Belastingplan 2014: lasten zonder lusten

4 Connecties

Het Belastingplan 2014 wordt vandaag en morgen besproken in de Eerste Kamer. Senator Kees de Lange tempert de verwachtingen. ‘De enige winnaar in de komende debatten zal niet de Nederlandse burger, maar Olli Rehn zijn.’

De Engelsman Michael Faraday, één van de geestelijke vaders en grondleggers van de theorie van het elektromagnetisme, werd in 1850 bevraagd door William Gladstone, de toenmalige minister van Financiën, over het nut van elektriciteit. Zijn antwoord is legendarisch: One day sir, you may tax it. Uit dit visionaire antwoord zijn twee belangrijke lessen te trekken. Ten eerste dat fundamenteel onderzoek in de natuurwetenschappen uiteindelijk de echte bron is van innovatie omdat het ten grondslag ligt aan alle nuttige toepassingen. Ten tweede, en dat is het onderwerp van vandaag, dat ministers van Financiën een letterlijk ongebreidelde fantasie bezitten als het gaat om burgers lasten op te leggen om de schatkist te vullen. Van de vier klassieke elementen vuur, aarde, water en lucht ontkomt eigenlijk alleen het gebruik van lucht door de burger voorlopig nog aan directe belastingheffing. Maar wel met de nadruk op voorlopig.

Financieel-economische oekazes

De belastingplannen van deze regering voor 2014 zijn veelomvattend. Uiteraard is het onmogelijk om in het beperkte bestek van een column alle voorstellen de revue te laten passeren en van commentaar te voorzien. Dat is ook niet nodig, want het is zeer wel mogelijk zich een mening te vormen over de hoofdlijnen van het financiële beleid. Voor de begroting van 2014 is ons een bezuinigingspakket voorgelegd ter waarde van 6 miljard euro. Een aanzienlijk deel van dit pakket slaat neer als lastenverzwaring bij burgers en bedrijven. De eerste niet geheel onbelangrijke vraag is dan ook of in een tijd van een financieel-economische en monetaire crisis, die nu al vele jaren duurt en voorlopig niet over is, een dergelijk bezuinigingsbeleid rationeel en effectief is. Laten we de overwegingen die geleid hebben tot dit beleid en de gevolgen ervan in wat ruimere zin eerst maar eens inventariseren, alvorens een oordeel te vellen. faraday quote De dagen dat Nederland onafhankelijk kon beslissen over zijn eigen financiële beleid liggen voorlopig even achter ons. Nu een groot deel van onze economische soevereiniteit, overigens door ons eigen toedoen, is prijs gegeven aan de Brusselse bureaucratie, zet begrotingspaus Olli Rehn de begrotingstoon in Europa en Nederland. Met name de 3% norm, hoe arbitrair die ook mag zijn, is verheven tot een soort heilig streefgetal waaraan niemand zich straffeloos onttrekt. Het werkelijke probleem in Europa, namelijk dat de monetaire unie onherstelbare fundamentele weeffouten bevat die alleen opgelost kunnen worden òfwel door het langdurig in stand houden van een financiële transferunie waarbij grote bijdragen jaarlijks overgemaakt worden van Noord- naar Zuid-Europa, òfwel door het overgaan naar een federaal Europa en een politieke unie waarbij de lidstaten nog veel meer van hun nationale zeggenschap prijsgeven aan een nog centralistischer Europa dan nu al het geval is. Beide opties lijken voor Nederland buitengewoon onaantrekkelijk en voor grote delen van de bevolking simpelweg onaanvaardbaar. Gelukkig begint het veel te lang onderdrukte debat over precies deze zaken langzamerhand aan kracht te winnen. Intussen buigt onze regering als het spreekwoordelijke knipmes - om toch maar aan de Brusselse financieel-economische oekazes te voldoen.
De regering is in staat van ontkenning en koortsachtig op zoek naar vermeende schaarse lichtpuntjes die tot vuurtorens opgewaardeerd worden
Heel Europa, en met name de eurozone, zucht nu onder de Brusselse bezuinigingsdrift. Steeds meer kan men beluisteren dat de functies van Jeroen Dijsselbloem als Nederlandse minister van Financiën en als voorzitter van de Eurogroep onverenigbaar en ten nadele van de belangen van Nederland zijn. Vooral in de eurozone en dus ook in eigen land kunnen we waarnemen dat de economie krimpt, dat de binnenlandse consumptie daalt en dat de werkloosheid, vooral onder jongeren en ouderen, zeer sterk stijgt. Vooralsnog zonder uitzicht op verbetering. Het vertrouwen van de bevolking in het regeringsbeleid is dan ook begrijpelijk genoeg op een historisch dieptepunt beland. De triple-A rating van Nederland, jarenlang toch een van de zelfverklaarde prioriteiten van ons financieel-economische beleid, is door Standard and Poor’s tenslotte afgewaardeerd. Veel financiële deskundigen zijn van mening dat het bezuinigingsbeleid deze maatschappelijk zo problematische trends alleen maar versterkt. De regering is vooral in een staat van ontkenning, en is koortsachtig op zoek naar vermeende schaarse lichtpuntjes die vervolgens tot vuurtorens opgewaardeerd worden. Geloofwaardig is het allemaal niet.

