Het gekeuvel van Balkenende en bankiers

    Columnist Peter Verhaar doet dagelijks verslag van de Commissie-De Wit. Dag 10 was weer een dagje ambtenaren: DNB, Algemene Zaken en Financiën. Conclusie: er werd veel gecommuniceerd, maar weinig besloten.

    Namens DNB kwam Aerdt Houben aan het woord. Houben was geen toezichthouder op een individuele bank, maar keek naar het "systeem". Tsja, in Nederland komt dat natuurlijk gewoon op hetzelfde neer. Voor ondervraagde was het allemaal heel simpel: de echte problemen zaten in de VS, in Nerrland viel het allemaal mee (er waren alleen wat liquiditeitsproblemen, maar geen solvabiliteitsproblemen).
     
    De commissie informeerde of Houben zich niet realiseerde dat liquiditeitsproblemen heel vaak overgingen in solvabiliteitsproblemen. Houben reageerde vrij laconiek. DNB is er toch vooral voor de liquiditeit; solvabiliteit is meer een probleem voor het ministerie (terwijl het nu voor een ieder duidelijk is dat het gebrek aan eigen vermogen toch de onderliggende reden voor de crisis is).
     
    Geen 'red flag'
    Houben keek naar de kansen op een systeemcrisis en heeft het eerlijk gezegd allemaal niet gezien. Voornaamste reden: het bankwezen hield zich aan de regels (en dan is het goed). Het failliet gaan van Northern Rock was geen 'red flag' voor DNB (!). Ik hoorde Houben eigenlijk zeggen dat als er geen crisis is, dan doe ik het goed, en als er een crisis is dan kan ik het ook niet helpen (ik zou zeggen een goed betaalde baan). Op de vraag "hebt u voldoende als DNB de urgentie in de gaten gehad" antwoordde Houben: "ja".
     
    Houben speelde zelfs even de bal terug aan de Commissie: we hadden het instrumentarium niet om eerder of ingrijpender in te grijpen; de wetgeving is te traag.
     
    Houben legde een conflict bloot tussen DNB en het ministerie van Financiën over de wijze waarop de crisis bestreden moest worden. DNB wilde al in oktober 2008 ingrijpen aan de 'activakant' van de banken (ipv begin 2009). Het ministerie, maar eigenlijk Bos, wilde het probleem aan de passivazijde oplosseen door kapitaal ter beschikking te stellen (de 20 miljard). Probleem voor het ministerie was de waardering van de activa indien de Staat zou ingrijpen. Met name Ter Haar had weinig zin in overnemen van activa en was voorstander van een kapitaalsfonds (graag op Europees niveau).  
     
    Vervolgens ging het ook over het depositogarantiestelsel:  DNB dacht echt dat spaarsaldi van kleine spaarders internationaal gaan schuiven. Met andere woorden, de verhoging van het garantiebedrag naar 100.000 was noodzakelijk omdat anders Nederlandse kleine spaarders hun geld gaan overboeken naar een bank in het buitenland (waar wel hogere maxima golden). Ik kan niet anders zeggen dan dat dit echte flauwekul is. Het gemiddelde spaarsaldo ligt onder 40.000. Denkt DNB nu echt dat die mensen de kennis en zin hebben om een buitenlandse rekening te openen? Ik geloof er echt niets van.
     
    Veel gecommuniceerd, weinig besloten
    DNB is overigens wel van mening dat kleine spaarders niet in staat zijn en hoeven te zijn om de gegoedheid van een bank kunnen bepalen (!). Dat legt de weg naar 'moral hazard' wel open. De commissie heeft op dit onderwerp niet verder doorgevraagd (jammer!). Zoals ik al in eerdere verslagen heb aangegeven (met name naar aanleiding van ondervraging Leaseplanbank) geeft het DGS minder bekende (en wellicht solvabele) banken de kans wel spaargeld aan te trekken.
     
    De tweede ondervraagde was Kasja Ollongren van Algemene Zaken. Zij was in 2008 de raadsadviseur Financiën en belangrijkste aanspreekpunt van premier Balkenende. Ik vond het een teleurstellende ondervraging. We zijn met name te weten gekomen dat er veel vergaderingen zijn geweest (mevrouw Ollongren had het steeds over 'gremium') en dat algebra een belangrijke rol speelde. Zo was daar de 6-hoek, de 5-hoek en de 4-hoek (ministeries aangevuld met DNB en CPB). Er werd veel gecommuniceerd, maar weinig besloten. Het belangrijkste gremium de "regiegroep financiële markten" (ingesteld na nationalisatie ABN AMRO) mocht geen besluiten nemen.
     
    Het is soms echt ontluisterend. Op 19 augustus 2008 kwamen Tilmant (ING) en Verwilst (Fortis) op bezoek bij Balkenende. Er is blijkbaar lekker gekeuveld - mind you 5 weken voor de val van Fortis - maar volgens Ollongren was er van een crisissfeer geen sprake. Alles ging goed, nou Fortis had wel 'wat probleemtjes'. Mevrouw Ollongren kon zich ook niet herinneren dat het contact tussen Balkenende en Leterme (premier van België) lastig tot stand kwam: 1 telefoontje is voldoende.
     
    Verkeerd voorgelicht
    Opvallend vond ik verder dat Ollongren vaststelde dat DNB de toezichthoudersvraag ter discussie stelde toen bleek dat BNP Paribas een mogelijke gegadigde zou zijn. DNB had moeite met het feit dat dan de Franse toezichthouder greep zou krijgen op de Nederlandse banken. Volgens DNB zou het toezicht van DNB lastiger worden.
     
    Het laatste verhoor was met Erik Wilders van het Ministerie van Financiën. Wilders is wat men noemt 'de agent' en is verantwoordelijk voor het financieren van de staatsschuld op de kapitaalmarkt. Wilders was betrokken bij overname ABN AMRO omdat hij scenario's moest opstellen voor de waardering van de aankoop van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland. Hierbij werd hij geholpen door adviseur Lazard.
     
    De vraag van de commissie was dan ook in hoeverre de prijs van 16,8 miljard terecht was. Hierbij moet in aanmerking worden genomen worden dat Hessels verklaarde dat dit bedrag sowieso 0,6 miljard hoger ligt en dat de Staat later nog zeker 12 miljard extra in ABN Amro heeft gestopt.
     
    Wilders gaf aan dat hij verkeerd was voorgelicht door DNB. Hij deed zijn berekeningen onder de conditie dat de onderdelen voldoende gekapitaliseerd waren. Dit bleek later niet het geval te zijn. Donderdag komt Enthoven (betrokken bij RFS holding), die zal hier meer over kunnen zeggen. Overigens had Schmittmann gezegd dat er problemen waren met het eigen vermogen van de verschillende onderdelen (Santander had er veel vermogen inzitten, dan er uiteindelijk uitgetrokken zou worden).

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 216 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren