Atlas torst wankelende Italiaanse bankensector op zijn schouders

    Paniek in bankenland. Dit keer niet in Griekenland, maar in een ander mediterraan land: Italië. Een aantal Italiaanse banken voldoet niet aan de kapitaaleisen van de Europese Centrale Bank. Het is hun niet gelukt op een reguliere manier kapitaal aan te trekken. Tom Poes verzint een list.

    In de late namiddag van zaterdag 28 november vorig jaar hing de 68-jarige Luigino D’Angelo uit Civitavecchia zich op, omdat hij zich ‘vernederd’ voelde door zijn bank, Banca Etruria. Die bank, waar hij al vijftig jaar klant was, had hem overgehaald om zijn spaardeposito van 110.000 euro om te zetten in een riskant investeringsproject van de bank. Dat zou meer opleveren. Maar de bank kwam in financiële problemen en D’Angelo raakte zijn appeltje voor de dorst kwijt. Hij voelde zich hierover dermate beschaamd dat hij een einde aan zijn leven maakte.

    Banca Etruria was destijds slechts één van de vier kleinere Italiaanse banken die moesten worden gered van een faillissement door de Italiaanse overheid. Nu zijn er opnieuw Italiaanse banken in de problemen. En niet kleine, maar grote, waaronder Banca Popolare di Vicenzia en Veneto Banca. Zij voldoen namelijk niet aan de kapitaaleisen volgens de stresstests die de Europese Centrale Bank (ECB) heeft uitgevoerd in het kader van haar toezichthoudende taak op de Europese (systeem)banken.

    Genoemde banken moesten van de ECB een slordige 2 miljard euro aan extra kapitaal ophalen om hun kapitaalbuffers te verhogen. Zij slaagden daar echter niet in via de reguliere weg en binnen de daarvoor gestelde termijn — 18 april aanstaande. Belangrijkste oorzaak van dit falen vormde het hoge percentage Non Performing Loans (NPL), slechte kredieten, op hun bankbalansen. Uni-Credit, de belangrijkste Italiaanse systeembank, had die 2 miljard euro extra kapitaal, nodig voor de herkapitalisatie van Banca Popolare di Vicenzia, evenwel gegarandeerd. Nu er echter onvoldoende kopers zijn, dreigt Uni-Credit met de stukken te blijven zitten, waardoor zij zelf in moeilijkheden zou komen.

    Belangrijke systeembank

    Gelet op de korte termijn waarbinnen genoemde banken geherkapitaliseerd moeten worden, zag de Italiaanse overheid zich genoodzaakt om een creatieve oplossing te bedenken. Zo niet, dan zouden de banken niet slagen voor de ECB-test, zou een belangrijke systeembank in moeilijkheden raken en zou het vertrouwen in het gehele Italiaanse bankenstelsel een forse deuk oplopen.

    Het vertrouwen in het gehele Italiaanse bankenstelsel zou een forse deuk oplopen

    De overheid heeft daarom het initiatief genomen om een Special Purpose Vehicle (SPV) op te richten waaraan private partijen deelnemen. Dit SPV, met de toepasselijke naam ‘Atlas’, de mythische figuur die de hele wereld op zijn schouders torst, is een specifiek reddingsfonds, bedoeld om een specifiek probleem — de onderkapitalisatie van enkele banken — op te lossen. In dit SPV zal een bedrag van 5 miljard euro worden gestort dat redding moet brengen. De Italiaanse overheid neemt zelf voor 300 miljoen euro deel, de rest zal moeten komen van private investeerders, zoals andere banken en beleggers zoals levensverzekeringsmaatschappijen. Daarnaast zal een tweede SPV worden opgericht voor de afwikkeling van werkelijk oninbare leningen.

    Dit is niet het enige probleem waar Italië mee kampt. Al eerder werd duidelijk dat de ECB moest bijspringen om de Italiaanse banken tegemoet te komen. De problemen bij voornoemde banken lijken het dieperliggende probleem van de Italiaanse bankensector te verhullen. Volgens analisten kampt de sector met maar liefst 360 miljard euro aan slechte leningen. Daarmee torent Italië ruim boven de meeste andere Europese landen uit, zoals blijkt uit onderstaande grafiek.

