Bezuinigen? Verlaag de subsidie aan banken!

3 Connecties

Onderwerpen

Bezuinigen Financiële sector

Werkvelden

Banken
9 Bijdragen

Als er dan toch bezuinigd moet worden dan is er een logische kandidaat voor de nodige sanering, aldus David Hollanders. De bancaire sector.

Het kabinet meent dat er bezuinigd moet worden – in weerwil van de zienswijze van economen Jacobs, Krugman, de Grauwe en Engelen en naar eigen zeggen niet beïnvloed door Brussel. Over de validiteit dezer zienswijze is al voldoende geschreven en men oordele zelf. Laat ons evenwel een zaak in het oog vatten waarover men het allerwegen eens kan zijn. Als er dan bezuinigd worden moet, dan geschiedt dat idealiter en voor zover mogelijk op economisch efficiënte en rechtvaardige wijze. Dit is een liberaal noch een sociaaldemocratisch standpunt. Het is een wijsheid die kabinet noch oppositie toebehoort. Het is eenvoudigweg evident dat wat en moreel goed en economisch wijs is, onomstreden behoort te zijn. Van belang in dezen is de bijwoordelijke bepaling ‘voor zover mogelijk’. Nu, het is mogelijk en wel in de vorm van verlaging van de subsidie die nu aan banken gegeven wordt. Alvorens daar in algemene zin iets over te noteren, is het dienstig enige bijzondere omstandigheden in ogenschouw te nemen, daar deze de algemene overwegingen verhelderen voor wie niet graag in algemeenheden denkt. (1) Grote banken ontvangen een overheidssubsidie in de vorm van een overheidsgarantie. Banken behoeven voor deze gratis verzekering niet te betalen, maar kunnen er wel goedkoper door lenen. Econoom Rens van Tilburg becijferde de jaarlijkse waarde van de subsidie tussen de 4,1 en 12,3 miljard euro. Stopzetten van deze subsidie zou dus al voldoende dekking zijn voor de door het kabinet noodzakelijk genoemde bezuinigingen. De gratis verzekering kost de overheid geld. Ten eerste kan het ingeroepen worden, zoals sinds 2008 drie keer geschiedde reeds (ING, SNS Reaal en ABN AMRO). Ten tweede stijgt de rente waartegen de overheid zelf leent, terwijl haar solvabiliteit door de extra verplichting afneemt. (2) Banken worden impliciet gesubsidieerd door de ECB. Banken kunnen namelijk tegen 1% lenen bij de ECB en lenen dit tegen een hoger percentage - van bijvoorbeeld 4% - uit aan de Nederlandse overheid. Willem Buiter noemde dat ooit een 'gratis geld'-machine. (3) Banken ontwijken – sommige mensen zeggen: ontduiken, maar het mag van de overheid - de belasting niet zelden. De zogeheten Zwitserland-route van ING is een voorbeeld. Door de praktijken van banken is de belasting elders hoger en dat verstoort de economie. (4) De bancaire sector vormt een oligopolie –sommige mensen zeggen een kartel, maar de NMA zegt dit niet- met slechts vier grote spelers. Deze vier spelers trekken samen op in organisaties als de NVB en het Holland Finance Centre. Klaarblijkelijk zijn de gemeenschappelijke belangen groter dan de competitiezucht die, naar de mening van de NMA, de bancaire markt kenmerkt. Dat zou Adam Smith niet verrassen: ”People of the same trade seldom meet together, even for merriment and diversion, but the conversation ends in a conspiracy against the public, or in some contrivance to raise prices. (..) But though the law cannot hinder people of the same trade from sometimes assembling together, it ought to do nothing to facilitate such assemblies; much less to render them necessary”. (5) Banken zoeken hun kracht niet in eerlijkheid. Klanten worden misleid, toeleveranciers onder druk gezet, de Libor-rente gemanipuleerd (althans dat is de verdenking). Oneerlijkheid is niet fraai, maar ook economisch desastreus, daar er voor een economische transactie –conditio sine qua non voor een kapitalistisch systeem- minimaal vertrouwen nodig is dat het verdienmodel van de andere partij niet gebaseerd is op boerenbedrog maar op het voortbrengen van deugdelijke producten en diensten.
BeËindiging van de tientallen miljarden aan bankensubsidies is economisch verstandig
Wie nog twijfelt of vermindering van de subsidie rechtvaardig is, heeft belang bij die twijfel. Maar voor alles is beëindiging van de subsidie die –alles bij elkaar- jaarlijks tientallen miljarden groot is, economisch verstandig. Het vermindert de drang om risico’s te nemen (door overheidsgarantie en ECB-garantie), vermindert de prikkel om belasting te ontwijken, verlaagt oligopoliewinsten en ontmoedigt bedrog. En het levert genoeg geld op om te bezuinigen –of extra uit te geven. Waarom het kabinet de banken blijft subsidiëren? Het blijft giswerk. Wellicht is het stupiditeit, wellicht de bankenlobby, wellicht iets anders. Het maakt niet uit. Wie het anders wil, moet anders stemmen, of zoals Multatuli in Ideeën schreef: ”Gaat naar ‘t stadhuis en gooit... neen, gooit niets. Maar eilieve, kiest anders“. 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

David Hollanders

Gevolgd door 179 leden

Docent politieke economie aan de Universiteit van Amsterdam.