Alternatieve kredietverlener aan mkb heeft geen zorgplicht

    Slimmer, sneller en risicovoller dan de bank. Dat is fintech-nieuwkomer Spotcap, die een markt bestormt die banken laten liggen: kredietverlening aan het mkb. Daar wacht een verrassing: er is nog totaal geen regelgeving voor alternative finance. Hoe zit dat met de zorgplicht?

    Fintech onderneming Spotcap deed er iets meer dan acht weken over om de grens van een miljoen euro aan kredieten te passeren. Dat is 'verbazingwekkend snel,' vindt Niels Turfboer, managing director van Spotcap in Nederland. 'Ik had het langzamer verwacht.' Maar snelheid is wel een van de punten waarop Spotcap zich wil onderscheiden. 'Nederlandse banken doen er gemiddeld 39 dagen over om een kredietaanvraag te beoordelen, wij doen het binnen 24 uur.' Banken hebben al tijden geen trek meer in het financieren van kleine en middelgrote bedrijven. Het is al vijftien jaar niet winstgevend genoeg, benadrukte ING-bestuurder Wilfred Nagel vorige week nog in een reactie onder een FTM-artikel. Het uitstaande krediet aan mkb-ondernemingen was eind vorig jaar ruim acht miljard euro minder dan een jaar eerder. Dat is een daling van bijna zes procent tot 135 miljard euro. Maar waar banken geen verdienmodel zien, ziet Spotcap dat juist wel. De nieuwe financier zoekt daarvoor wel de niches op: alleen kleine, kortlopende leningen (1.000 tot 100.000 euro, met een looptijd van maximaal negen maanden) en zonder onderpand. Dat is juist het deel van de markt waar banken huiverig voor zijn: te veel kosten, te veel risico. Spotcap Turfboer

    Niels Turfboer

    'De gemiddelde klant kan binnen een halfuur alle benodigde documenten uploaden'
    Spotcap denkt de kredieten wel winstgevend te kunnen aanbieden door een zelfontworpen ICT-systeem waarmee vrijwel alles digitaal verwerkt en beoordeeld wordt. 'De gemiddelde klant kan binnen een halfuur alle benodigde documenten uploaden: Vier keer de btw-opgave van de onderneming, een keer de vennootschapsbelasting en je koppelt je bankrekening, zodat wij alle mutaties van de bankrekening van de laatste twaalf maanden kunnen zien. En dat is het,' zegt Turfboer, die benadrukt dat Spotcap daarnaast ook allerlei informatie opzoekt bij derden over de kredietvrager, zoals online recensies. 'Vervolgens kunnen we die gegevens binnen 15 minuten analyseren. Banken kunnen dat op dit moment niet. Ze zouden heel veel moeten investeren in technologie en dat dan moeten koppelen aan hun bestaande systemen, die soms nog uit de jaren '80 of '90 komen. Dat wordt een enorm probleem en een heel duur traject.' Daarnaast is het productaanbod van banken vele malen groter dan dat van Spotcap.
    'Ik ben niet anti-bank, ik denk gewoon dat het tijd is voor vernieuwing en verbetering'
    'Dat is het idee van fintech-bedrijven: dat ze door zich te specialiseren een klein deel van de markt extreem goed kunnen bedienen. Wij zullen nooit dominant worden, daar zijn we te niche voor. Ik ben niet anti-bank, ik denk gewoon dat het tijd is voor vernieuwing en verbetering.'

