© CC0 (Publiek domein)

FTM Lokaal

Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe. Lees meer

De afgelopen jaren zijn steeds meer taken en verantwoordelijkheden van de centrale naar lokale overheid geschoven. Idee was om het bestuur op die manier dichter bij de burger te brengen. Lokale bestuurders beheren nu grote sommen geld en hebben veel meer macht over hun burgers dan voorheen. Dat is niet alleen een verlokking voor henzelf, maar ook voor dubieuze ondernemers die iets van hen gedaan willen hebben. Soms zijn ze zelfs een regelrechte prooi voor criminelen.  

Terwijl de macht lokaal toenam, is de controle erop verzwakt. In de lokale journalistiek heeft een enorme kaalslag plaatsgehad. Kranten en lokale tijdschriften sneuvelden, complete stadsredacties zijn vervangen door een enkele onderbetaalde feelancer. Sjoemelende wethouders, corrupte ambtenaren en machtswellustige raadsleden kunnen hun gang gaan. Steeds meer publieke voorzieningen worden vermarkt. Zakenlieden maken daar op hun beurt weer handig gebruik van. De lusten zijn voor de markt, de lasten worden gesocialiseerd. 

Overdreven? Nee. Driekwart van alle integriteitskwesties speelt zich op lokaal niveau af. Er is bijna niemand meer die de lokale macht controleert. Te weinig vreemde ogen die dwingen. 

Follow the Money gaat daar verandering in brengen. Met FTM Lokaal gaan we geldsporen volgen, belangen in kaart brengen en misstanden blootleggen. We gaan foute burgemeesters en wethouders hinderlijk voor de voeten lopen. Ook bij jou om de hoek.

64 Artikelen

In Amsterdam tref je een woud van ambtenaren, gestut door een cordon van consultants

5 Connecties

Onderwerpen

Ambtenaren Sharon Dijksma 9 Straatjes

Organisaties

VINU

Locaties

Amsterdam
109 Bijdragen

Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

Amsterdam telde in 2017 13.819 ambtenaren. Gezamenlijk zorgen zij ervoor dat de Amsterdamse burger door de bomen het bos niet meer ziet, schrijft Hans Baaij.

In de Haarlemmerbuurt, waar ik woon, werken een buurtregisseur, een gebiedsmanager, een winkelstraatmanager, een gebiedsmakelaar, een gebiedsbeheerder, een gebiedsondersteuner, een gebiedscoördinator, een medewerker gebiedspool vanuit sociaal domein, aangevuld met een Stadsdeelcommissie die advies uitbrengt aan het Stadsdeelbestuur, die met hulp van Bestuursondersteuning advies uitbrengt aan B&W, waarbij we niet moeten vergeten de beleidsadviseurs van de Dienst Infrastructuur, de afdeling Ruimte-Duurzaamheid, en nog veel meer – of misschien ook wel hier en daar wat minder – ambtenaren en instanties. En daarnaast nog de nodige consultants die het eigenlijke werk verrichten.

Sinds 2006 probeer ik structuur te ontdekken in de wirwar van overheidsdienaren die iets te vertellen hebben over de drukte in mijn straat, de Haarlemmerdijk. Verantwoordelijken zijn er niet. Ambtenaren zijn het al 12 jaar met me eens dat het grote aantal scooters op de Haarlemmerdijk een gevaar vormt, maar voor de oplossing moet je steevast bij een ander zijn. Zo schrijft ambtenaar X: Maar ik ben niet de verantwoordelijke persoon voor de overlast van bromfietsen. Voor het geval van fietsen ben ik zeer zeker een van de aanspreekpunten, waarom ambtenaar Y mij genoemd heeft voor het onderwerp brommeroverlast is mij niet duidelijk.’

In dit speelveld, dat nog veel ingewikkelder is dan ik hier schets, is het voor de burger best lastig om te weten waar je moet wezen, laat staan waar je invloed kunt uitoefenen. Journalist Patrick Meershoek noemde dat op 27 juni 2018 in Het Parool sarcastisch ‘het toneelstuk van de burgerparticipatie’: ‘De praktijk wijst uit dat het bestuur zelden met een leeg vel op de burger afstapt. Er zijn al ideeën, ontwerpen, afspraken met ontwikkelaars soms, en daarna is er minimale ruimte voor veranderingen. Op die manier is participatie geen serieuze zoektocht naar inbreng van de burger, maar een toneelstukje dat vrijwel elke week ergens in de stad wordt opgevoerd, in een zaaltje met koekjes en koffie op tafel, een flip-over en een externe deskundige die de opgedraafde bewoners gedurende urenlange en uitputtende sessies naar de gewenste uitkomst boetseert.’

Verkenning zonder alternatieven

Dat is precies zoals het er in mijn buurt aan toegaat. Eerst kwam er in 2016 een ‘Verkenning doorgaande fietsverbinding Haarlemmer Houttuinen’ met een voorstel voor een fietsverbinding tussen het Westerpark en de Prins Hendrikkade. ‘In deze verkenning staat de volgende vraag centraal: Is het mogelijk om via de Haarlemmer Houttuinen een goede doorgaande fietsroute te realiseren die de Haarlemmerstraat en -dijk voldoende ontlast en welke investeringen zijn hiervoor nodig? Het antwoord is ja. Het is mogelijk om een goede doorgaande fietsroute te realiseren en hiermee de Haarlemmerstraat en -dijk te ontzien en in te spelen op de verdere groei van het fietsgebruik in Amsterdam. Afhankelijk van de gekozen variant vraagt dit om een investering tussen de €5,4 en €10.9 miljoen ex btw.’

De kosten zijn inmiddels flink naar boven bijgesteld

In de Verkenning worden drie opties beschreven, waarbij van meet af aan duidelijk is dat optie C – de optimale en duurste variant: bijna 11 miljoen – de voorkeur heeft. De buurt mag meepraten, maar eigenlijk is het niet de bedoeling dat de bewoners alternatieven voor A, B en C aandragen. Die komen er toch: een aantal bewoners bedenkt een Verkeersplan. Hun plan is eenvoudig, snel uit te voeren en kost een paar ton.

Projectleider Peter Heida, bedenker van de Verkenning, ziet weinig in de alternatieven van de bewoners. In een inmiddels van de gemeentelijke website verwijderd verslag somt hij zijn kritiek op: ‘Daarnaast blijkt uit vergelijkbare praktijksituaties dat het maken van een combinatie tussen een doorgaande fietsroute en een voetgangersgebied op het eerste gezicht een logische keuze lijkt maar in de praktijk geen goede oplossing is. Uit een proef in De 9 Straatjes is gebleken dat het aantal conflicten tussen fiets en voetganger toeneemt op het moment dat de auto geen toegang meer had. Het conflict tussen fiets en voetganger is vaak groter dan die tussen auto en fiets/voetganger.’

De 9 Straatjes hebben echter weinig doorgaand verkeer en zijn bovendien veel smaller (8,5 meter, ten opzichte van de 12 meter van de Haarlemmerdijk). De winkeliers daar met wie ik sprak, zeiden bovendien van niets te weten. Ook een tweede plan van bewoners, een alternatief via de Brouwersgracht, wordt afgeserveerd – aanvankelijk vanwege de verkeersveiligheid op het Nassauplein. Later verdwijnt dit argument zonder reden van tafel, en wordt in plaats daarvan de kap van bomen en het verdwijnen van 90 parkeerplaatsen als tegenargument aangevoerd. Bij Plan C verdwijnen ook bomen en 130 parkeerplaatsen. Kortom: een nogal gezocht argument. 

De inspraak blijft derhalve beperkt tot de plannen A, B en C, maar zoals gezegd: het moet plan C worden. Er zijn diverse ‘inspraakrondes’. De algemene bijeenkomsten worden gepresenteerd door de ingehuurde projectleider, die bij het commerciële adviesbureau VINU uit Leiden werkt. De meeste aanwezigen hebben overigens geen idee dat Heida niet in dienst is van de gemeente Amsterdam. Eind 2018 zijn er drie nota’s gereed, die gepresenteerd worden als voorlopige schetsen, alle met de bedoeling om Optie C doorgang te laten vinden. De kosten zijn inmiddels flink naar boven bijgesteld: ‘De kosten van de totale voorkeursvariant komen uit op circa €31 miljoen, inclusief de bijkomende kosten.’ Dat is bijna drie keer zo hoog als aanvankelijk werd geraamd. 

In de nota’s worden moeilijke vragen van burgers niet beantwoord

In de nota’s worden moeilijke vragen van burgers, bijvoorbeeld over de lastige oversteek bij het Westerkanaal en het Haarlemmerplein, niet beantwoord. Ook wordt een duur onderdeel van het plan, de sloop van de brug over de Korte Prinsengracht, door een extern bureau de grond in geboord: De Baan Verkeersadvies stelt dat er zo een gevaarlijk en onoverzichtelijk kruispunt ontstaat met verkeer uit vijf richtingen, terwijl daar nu een verkeersvrije doorgang is. Voorts wordt in de raming geen rekening gehouden met de al gerealiseerde aanleg van een fietspad tussen de Westelijke Houthavens en het CS. De berekeningen kloppen daardoor niet (meer). 

Er zijn meer merkwaardige zaken. Er wordt 18,5 miljoen geraamd voor de sloop van een oude brug en de bouw van een nieuwe. Als argument wordt onder andere genoemd: zicht bieden op de historische spoorbrug. Maar die is zwaar aangetast en het aanzien amper waard. Een tweede argument is dat de huidige brug, die een maximale stijging van 4,5 procent geeft, voor mindervaliden en oudere fietsers moeilijk is te befietsen. Het plan van 31 miljoen wordt onderbouwd met een niet-genormaliseerd onderzoek onder maar liefst 34 fietsers. 

