden gevoerd tegen farmaceut MSD, de fabrikant van het middel. Andere bijwerkingen die regelmatig voorkomen hebben te maken met seksueel disfunctioneren, zoals erectiestoornissen en een verlaagd libido. Verondersteld werd dat die klachten vanzelf zouden verdwijnen als gebruik van het middel gestaakt werd, maar een studie van de Boston University School of Medicine heeft in 2010 aangetoond dat Propecia bij een deel van de patiënten resulteert in blijvende schade. Bij sommige patiënten is het seksueel disfunctioneren onomkeerbaar, veelal door langdurig gebruik. Voor die groep patiënten bestaat er een patiëntenvereniging genaamd Propeciahelp. Deze vereniging zoekt naar een remedie voor gebruikers die kampen met blijvende schade. Ook sporen de vrijwilligers van Propeciahelp de fabrikant aan om meer onderzoek te doen naar de bijwerkingen van het middel.

Tweehonderd rechtszaken

In de staat New Jersey, waar het hoofdkwartier van MSD is gevestigd, zijn al meer dan tweehonderd rechtszaken gevoerd. Daar wordt zelfs gesproken van het post-finasteridesyndroom. Op de website van de Amerikaanse advocatenfirma Schmidt is een opsomming te vinden van symptomen die geschaard worden onder het syndroom. Ook worden patiënten opgeroepen zich te melden bij het advocatenbureau, dat zo gouden tijden beleeft door de bekende anti-kaalheidspil.

Het middel heeft al verschillende keren geleid tot ingrijpen van de Food & Drug Administration (FDA), de organisatie in de VS die toeziet op de kwaliteit van voedsel en medicijnen. In juni 2011 wordt de fabrikant van het middel gedwongen een label aan de verpakking toe te voegen, omdat onderzoeksresultaten aantonen dat Finasteride mogelijk leidt tot de ontwikkeling van prostaatkanker. Een jaar later, in april 2012, sommeert de FDA de fabrikant om patiënten te informeren over seksueel disfunctioneren dat ook voortduurt wanneer behandeling met het middel gestaakt wordt. In 2008 is farmaceut MSD dan al door de Zweedse autoriteiten gedwongen om te waarschuwen voor erectiestoornissen en een ernstig verminderd libido. Ook in Israël worden er juridische stappen ondernomen tegen MSD omdat er ‘een feitelijke basis is waarop vastgesteld kan worden dat het bedrijf consumenten bewust misleidt’.

Nederland loopt achter met het voorlichten van patiënten over de mogelijke gevaren van het medicijn

Is Dennis een uitzondering?

Nederland loopt achter met het voorlichten van patiënten over de mogelijke gevaren van het medicijn. Dennis zoekt contact met de arts van de haarkliniek die hem het middel heeft voorgeschreven. Die arts ziet geen gevaren in het voorschrijven van het middel. Zij denkt dat hij mogelijk één van de uitzonderingen is. Ook houdt ze hem voor dat de klachten wellicht door andere factoren veroorzaakt worden. Zijn verhaal resulteert niet in aangepaste voorlichting of een wijziging van het voorschrijfbeleid van de kliniek. Terugkijkend zegt Dennis dat hij graag zou zien dat er in Nederland meer aandacht komt voor het verschil tussen jongere en oudere gebruikers van het middel. ‘Jonge mannen hebben een andere testosteronhuishouding dan oudere mannen, voor wie het middel aanvankelijk ontwikkeld is. Het zou daarom kunnen dat de effecten op jongere gebruikers anders zijn dan op oudere mannen.’

Aan/uit

Na ruim vier maanden stopt Dennis  met het gebruiken van Propecia. Zijn klachten nemen af en langzaamaan wordt hij weer zichzelf. Het effect is meteen merkbaar, vertelt hij. ‘Er viel diezelfde middag al een last van mij af. Binnen een aantal dagen waren de symptomen verdwenen. Het is raar, omdat je het gevoel hebt een aan/uit-schakelaar te hebben omgezet.’