    Ook vragen analisten zich af of deze verstrengeling van Italiaanse banken de zaken op termijn niet juist erger in plaats van beter maakt. Veel Italiaanse banken kampen met een grote hoeveelheid slechte leningen en de Italiaanse overheid heeft geen geld om orde op zaken te stellen. De staatsschuld, uitgedrukt als percentage van het bbp, nadert de 140 procent, ruim boven de 60-procentsnorm.

    In onderstaande grafiek is te zien hoeveel slechte leningen de grootste banken van Italië op hun balans hebben. En dit was nog per einde 2014. De zaken zijn er volgens analisten vorig jaar niet beter op geworden.

    Het zal dan ook geen verbazing wekken dat uitgerekend het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in zijn jongste financial stability rapport waarschuwt voor de grote hoeveelheid slechte kredieten die de Italiaanse banken hebben uitstaan. Deze kredieten zijn vrijwel uitsluitend verstrekt aan het Italiaanse mkb en de vrees bestaat dat deze bedrijven in groten getale failliet zullen gaan als de banken de risico-opslag op die kredieten zullen verhogen.

    Die kans bestaat, want door het huidige ECB-beleid moeten banken — ook Italiaanse — betalen om hun overtollige gelden in Frankfurt te stallen. Dit holt de marge uit die de banken kunnen maken op hun kredietverlening en dus zullen de kosten worden doorberekend aan de klant. Zo dreigt een vicieuze cirkel te ontstaan.

    ‘Lehman-moment’

    En wat merkt ú eigenlijk van deze Italiaanse bankenramp? Wat hebben de Nederlandse pensioenfondsen bijvoorbeeld belegd in de Italiaanse bankensector? En zo ja, wat betekent dat dan voor uw pensioen? Navraag bij de twee grootste pensioenbeleggers van Nederland — het ABP en het Pensioen Fonds voor Zorg en Welzijn, PFZW — leerde dat dit gelukkig wel meevalt. Beide fondsen beleggen relatief weinig in Italië en al helemaal nauwelijks in de bankensector, zoals blijkt uit deze rapporten (zie voor Italië pagina 21 en 22 van dit beleggingsoverzicht). Het PFZW heeft met ruim tachtig miljoen in IntesaBCI Capital Trust nog de grootste exposure. Op een belegd vermogen van meer dan 160 miljard euro is dat peanuts.

    Belangrijker is de constatering van het IMF, dat de problemen bij de Italiaanse banken kunnen leiden tot destabilisatie van de gehele Europese bankensector. Jim Brunsden and Patrick Jenkins van de Financial Times spraken al van een ‘Lehman-moment’. Of die vrees terecht is zal moeten blijken, maar alleen al de oudste bank van Italië, Monte dei Paschi di Siena, heeft op een balanstotaal van 170 miljard al vijftig miljard slechte kredieten. En omdat de sector zelf en de Italiaanse staat evenmin middelen hebben om de slechte kredieten op te ruimen zou de rekening moeten worden uitgesmeerd over de overige Europese banken die deelnemen aan de bankenunie.

    Onze banken zullen dus meebetalen aan de redding van de Italiaanse. Wat de schade daarvan is, valt nog niet te overzien. Maar het resolutiefonds dat daarvoor in het leven is geroepen is in elk geval nog lang niet voldoende gevuld en het reddingsfondsje Atlas is met vijf miljard natuurlijk een madurodam item om de massa slechte kredieten op te vangen. Analist van Bernstein Research, Johan De Mulder, verzuchtte dan ook: ‘Waarom heeft Italië haar bankensector niet al járen geleden opgeschoond? Toen kon het nog, en tegen veel lagere kosten.’

    De aandelenkoersen van de Italiaanse banken zijn sinds begin van dit jaar met bijna veertig procent gedaald, al veerde de koersen na bekendmaking van de oprichting van Atlas even op.

    De vraag is echter of de markten echt vertrouwen zullen hebben in de sector en het beleid van de Italiaanse premier Mario Renzi. Deze blaakt van het zelfvertrouwen. Tegen de financiële berichtendienst Bloomberg zei Renzi: ‘In the next 10 years, Italy could become the leading player in the European Union—ahead of even Germany and France. That’s the Italian role I would like to see.

    Dat is nogal een claim. Niet voor niets heeft Renzi de bijnaam Demolition Man. Met een werkloosheid van 11,7 procent en een jeugdwerkloosheid van 39 procent klinken zijn woorden tamelijk hol. Er zal nog heel wat water door de Tiber moeten stromen voordat ‘de nieuwe zieke man’ van Europa zijn doel bereikt.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 230 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren