Zes wetenschappers aanvaarden niet dat er geld voor havenpensioenen bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen terecht komt. Emeritus hoogleraar Bernard van Praag: 'veel mensen binnen de KNAW wisten niets van de achtergrond van stichting Ammodo'.

    ‘We zijn zo kwaad geworden dat we besloten om in actie te komen. We vonden het van belang om alle wetenschappelijke instituten te attenderen op de achtergrond van de stichting Ammodo’, aldus Bernard van Praag, emeritus hoogleraar econometrie. Van Praag, 75 jaar oud en volgens eigen zeggen nog steeds 'alive and kicking', maakt onderdeel uit van de groep van zes wetenschappers, waaronder de arbeidseconoom Joop Hartog en de socioloog Kees Schuyt, die in mei een brief stuurde aan alle leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). In die brief roept het zestal op om geen geld aan te nemen dat afkomstig is van stichting Ammodo, één van de rijkste goede-doelen-fondsen van Nederland. Het geld is volgens de wetenschappers afkomstig uit een dubieuze bron. De aanleiding werd gevormd door het bericht dat de KNAW in april met de financiële hulp van de stichting Ammodo iedere twee jaar acht prijzen van 300 duizend euro ging uitreiken aan acht veelbelovende wetenschappers die fundamenteel onderzoek verrichten.
    Afgelopen week deden de wetenschappers er nog een schepje bovenop door een open brief te schrijven en die aan NRC Handelsblad te sturen
    Afgelopen week deden de wetenschappers er nog een schepje bovenop door een open brief schrijven en die aan NRC Handelsblad te sturen. Vrijdag 13 juni werd die brief in de krant gepubliceerd. ‘Professors, blijf toch af van de pensioenpot van de havenwerker’, luidde de titel van het stuk waarin de zes wetenschappers de lezers ook adviseren de artikelen die FTM over de kwestie publiceerde te lezen.

    Herkomst geld

    De open brief in NRC begint met een opsomming van hoe stichting Ammodo zich naar de buitenwereld presenteert. Ammodo – Italiaans voor respectabel – ziet er op het eerste oog uit als een achtenswaardig instituut, zo luidt ook het oordeel van de wetenschappers. De heren missen echter een fundamentele brok informatie, zo blijkt uit het schrijven. ‘Er ontbreekt maar één boodschap: de herkomst van het vermogen waaruit al dat moois wordt gefinancierd, namelijk uit pensioenpremies van havenarbeiders in Rotterdam en Amsterdam die buiten medeweten en tegen de wil van de spaarders een andere bestemming kregen. Procedures tot aan de Hoge Raad toe, zijn afgeknot in een schikking. Wettelijk klopt het, moreel blijft het verwerpelijk.’ Over de achtergronden van de herkomst van het geld dat Ammodo mag uitdelen, publiceerde FTM aanvang mei een diepgravend artikel. Daarin wordt op een rij gezet hoe een stichtingsbestuur onder leiding van de voormalige topman van uitgeefconcern Elsevier, wijlen Pierre Vinken, zich begin jaren nul op heimelijke wijze meester wist te maken van ruim 1 miljard euro. Geld dat toe had moeten komen aan de pensioenpotten van Rotterdamse en Amsterdamse havenarbeiders. Het enorme vermogen kreeg echter een culturele bestemming en sinds 2012 wordt het aan tal van prominente culturele instituten en evenementen gegund, waaronder het Holland Festival dat vorige week van start ging. En sinds april 2014 hoort daar dus ook de wetenschap bij.

    ‘Schandalige zaak’

    Van Praag wond zich al eerder op over het handelen van Pierre Vinken c.s. Op 11 januari 2008, kort nadat bekend was geworden dat de stichting Optas de 1,5 miljard euro die verdiend was met de verkoop van het pensioenfonds voor de havenarbeiders aan cultuur ging besteden, publiceerde het economische tijdschrift ESB een column van de hand van Van Praag getiteld Gul met andermans geld. Hij verloor de kwestie rond de stichting Optas vervolgens uit het oog totdat in april van dit jaar de KNAW aankondigde dat de Ammodo KNAW Award in het leven was geroepen.
    ‘We kwamen er tot onze schrik achter dat het geld afkomstig is van de stichting die ooit eigenaar was van het pensioenfonds voor de havenarbeiders’
    ‘We kwamen er tot onze schrik achter dat het geld afkomstig is van de stichting Optas, de stichting die ooit eigenaar was van het pensioenfonds voor de havenarbeiders,’ zegt Van Praag. ‘We gingen binnen de KNAW bellen en kwamen erachter dat veel mensen niets wisten van de achtergrond van Ammodo. Ook voor een aantal leden van het bestuur was het een complete verrassing!’ ‘Het is simpelweg een schandalige zaak,’ zegt Van Praag. Een zaak die volgens hem en de vijf andere wetenschappers dringend aandacht behoefde voordat het te laat was. Vandaag, maandag 16 juni is de laatste dag dat wetenschappers de nominaties voor de prijzen van 3 ton kunnen indienen. Van Praag is hoopvol gestemd en denkt dat de twee brieven collega wetenschappers op andere gedachten hebben kunnen brengen. ‘Ik denk dat een heleboel collega’s niet toe zullen happen’. In hoeverre aan de oproep gevolg is gegeven, is hem echter onbekend. ‘De KNAW heeft ons niets laten weten en op een kort commentaar in de Volkskrant na (waarin stond dat de KNAW ‘een handvol reacties’ had ontvangen, ES.) is er ook niets over naar buiten gebracht’. Van Praag hoopt ook dat hun oproep ook elders navolging krijgt. ‘Het is mijn wens dat het debat over stichting Ammodo niet tot de KNAW beperkt blijft en dat ook de talrijke kunstinstellingen die profiteren van de giften van deze stichting nog eens goed zullen nadenken of dat wel zo gepast is.’
    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 625 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Cultuurfonds Ammodo

    Cultuurfonds Ammodo geeft miljoenen uit aan de top-instituten in de kunst, cultuur en wetenschap. Het geld dat Ammodo uitgeef...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid