Biechtende bankiers [video]

In de documentaire Master of the Universe doet Deutsche-bankier Rainer Voss een boekje open over de oneerlijke handelspraktijken van banken. In het programma Tegenlicht worden bancaire alternatieven besproken.

Biechtende bankiers. Ze zijn schaars, maar afgelopen zondag kwam er in Tegenlicht een aan het woord. Zijn naam is Rainer Voss, een voormalig zakenbankier van onder meer Deutsche Bank die in de documentaire ‘Master of the Universe’ een vuil boekje opendoet over (wan)praktijken en (wan)producten bij banken. Tegenlicht vroeg zich af wat de status quo is van de financiële sector en wat mogelijke toekomstscenario’s zijn. De voormalig bankier Voss geeft antwoord, evenals financieel geograaf Ewald Engelen en oud-Rabo topman Herman Wijffels, thans voorzitter van de Commissie Structuur Nederlandse Banken. Daarnaast geef ook Bernard Lietaer, de schrijver van het boek Rethinking Money zijn visie op de bankproblematiek.

Muppets

De Tegenlicht-uitzending begint met een fragment van de Duitse bankier die terugkeert op zijn oude werkplek. Hij omschrijft de ruimte als ‘de controlekamer van het ruimteschip Enterprise’ waar hij en zijn collega’s zich t0t voor kort de ‘Masters of the Universe’ waanden. Op de inmiddels ontruimde kantoorverdieping vertelt hij over de ‘financiële innovatie’ die haar intrede deed bij banken – mede mogelijk gemaakt door de privatiseringsgolf van Margaret Thatcher en Ronald Reagan eind jaren '80 – waardoor swaps en opties in het productportfolio konden worden opgenomen. Na een korte uitleg over  de renteswap, geeft de bankier aan dat de producten vooral verkocht werden aan kleinere spelers zoals gemeenten en het MKB. Het blijkt een gevoelig onderwerp te zijn, want de ex-bankier gebiedt opeens de camera uit te zetten. In Tegenlicht gaat Ewald Engelen daar wel op in. Hij geeft aan dat banken wisten dat ze aan de andere kant met onwetende klanten, ‘muppets’ van doen hadden. Met alle gevolgen van dien. ‘Ze hebben derivatencontracten gekocht die binnen 10 en 15 jaar zwaar onder water komen te staan,’ aldus Engelen in de uitzending. ‘Dat gaat nog enorme financiële klappen opleveren voor allerlei lokale overheden.’ Voorbeelden in Nederland zijn er ook, zie daarover de berichtgeving op Follow The Money over rentederivaten in het MKB en credit default swaps bij het Slibverwerking Noord-Brabant. Daarnaast zullen er nog klappen vallen in de vastgoedsector. Engelen geeft aan Nederlandse banken – in tegenstelling tot Amerikaanse instellingen – nauwelijks hebben afgewaardeerd op vastgoedleningen. ‘Die staan bij banken nog tegen boekwaarde op de balans, maar dat heeft niets meer te maken met de reële waarde van dit soort onroerend goed-projecten.’ Bekijk de uitzending van Tegenlicht.

Een way-out

In de Tegenlicht-uitzending worden de pijnpunten in de financiële sector blootgelegd, maar worden er ook uitwegen voorgesteld. Een daarvan is de herkapitalisatie van banken door de kernkapitaalratio van 3 procent eigen vermogen te verhogen. Maar hóeveel hoger de buffers van banken moeten worden, is een heikel punt dat tot weerstand leidt bij banken. Dat ondervond Wijffels, als voorzitter van de Commissie Structuur Nederlandse Banken, aan den lijve. ‘Het noemen van een specifiek getal, zeg 5 procent, daar was geen draagvlak voor. Dat vond ik jammer,’ aldus Wijffels. Zowel Engelen als Wijffels hebben ook oog voor alternatieven in de vorm van kleine regionale (spaar)banken. Wijffels: ‘Als ik kijk wat er zich nu in de maatschappij afspeelt dan zie ik dat het “lokale” steeds belangrijker wordt. Burgers gaan samen iets doen om in behoeften te voorzien. Er komt crowdfunding. En mensen willen weten wát banken nu eigenlijk met hun spaarcenten doen. Gaat dat ook in dat grote internationale verkeer? Of wordt dat gebruikt in mijn dorp om activiteiten te financieren waar ikzelf en mijn kinderen werkgelegenheid vinden? Dat soort gevoelens spelen nu.’ Lietaer zoekt de uitweg vooral in nieuwe, parallelle systemen zoals tijdbanken. ‘Het is tijd om heel anders te gaan denken. We moeten verder. Ik denk alleen dat er toch nog een crisis voor nodig is om dat te beseffen. Mensen zijn nog niet wakker genoeg.’   Over deze Tegenlicht-uitzending wordt op woensdagavond 29 januari om 20 uur doorgepraat in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam. Tijdens deze Tegenlicht Meet Up zullen Ewald Engelen (hoogleraar financiële geografie UvA), Frederieke Hegger (journalist), Edgar Kampers (mede-oprichter van Qoin) en Edwin Adams (crowdfundingsplatform Geldvoorelkaar.nl) verder uitweiden over de toekomst van banken. Meer info is hier te vinden.   Bekijk hieronder de documentaire 'Master of the Universe'. (tot woensdagavond 29 januari)