De middelvinger van de Multinationals

Multinationals ontduiken via Nederland voor tweehonderd miljard per jaar aan belasting. En daar draait u als burger voor op, aldus columnist Ewald Engelen.

Iedere keer als ik op Twitter een berichtje over belastingontduiking zet, is er wel een malloot of twee, drie die mij licht verwijtend vraagt wat daar nou erg aan is: we lichten toch allemaal wel eens de fiscus een pootje? Al was het maar door een aflossingsvrije hypotheek te nemen. Nou dan!

Afgelopen week was het weer zo ver. Persbureau Bloomberg kwam met het nieuws dat de Europese Commissie nader onderzoek gaat doen naar de Nederlandse brievenbusmaatschappij van Starbucks om na te gaan of hier geen sprake is van impliciete staatssteun. Goede zaak. Nederland is voor multinationals wat Zwitserland voor steenrijken is: de plek bij uitstek om je belasting eens lekker te drukken. En dat Starbucks niet de enige is, bleek diezelfde week uit een rapport van een Amerikaanse ngo, Citizens for Tax Justice, waarin Nederland prominent bovenaan prijkte als de jurisdictie met het grootste aantal brievenbusmaatschappijen van Amerikaanse beursgenoteerde ondernemingen.

Lieve mensen, eens en voor al: dit verhoudt zich tot uw geklooi met aftrekposten als genocide tot moord. Belastingontduiking door multinationals – ik weiger om het politiek correct ‘belastingontwijking’ te noemen – zorgt voor majeure maatschappelijke schade en moet alleen al om die reden met wortel en tak worden uitgeroeid, te beginnen in Nederland.

'Belastingontduiking van multinationals verhoudt zich tot uw geklooi met aftrekposten als genocide tot moord.'

Dat zou vanwege de exorbitante omvang van de ontduikingsindustrie in Nederland – 14.000 brievenbusmaatschappijen die, geholpen door een kleine duizend moreel afgestompte adviesparasieten (advocaten, fiscalisten, brievenbusboeren), op jaarbasis tegen de twintigduizend miljard euro helpen verduisteren – een flinke slok op een borrel schelen. Kunnen we ook meteen met ontwikkelingssamenwerking stoppen en weer met opgeheven gelaat de wereld in blikken.

Geen kattenpis

In twee recente papers heeft Gabriel Zucman, promovendus van Thomas Piketty, geprobeerd de maatschappelijke kosten van belastingontduiking te ramen. De cijfers liegen er niet om. Ontduiking door steenrijken via Zwitserland en Luxemburg heeft een omvang aangenomen van bijna acht procent van het totale mondiale private vermogen. Niet alleen betekent dit dat de vermogensongelijkheid in Europa en de VS fors hoger is dan Piketty in Capital in the 21st Century beweert, maar ook dat Europa en de VS vis-à-vis opkomende economieën als China veel rijker zijn dan gedacht en dat de vrees dat China binnen afzienbare tijd het Westen opkoopt zwaar is overtrokken. Maar het belangrijkste is dat overheden hierdoor op jaarbasis ruim tweehonderd miljard dollar aan belastinginkomsten mislopen, op een totaal van twintigduizend miljard. Geen kattenpis.

Veel substantiëler is de poot die multinationals de verenigde belastingdiensten dankzij vriendelijke fiscalisten als Peter Kavelaars van Deloitte en Bartjan Zoetmulder van Loyens Loeff weten uit te draaien. Omdat uniforme data ontbreken heeft Zucman zich moeten beperken tot gegevens uit de VS. Amerikaanse multinationals maken dankbaar gebruik van bilaterale belastingverdragen om steeds meer van hun winsten te laten neerdalen in belastingparadijzen als de Kaaimaneilanden en Nederland. Anno 2013 is ruim 35 procent van de winst ‘afkomstig’ uit het buitenland, tegen 15 procent in 1990. Van die 35 procent is meer dan de helft gestald in belastingparadijzen, waarvan Nederland met een derde veruit het grootste is. De schade is gigantisch. Dankzij Kavelaars en consorten hebben Amerikaanse ondernemingen hun effectieve belastingdruk weten terug te dringen van 35 naar 15 procent. Dat betekent een inkomstenderving voor de Amerikaanse fiscus van tweehonderd miljard dollar per jaar.

'Voeg daar een fikse scheut belastingontduiking aan toe en je snapt dat arbeid het haasje is'

Dit zijn geen stoere verhalen voor op het golfterrein. Iemand draait er namelijk voor op. De kosten voor het onderhoud van onze materiële (wegen, kabels, sporen) en immateriële (onderwijs, rechtsstaat, vertrouwen) infrastructuur lopen gewoon door. En als het grootbedrijf niet dokt, is het de burger die mag schuiven. Sinds de jaren tachtig zijn de vennootschapstarieven mondiaal zo goed als gehalveerd. Voeg daar een fikse scheut belastingontduiking aan toe en je snapt dat arbeid het haasje is. In 2002 namen werknemers in Nederland 49 procent van de belastinginkomsten voor hun rekening. Tien jaar later is dat 57 procent. Voor kapitaal geldt het omgekeerde: 20 procent in 2002, 14 procent in 2012. Nergens zijn de verschuivingen zo groot geweest.

Het is een ongekend staaltje ‘f*ck de burger’. Juist daarom is het tenenkrommend dat het Nederlandse journaille schaamteloos aan de leiband van de ontwijkingsindustrie loopt. Hou toch op Kavelaars hoogleraar te noemen in plaats van fiscalist bij Deloitte. Daar verdient hij zijn boterham, dus is dat het verhaal dat hij vertelt. En Zoetmulder is niet alleen voorzitter van de orde van Nederlandse fiscalisten, maar ook hoofd fiscaliteit bij Loyens Loeff. Zeg dat dan. En nooit meer alleen een fiscalist bellen, maar eindelijk eens hoor en wederhoor toepassen, oké?

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Ewald Engelen

Gevolgd door 2199 leden

FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.