Antwoord op Kamervragen 'Vissen naar subsidie'

    Staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma werd door de Kamerleden Van Gerven (SP), Dikkers en Leenders (beiden PvdA) tot verantwoording geroepen, maar haar antwoorden blijven summier.

    Follow the Money en Brandpunt Reporter deden gezamenlijk onderzoek naar een Europees gesubsidieerd miljoenenproject en ontdekten dat de Nederlandse overheid nauwelijks zicht had op wat er werkelijk met het subsidiegeld gebeurde. De uitzending van donderdag 9 oktober leidde tot 19 Kamervragen, maar de antwoorden van staatssecretaris Sharon Dijksma verschaffen weinig helderheid.

    Varken voor vis

    Tropische vis in het Brabantse land. De Peel stond, na de desastreuze varkenspest eind jaren negentig, vol met lege schuren. De Helmondse ondernemer Jan van Rijsingen bedacht een alternatief: viskweek. Miljoenen overheidssteun zouden zorgen voor tonnen tilapia-filet en binnen de kortste keren zou de regio uitgroeien tot een belangrijke speler op de wereldmarkt. Maar er kwam niks van terecht. Hoewel de ondernemer in tussentijdse verslagen aan het ministerie een rooskleurig beeld van het project neerzette, bleek hij in werkelijkheid op een mislukking af te stevenen.
    Miljoenen overheidssteun zouden zorgen voor tonnen tilapia-filet
    Om het tij te keren schakelde Van Rijsingen uiteindelijk over op het kweken van een andere vissoort, de Claresse – een kruising van twee meervalsoorten. Dit ten koste van de niet-gesubsidieerde meervalkwekers die daardoor het loodje hebben moeten leggen, zo stellen zij. Van de ruim vijfentwintig meervalkwekers zijn er nog maar een handjevol kwekers over. En Brussel, die wil nu zijn geld terug. Uit de uitzending van Brandpunt Reporter, tot stand gekomen in nauwe samenwerking met Follow the Money, kwam naar voren dat de Nederlandse overheid nauwelijks zicht had op wat er werkelijk met het subsidiegeld gebeurde. Zo blijkt de locatie van de derde kwekerij - waarvoor wel subsidie werd verleend - bij het ministerie onbekend, hoeveel tilapia er uiteindelijk is gekweekt weet men daar evenmin en of het project bij voorbaat als kansrijk werd beoordeeld, leek ook onduidelijk: ‘Voor de regeling was geen eis gesteld dat de subsidieaanvraag vergezeld moest gaan van een apart marktanalyserapport’, aldus het ministerie.
    De Nederlandse overheid had nauwelijks zicht op wat er werkelijk met het subsidiegeld gebeurde
    Ook bij de toekenning van de subsidie stelden Follow the Money en Brandpunt Reporter vraagtekens. Van Rijsingen kreeg van het ministerie namelijk een rol toebedeeld in het Innovatieplatform Aquacultuur. Deze commissie moest zich gaan bezighouden met het identificeren van kansrijke projecten op het gebied van aquacultuur. En laat nu een van deze projecten het project van Jan van Rijsingen zelf zijn.

    Kamervragen

    En dus stelden de Kamerleden Van Gerven (SP), Dikkers en Leenders (beiden PvdA) vragen. Want hoe beoordeelt het ministerie zijn rol in dit project? En hoe verklaart de staatssecretaris dat de controle op de besteding van de subsidie voor het kweken van tilapia ondermaats is gebleken? Op deze vragen kregen ze geen antwoorden. De staatssecretaris stuurde wel een Kamerbrief rond. Daarin geeft ze te kennen dat er geen sprake zou zijn van een ‘verdwenen’ derde tilapiakwekerij. De ‘verdwenen’ tilapiakwekerij zou namelijk op dezelfde locatie zijn gerealiseerd als de eerste kwekerij. Ook zou er een controle zijn geweest om te verifiëren dat de derde kwekerij daadwerkelijk was opgeleverd. De vraag rijst: waarom kon de woordvoerder van Economische Zaken dan bij herhaling op vragen van Follow the Money en Brandpunt Reporter niet aangeven waar de locatie van de derde kwekerij was?
    Waarom kon de woordvoerder bij herhaling niet aangeven waar de locatie van de derde kwekerij was?
    Verder geeft de staatssecretaris aan dat het ministerie bezwaar heeft gemaakt tegen het standpunt van Brussel om de subsidie terug te vorderen. Brussel hanteert namelijk een zogenoemde instandhoudingsverplichting van vijf jaar en is van mening dat deze niet is gevolgd doordat de subsidieaanvrager na drie jaar is overgeschakeld op het kweken van een andere vis, de Claresse. Het ministerie van Economische Zaken is echter van mening dat het doel van de subsidie het opzetten van een rendabele keten voor de kweek van tilapia was. Bij een dergelijk innovatieproject kan daarom niet worden geëist dat de subsidieontvanger een verliesgevend project in stand blijft houden. In deze argumentatie laat de staatssecretaris echter buiten beschouwing dat een voorwaarde om het project rendabel te maken het opzetten van vijf kwekerijen was. Immers door schaalvergroting zou de subsidieaanvrager kostprijsvoordeel kunnen behalen ten opzichte van de buitenlandse import. Deze schaalvergroting is echter nooit gerealiseerd: van de vijf kwekerijen zijn er namelijk maar drie gebouwd. Brussel legde de argumentatie van het ministerie naast zich neer en vordert het geld hoe dan ook terug. In de Kamerbrief laat de staatssecretaris weten dat de Nederlandse overheid daarmee nog moet instemmen.
    Brussel vordert geld terug
    Wat betreft de betrokkenheid van de ondernemer bij het Innovatieplatform Aquacultuur wil de staatssecretaris nog kwijt dat de aquacultuur een kleine wereld is, waardoor ook de beschikbare expertise voor het innovatieplatform beperkt was. De subsidieaanvrager ging echter niet over de daadwerkelijke beoordeling van de subsidieaanvragen, zo benadrukt de staatssecretaris nog eens.

    Verbetering in zicht?

    De uitvoering van de subsidieregelingen zijn inmiddels op basis van praktijkervaringen aangepast, zo valt tot slot te lezen in de Kamerbrief: 'De intensiteit van de controles ter plaatse en de selectie van dossiers worden nu bijvoorbeeld gedaan op basis van een risicoanalyse'. Ook is in de huidige subsidieregeling het vereiste van een marktanalyse opgenomen, wat in de vorige subsidieregeling niet het geval was.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Anne de Blok

    Anne de Blok (1990) is overtuigd dat diepgravende onderzoeksjournalistiek het verschil kan maken. Behept met een gezonde dosi...

    Volg Anne de Blok
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren