© EPA / Olivier Hoslet

Gesprek over Europa

Een goed gesprek over de Europese Unie komt maar niet van de grond. Follow the Money wil daar verandering in brengen. Samen met jou. Wat willen we met Europa? Dit dossier is een eerste aanzet voor een gesprek over een andere Europese Unie. Lees meer

Iedereen heeft er een mening over, maar een echt gesprek over de Europese Unie wordt nauwelijks gevoerd. En dat is jammer, want het voortbestaan van de Unie is niet zo vanzelfsprekend als het ooit was. Niet alleen de eenheidsmunt euro wankelt, het hele Europese project zelf dreigt als een kaartenhuis ineen te zakken. Het uiteenvallen van de EU zou enorme gevolgen voor elke Nederlander – en elke Europese burger – hebben. Die angst lijkt politici en beleidsmakers te verlammen. Discussies over de EU worden doodgeslagen met  apocalyptische visioenen, van zowel voor- als tegenstanders. 

Tegelijk is het duidelijk dat dit niet het Europa is waarvan gedroomd werd. Europese samenwerking blijkt in de praktijk vaak een ondoorzichtig spel van lobby's en achterkamertjespolitiek. De parlementaire controle daarop is gebrekkig. 'Brussel' is bijna synoniem geworden met bureacratie, spilzucht, gesjoemel, bemoeizucht, zelfverrijking en zelfs corruptie. 

Bij veel burgers in alle lidstaten leeft het gevoel dat de voordelen van de Unie niet langer opwegen tegen de nadelen. Dat zij in wezen niet zoveel aan de EU hebben en dat het een moloch is die over hun identitieit heenwalst. Een Unie die de economische voordelen vooral sluist naar grote ondernemingen. 'Een verzorgingsstaat voor multinationals', zoals onze columnist Christiaan Vos dat noemde.

Is het mogelijk om de EU op zo'n manier te hervormen dat niet grote, multinationale ondernemingen het meest profiteren van de Europese samenwerking –  maar de Unie de belangen van de Europese burger dient? Zo ja, hoe dan? En zo nee, hoe gaan we dan wél verder? Daarover willen we op Follow the Money samen met jou een constructief gesprek voeren. We willen dat doen met behulp van ons panel Europa, wat nu? Op die plek zullen we je onder meer vragen stellen en kunnen we het gesprek met elkaar voeren.

54 Artikelen

De EU wordt stilletjes aan steeds ondemocratischer

3 Connecties

Onderwerpen

begrotingsraad

Organisaties

EU Europese Commissie
14 Bijdragen

Op 19 oktober is de Europese Unie weer een beetje minder democratisch geworden, schrijft Ewald Engelen. Op die dag maakte de Commissie namelijk bekend een Europese begrotingsraad te hebben ingesteld — en de kandidatenlijst van die raad is alleszeggend.

Volgens het persbericht gaat het om een ideetje uit die Europese dystopie die het vijf-presidentenrapport heet en die als titel draagt: De voltooiing van Europa’s Economische en Monetaire Unie. In dat epistel, waar Juncker, Schulz, Draghi, Tusk en onze eigen Dijsselbloem voor hebben getekend, wordt de weg naar een Europese federale staat geplaveid. En daarin wordt dus ook de oprichting van een onafhankelijke Europese Budgettaire Raad aangekondigd.

Hier is de omschrijving: ‘Deze nieuwe entiteit zou de nationale begrotingsraden coördineren en complementeren die in de context van de EU-richtlijn inzake begrotingskaders zijn opgericht. Hij zou een publieke en onafhankelijke beoordeling geven op Europees niveau van de wijze waarop de begrotingen (...) presteren tegenover de economische doelstellingen en aanbevelingen vervat in het budgettaire governancekader van de EU.’