    Fikse rente, flexibel aflossen

    Spotcap is snel en weinig arbeidsintensief, maar daarom nog niet spotgoedkoop. En dan te bedenken dat mkb-bedrijven al klagen over de dure leningen van banken en de rente-opslagen die plots omhoog gaan, terwijl de Europese Centrale Bank de rente bijna tot het nulpunt heeft verlaagd. Spotcap werkt zonder zekerheden, daarom zijn hun rentes juist hoger dan bij de meeste banken. 'Een à twee procent per maand gemiddeld,' zegt Turfboer. En ja op jaarbasis beloopt dat al snel 12 tot zelfs 20 procent. 'Dat we geen zekerheden vragen, is juist ons businessmodel.' Wel, benadrukt Turfboer, liggen de rentepercentages vast, die kunnen dus niet tussentijds kunnen worden verhoogd, wat veel mkb'ers bij banken wel overkomt. 'En we zijn flexibel, je kunt tussentijds aflossen zonder boete.' Turfboer: 'Wij sluiten geen bedrijven uit, ook niet als ze in Bijzonder Beheer zitten,' Ondernemers in die ziekenboeg hebben meestal weinig speelruimte meer: banken eisen meer zekerheden en extra aflossingen, verhogen de rente en zijn vaak niet of nauwelijks te porren voor extra kredietverlening. 'Wij helpen alleen niet bedrijven die op het randje staan door er nog eens leningen op te gooien,' aldus Turfboer. 'Wij kijken vooral naar de feiten, naar de actuele bedrijfspresaties. We hebben in Nederland een moeilijke tijd achter de rug, het mkb zeker. Maar nu de economie aantrekt, hebben bedrijven misschien juist wat extra werkkapitaal nodig om daarvan te profiteren, om het bedrijf een boost te geven en veel te gaan verdienen. Dan vind ik het wel heel makkelijk om te zeggen: "jij hebt het ooit zwaar gehad en je pand staat onder water, dus nu speel je niet meer mee."' 'Ik vind dat heel erg calvinistisch,' voegt hij er aan toe.
    'Ik vind dat heel erg calvinistisch'
    Een deel van de ondernemers dat bij de bank nul op het rekest krijgt, krijg bij Spotcap wel een lening, zij het dus met een hoog prijskaartje. 'Zo’n driekwart van de ondernemers die bij ons aanklopt, is eerst bij de bank geweest. Bij ons is tot nu toe zo’n 70 procent van de kredietaanvragen toegewezen, bij banken is dat zo’n 50 procent.' Ruim de helft van de Spotcapklanten is zzp'er.

    Onverzekerde risico's

    Turfboer haalt het voorbeeld aan van een klant met een restaurant in een badplaats. 'Hij bestond één jaar, draaide goede cijfers. Maar in de winter had hij zijn geld in een verbouwing gestoken en in het voorjaar viel er veel regen waardoor de omzet inzakte. Hij had een overbruggingskrediet nodig. De bank wilde dat niet geven: de omzet was te afhankelijk van het seizoen, hij bestond te kort en de inventaris was te weinig waard als onderpand. Als wij hem geen krediet hadden gegeven, was hij waarschijnlijk failliet gegaan. Hij heeft net zijn eerste aflossing gedaan.' Toch roepen rentepercentages van 12 to 20 procent ook vragen op. Nu het kredietloket bij banken vaak gesloten blijft, zoeken steeds meer ondernemers hun heil bij nieuwkomers, zoals crowdfundingplatformen of kredietunies, maar ook bij zogeheten fintech-bedrijven, zoals Spotcap. Hoe wordt voorkomen dat de ondernemers daarbij in de handen vallen van loansharks, die torenhoge rentes vragen of van bedrijven overladen met schulden? 'In tegenstelling tot traditionele kredietverstrekkers nemen wij onverzekerde risico’s en de rente weerspiegelt ons risico,' zegt Turfboer. 'De gemiddelde ondernemer zal een lening afsluiten met de beste intentie om hem ook terug te betalen. Maar op het totaal gaat het een paar dat gewoon niet lukken. En als puntje bij paaltje komt, hebben wij geen verhaalrecht.'