Bewuste misleiding

Onlangs werden we verblijd met nieuwe cijfers over de economische groei in het derde kwartaal van 2013 die volgens het CBS 0.1 % bedroeg. De conclusie luidde onmiddellijk dat Nederland uit de recessie was, en dat de weg omhoog weer was ingezet. Misschien wel, maar misschien toch ook niet. Er zijn diverse modellen die voorspellingen doen over economische groei van Nederland, van het CPB, maar ook van de Europese Commissie, de OESO en het IMF. Al die modellen leiden tot verschillende uitkomsten, en in zekere zin zijn de verschillen tussen die berekeningen een redelijke maat voor de foutenmarges waarmee men bij dit soort voorspellingen rekening zou moeten houden. Die foutenmarge is typisch 0.5 %. Het is naar mijn mening buitengewoon verontrustend dat bij presentaties van de schattingen voor economische groei die foutenmarges altijd onbesproken blijven. Het verzwijgen van foutenmarges mag dan politiek opportuun zijn, maar in wetenschappelijke zin wordt hiermee de werkelijkheid bijzonder veel geweld aangedaan. In feite is de huidige vorm van presentatie bewuste misleiding. En zo worden economische zandkastelen gebouwd terwijl het weerbericht vooral slagregens en stormwind voorspelt. Het resultaat laat zich raden, zandkastelen verwaaien in de wind. De gemiddelde burger heeft onvoldoende inzicht in alle zaken die spelen, maar vertrouwen doet hij het niet. Hij heeft haarscherp in de gaten dat de verhalen van veel politici uitermate gekleurd en eenzijdig zijn. Aanmoedigingen om zijn zuur verdiende spaargeld uit te geven omdat premier Rutte dat een goed idee vindt, legt hij onmiddellijk naast zich neer. Hij houdt de hand op de knip, want hij ziet de werkloosheid stijgen, zijn huis in waarde dalen, als hij nog werk heeft zijn salaris onder toenemende druk staan, hij ziet de sociale regelgeving verpieteren, en zijn hoop op een goed pensioen steeds meer vervliegen. Een perspectief dat vooral bezuiniging op bezuiniging stapelt, een Nederland dat steeds meer achterblijft bij de rest van Europa, de gemiddelde burger heeft het allemaal haarfijn door. Is misschien alles overwegende het zo langzamerhand chronische gebrek aan optimisme en vertrouwen van de burger niet heel erg begrijpelijk?
Het resultaat is een hap-snap beleid zonder visie
Waar staat Nederland nu politiek? Met een regeerakkoord dat niet kan steunen op een meerderheid in beide Kamers van de volksvertegenwoordiging is de kiem voor frustratie en stagnatie gelegd. We hobbelen van akkoord naar akkoord, met steeds wisselende meerderheden en wekenlange sessies met al dan niet constructieve partijen die al dan niet gedoogpartners op deeldossiers worden. Het aantal akkoorden is niet meer te tellen, en de inhoud kan voortdurend uitgelegd worden op een wijze die elke partij het beste uitkomt. Opportunisme is tot norm verheven, de prijs is een totaal gebrek aan slagvaardigheid in een tijd dat juist slagvaardigheid nodig is. Resultaat is een hap-snap beleid zonder visie, waarin geen grote lijn meer te bekennen is, waar uitsluitend de Rehnse bezuinigingsdoelstelling van 6 miljard voorop staat, maar waarbij iedere gedoogpartij wat kruimels voor de eigen achterban probeert te oogsten. Curieus genoeg blijven daarbij vooral subsidies die verworden zijn tot een tenenkrommende bevoordeling van de rijken buiten schot. Inderdaad, ik doel op het handhaven van de hypotheekrenteaftrek voor bestaande gevallen, waar vele miljarden belastinggeld mee gemoeid zijn. Mij dunkt dat het oplossen van een crisis tot andere prioriteiten zou moeten leiden. Frustratie en stagnatie, je wordt er niet vrolijk van.