Probeer tot je te laten doordringen wat er staat: een Europese begrotingsraad gaat ‘nationale begrotingsraden coördineren’ en hun werk beoordelen aan de hand van ‘doelstellingen en aanbevelingen’ van de Europese Commissie. Parlement, Prinsjesdag, algemene beschouwingen, democratische strijd over wat we waar aan besteden, nationale begrotingssoevereiniteit: het wordt als het aan de vijf presidenten ligt (en als wij niet oppassen) een zaak van technocraten die vanuit Brussel wel even zullen bepalen of het allemaal kan en mag.


Ewald Engelen

"Bankenunie? Check! Kapitaalmarktenunie? Check! En nu dus ook een Europese Budgettaire Raad."

Nou kun je van dat vijf-presidentenrapport veel vinden – en ik vind er van alles van en heb dat op deze plek ook meermalen opgeschreven – maar niet dat het irrelevant is. Sluipenderwijs wordt momenteel het ene na het andere ideetje ingevoerd. Bankenunie? Check! Kapitaalmarktenunie? Check! En nu dus ook een Europese Budgettaire Raad. Dat betekent dat het van het grootste belang is om meer te weten over de samenstelling ervan. Als we dan toch een technocratie krijgen, dan wel graag bestuur door de juiste technocraten. Dit is wat het vijf-presidentenrapport erover zegt: ‘De samenstelling van de Raad zou pluralistisch moeten zijn en er zou een breed scala aan [sic!] expertise moeten worden ingezet.’

Pluralistisch, klinkt uitstekend. Dus een raad met niet alleen maar Dijsselbloem-adepten, maar ook keynesianen, marxisten, minskyanen en misschien zelfs een economisch socioloog of (doe eens gek) een financieel geograaf. Niets van dat al. De voorzitter is een Deen die voor de Deense centrale bank en de OECD heeft gewerkt en ooit lid was van de Delors-commissie die de introductie van de euro moest voorbereiden; geen eurokritische geluiden van die kant dus.

De tweede op de lijst is onze eigen mainstream econoom Roel Beetsma, over wie een van zijn collega’s (nee, ik zeg niet wie) op Twitter meldde toen het nieuws bekend werd: ‘Ah, daar is Roel – “het maakt niet uit wat het economische probleem is want we moeten toch bezuinigen” – Beetsma weer.’ De derde is een Italiaanse econoom, verbonden aan hét neoklassieke bolwerk in Italië, de Bocconi Universiteit in Milaan, die sinds 2007 bijbeunt als adviseur van de Italiaanse werkgeverslobbyist Confindustria.

En het wordt nog erger. De overige twee kandidaten – een Française en een Pool – hebben namelijk hun godganse leven in de draaideur tussen financiële sector en overheid klem gezeten. De Pool heeft als hoofdeconoom bij ING gewerkt en doet nu hetzelfde aan de overkant, bij de Europese Ontwikkelingsbank. Terwijl de Française jarenlang op het Franse ministerie van Financiën heeft gewerkt, adviseur van Hollande is geweest en in 2015 is overgestapt naar de Franse verzekeringsmoloch Axa waar ze verantwoordelijk is voor toezicht en compliance.

‘Ah, daar is Roel – “het maakt niet uit wat het economische probleem is want we moeten toch bezuinigen” – Beetsma weer.’

Als waar je zit bepaalt wat je ziet, kun je op basis van deze namenlijst één ding concluderen: de belangen van de schatkist, het grootbedrijf en de grootbanken zijn goed vertegenwoordigd, die van burgers, het midden- en kleinbedrijf en het milieu zwaar ondervertegenwoordigd. Hoe de commissie dit een ‘pluralistische raad’ kan noemen die ‘een breed scala aan expertise’ vertegenwoordigt is mij een raadsel.

En het doet ertoe. Want de raad zou, in de woorden van het vijf-presidentenrapport, verantwoordelijk worden voor ‘een betere naleving van de gemeenschappelijke begrotingsregels, een deskundiger publiek debat en een sterkere coördinatie van het nationale begrotingsbeleid’. Deskundiger publiek debat – dat is eurospraak voor kop houden en luisteren.

Ewald Engelen
Ewald Engelen
FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.
Gevolgd door 2214 leden