Als doekje voor het bloeden wordt ook het Verkeersplan van de bewoners nader beoordeeld. Niet ter vervanging van Optie C, maar om eventueel eerder in te voeren. De uitvoering van optie C zal jaren duren, vandaar. Anders dan bij de investering van 31 miljoen moet voor dit Verkeersplan, dat een honderdste ervan kost (circa 3 ton), er volgens de plannenmakers eerst draagvlak voor gevonden worden onder bewoners, winkeliers en naar verluidt zelfs onder passanten.

Veel vergaderen, weinig daadkracht

Het proces past naadloos in de analyse van journalist Meershoek. Arjan van Gils, zes jaar lang gemeentesecretaris en rechterhand van burgemeester Eberhard van der Laan, legde de vinger op dezelfde zere plek: ‘Hier [in Amsterdam] hechten we meer aan processen. Dat zit in de genen van de stad. Je breekt je nek hier over juristen, sociaal geografen en andere hoogopgeleiden. Iedereen moet er iets van vinden,’ vertelde hij juli 2018 in Het Parool. Toen hij aantrad trof hij een eilandenrijk aan, met 124 directeuren van zelfstandige diensten, 44 ondernemingsraden, 7 stadsdelen die hun eigen koninkrijk vormden en geen centrale systemen. Maar wel veel ambtenaren die elk contact met de buitenwereld kwijt waren.

‘Je breekt je nek hier over juristen, sociaal geografen en andere hoogopgeleiden’

Uit een onderzoek dat natrok in hoeverre gemeenten en het UWV mensen aan banen helpen, blijkt dat de medewerkers het vooral druk hebben met vergaderen. Er is weinig daadkracht en niemand voelt zich echt verantwoordelijk, volgens het rapport. Dat is bij de plannen voor de Fietsroute precies hetzelfde. Tijdens inspraakavonden laten ambtenaren zich niet horen, of schenken koffie in en op zijn best verstrekken ze informatie. Maar ze gaan niet in op vragen, ideeën of alternatieven. De daadkracht komt van de consultants die willen dat het project doorgaat, ongeacht of het 10 of 31 miljoen kost.

Een complicerende factor zijn de Stadsdeelcommissies, de opvolgers van de Deelraden. De commissieleden zijn goedwillende, maar vaak onervaren mensen die zich naast hun normale werk buigen over bijvoorbeeld een fietsroute van 31 miljoen. Voor de ambtenaren, consultants en de centrale stad zijn ze een handig instrument om kritische burgers het bos in te sturen. Zoals een journalist het aan de telefoon verwoordde: ‘Je bereikt zelden of nooit degene die de beslissingen neemt, zoals de wethouder. Je moet eerst langs de Stadsdeelcommissie.’

Maar ook de ambtenarij van Amsterdam lijdt onder een gebrek aan deskundigheid. Vandaar dat er, zodra het een beetje ingewikkeld wordt, consultants worden ingehuurd die vrij baan krijgen, vanuit de gedachte dat zij het wel weten – wat in de praktijk vaak dik tegenvalt, maar ach, dan zijn de beslissingen al genomen, is het budget gereserveerd en zijn (kritische) burgers al lang gedemotiveerd geraakt en afgehaakt.

Mijn suggestie aan de Amsterdamse linkse coalitie en aan verantwoordelijk wethouder Sharon Dijksma is flink te hakken in het ambtenarenbos. Wanneer het bos is uitgedund, komen de ambtenaren die verantwoordelijkheid durven te nemen en die iets in hun mars hebben hopelijk vanzelf weer tevoorschijn. Schaf ook de Stadsdeelcommissies met voor burgers misleidende, want niet bestaande bevoegdheden af. Luister écht naar burgers en bewoners. Zoek naar creatieve en effectieve oplossingen, niet naar oplossingen die vooral de indruk van daadkracht moeten wekken. Misschien dat dan het alom heersende cynisme en de somberheid over onze politieke vertegenwoordigers zal verdwijnen.

En begin in de Haarlemmerbuurt met het uitvoeren van het eenvoudige, goedkope en doeltreffende Verkeersplan dat een aantal bewoners hebben opgesteld. Werkt hun plan niet, dan kun je er altijd nog 31 miljoen extra tegenaan gooien. 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Hans Baaij

Gevolgd door 267 leden

Hans is fiscaal jurist en oprichter van de Stichtingen Varkens in Nood en Dier & Recht.

Dit artikel zit in het dossier

FTM Lokaal

Gevolgd door 1532 leden

Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

Volg dossier