Investeren in onderwijs

Kan het anders, en vooral, kan het beter? Het antwoord is een nadrukkelijk ja. Nederland dient namelijk te doen wat elke normale ondernemer ook doet, en dat is investeren in de eigen toekomst. Als de visie er is en de plannen gezond zijn, is er helemaal niets mis met het maken van schulden, zoals elke succesvolle ondernemer zal beamen. Schulden maken alleen om consumptief gedrag aan te moedigen, zoals de premier het volk overigens met weinig succes voorhoudt, is hoogstens een primitief noodverband voor de korte termijn. Als er dan geïnvesteerd moet worden, waar zou dat in moeten zijn? Het ligt voor de hand te beginnen bij universitair onderwijs en het bijbehorende fundamentele wetenschappelijk onderzoek in de natuurwetenschappen. Daar ligt de echte bron van innovatie. Ook het besef dat het onmogelijk is de helft van de bevolking op te leiden op universitair niveau zonder de kwaliteit van hoger onderwijs en onderzoek aan te tasten, zou een open deur moeten zijn. Kwaliteit is in zekere zin altijd elitair, en kan slechts tot stand komen door verstandige selectieprocessen te ontwikkelen. Daar valt in Nederland een wereld te winnen. Ook investeringen in de gezondheidszorg, en in het ontwikkelen van nieuwe manieren van wonen en werken, in infrastructuur op het punt van mobiliteit met een visie die wat verder gaat dan het verhogen van de maximumsnelheid tot 130 km/uur, in onderwijs om met name de technische kennis en infrastructuur in ons land te verbeteren, naar mijn mening zijn dat de terreinen waarop Nederland veel terreinverlies goed te maken heeft. Daar ligt voor ons land de toekomst.
Samen met ‘constructieve’ opportunisten als D66, Christen Unie en SGP heeft de coalitie de zaak in achterkamertjes grondig dichtgetimmerd
Uit het voorgaande moge duidelijk zijn dat ik weinig goede woorden over heb voor diverse belastingplannen van het kabinet. Veel voorstellen worden voornamelijk of uitsluitend ingegeven door een bezuinigingsdoelstelling die contraproductief is als het echt om de toekomst van Nederland gaat. Een verstandig beleid is er op gericht de spiraal omlaag, waar we nu al jaren mee kampen, te doorbreken. Op 10 en 11 december praat de Eerste Kamer over de belastingplannen van het kabinet. Het zou niet van veel realiteitszin getuigen daar veel van te verwachten. Samen met ‘constructieve’ opportunisten als D66, Christen Unie en SGP heeft de coalitie van VVD en PvdA de zaak in achterkamertjes immers grondig dichtgetimmerd. De echte oppositie heeft het nakijken. De enige winnaar in de komende debatten zal echter niet de Nederlandse burger, maar vooral Olli Rehn blijken te zijn. Zijn woord wordt in 2014 letterlijk wet in Nederland.   Kees de Lange (Onafhankelijke SenaatsFractie)
Kees de Lange
Kees de Lange
Gevolgd door 4 leden