    'Volledig ongereguleerd'

    Volgens Turfboer zijn er niet of nauwelijks spelregels waar financiers zich aan moeten houden:  'Op het gebied van zakelijke kredieten is vrijwel geen regelgeving. Inderdaad, verwonderlijk. Voordat ik bij Spotcap begon, wist ik niet dat de financiering van het mkb volledig ongereguleerd was, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk. Heel gek, als de bakker om de hoek een persoonlijke lening neemt, heeft hij allerlei waarborgen en garanties dat hij niet met dubieuze partijen handelt. Maar vraagt hij als zzp'er diezelfde lening aan, dan is hij vogelvrij. Gelukkig heb ik nog geen dubieuze spelers in Nederland gezien, maar je wil voorkomen dat het fout gaat. Stel, je bent een louche partij, dan kun je gewoon over de schreef gaan en dat komt pas naar boven op het moment dat het te laat is. Voor die tijd zit er geen enkele check op of het wel goed gaat.' Ironisch: bankentoezicht en de kapitaaleisen zijn de laatste jaren sterk toegenomen, wat het voor banken onaantrekkelijker heeft gemaakt om geld uit te lenen aan kleine bedrijven. Drijft die toegenomen regeldruk de ondernemer en de consument nu richting een volledig ongereguleerd schaduwbankensysteem? Dreigen er Wild West-taferelen nu tientallen nieuwkomers zich op alternatieve manieren van mkb-financiering storten? De Autoriteit Financiële Markten (AFM) kwam eind vorig jaar met een rapport over crowdfunding en wat voor wijzigingen in het toezicht wenselijk zouden zijn. Het belichtte behalve de kant van de lener, ook die van de geldgever. Want steeds meer particulieren investeren geld via crowdfundingplatformen, daartoe onder meer aangezet door de lage rente op spaarrekeningen.
    'Je kunt je afvragen of iedere alternatieve financier die de markt betreedt gewenst is'
    'Je kunt je afvragen of iedere alternatieve financier die de markt betreedt gewenst is, zeker als ze hun zorgplicht verwaarlozen,' stelt Turfboer. 'Je hebt platformen die veel due diligence doen naar bedrijven waarin wordt geïnvesteerd, maar er zijn ook platformen die hun handen er van af trekken en die zeggen: wij zijn niet verantwoordelijk voor waar jij in belegt. Dat gebeurt nu en ik heb daar mijn twijfels bij. Het is een beetje als een fietsenwinkel. Ik kan als fietsenmaker moeilijk zeggen: het is een Batavus, maar ik heb er verder niet naar gekeken, ik zet hem alleen in mijn winkel. Als de fiets kapot gaat, komen de klanten toch terug naar de winkel.' Het geld dat Spotcap uitleent, komt niet via crowdfunding binnen, maar van een consortium grote investeerders, waaronder het Duitse, beursgenoteerde Rocket Internet van de 'Zalando-broers.' De investeerders staken in twee investeringsrondes in totaal 18 miljoen euro in Spotcap.

    Aantal spelers groeit snel

    De zorgen van Turfboer lijken te worden gedeeld door de AFM. De toezichthouder schrijft in het rapport dat het aantal financieringsplatformen snel toeneemt. Eind vorig jaar waren het er 24. Hun gezamenlijke kredietverstrekking groeide vorig jaar met 100 procent tot 37 miljoen euro. Een halfjaar later staan er alweer 36 platformen ingeschreven in het AFM-register, variërend van bekende namen als Geldvoorelkaar.nl (dat eind vorig jaar voor ruim tien miljoen euro werd overgenomen door een Zweedse branchegenoot) en Symbid, tot Agrifinance en het Groningse De Kapitaalfabriek. Vrijwel allemaal richten ze zich op het financieren van het mkb, een enkeling leent geld aan duurzame energieprojecten. Turfboer houdt het er op dat ruim honderd crowdfundingplatformen actief zijn in Nederland, maar zich voor het merendeel zich niet hebben aangemeld bij de AFM. Naast de crowdfunders zijn er dus de kredietunies en bedrijven als Spotcap. Voor al die soorten bedrijven zijn er verschillende regels. Grofweg kijken de toezichthouders naar twee zaken: van wie komt het geld en naar wie gaat het toe. Leen je geld uit aan consumenten, dan moet je een vergunning hebben, maar leen je geld aan ondernemers, dan krijgt het platform vaak een ontheffing. Van de 36 partijen in het AFM-register, hebben er 27 zo’n vrijstelling gekregen.
    Particulieren mogen niet meer dan 40.000 per platform uitlenen
    In ruil voor die ontheffing hebben de bedrijven moeten beloven om zich aan enkele minimale voorwaarden te houden. Die voorwaarden zijn echter vrijwel allemaal bedoeld om de leninggever te beschermer, niet de afnemer van de lening. Zo mogen mensen via het platform maximaal 40.000 euro uitlenen, aan maximaal 100 partijen. Ook moeten de investeerders op de risico’s worden gewezen, en moeten risicovollere leningen een hogere rentevergoeding betalen.

    Kredietunie

    Voor een kredietunie gelden sinds kort weer andere regels. Dat is een soort minibank, die geld poolt van deelnemers en dat uitleent aan bedrijven. De nieuwe regelgeving richt zich bij kredietunies met name op verplichte buffers. Wie, zoals Spotcap, met eigen geld werkt en alleen geld uitleent aan bedrijven, fietst dus om alle regelgeving heen. 'Maar,' benadrukt Turfboer, 'wij fietsen er niet omheen, er is gewoon niets geregeld'. De AFM is evenmin blij met de huidige regelgeving en de bescherming van de leningnemer, blijkens het rapport over crowdfunding. 'Wij zien dat de huidige financieringsvormen niet altijd goed zijn afgestemd op de situatie van de geldvrager. Zo worden er annuïtaire leningen verstrekt aan startup ondernemingen. Meer in algemene zin kan de vraag gesteld worden of met name het kleinbedrijf in staat is om de passendheid van de financiering goed in te schatten.' De AFM hoopt dat de politiek met nieuwe regelgeving komt om dat op te lossen. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem heeft aangegeven daar welwillend tegenover te staan en later dit jaar met concrete voorstellen te komen.
    'Laten we niet wachten tot een crowdfundplatform uit elkaar barst'
    Turfboer hoopt, mede uit eigenbelang, dat de nieuwe regelgeving op tijd wordt ingevoerd. 'Laten we nou niet wachten tot een crowdfundingplatform aan alle kanten uit elkaar barst en dat in één keer de AFM en weet ik veel wie allemaal zich er op storten en overgaan tot overregulering, met verstikkende regels tot gevolg,' waarschuwt hij. 'Wij zetten ons ook actief in voor regulering. We zijn daarnaast in gesprek met andere partijen om een branchevereniging op te zetten voor alternative finance.'

    'Spanje is echt een ander verhaal'

    Spotcap is sinds maart van dit jaar actief in Nederland en heeft naar eigen zeggen inmiddels 1,6 miljoen euro aan leningen verstrekt. Het bedrijf uit Berlijn begon vorig jaar september met kredietverlening in Spanje. 'Spanje is echt een ander verhaal,' zegt Turfboer. 'De markt is zo ontwricht en er is daar ook veel meer anti-banksentiment. Het is een van de grootste markten voor mkb-krediet in Europa, maar de kredietkraan is daar helemaal dichtgedraaid, terwijl het mkb schreeuwt om krediet.' Stopcap heeft volgens Turfboer ruim twee miljoen euro aan krediet uitstaan in Spanje. De groei in Nederland gaat echter sneller, meldt hij, omdat de kwaliteit van de bedrijven hier beter is, en omdat Nederland veel verder is met het online bankieren. Nederland is de tweede markt waar Spotcap op actief is. Recent werd ook de stap naar Australië gezet. In de drie markten is in totaal voor ruim vier miljoen euro aan krediet uitgezet.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren