Belastingontwijking: leuker kunnen ze het op de Zuidas niet maken. Wel makkelijker. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden.

 

Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij het doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

62 artikelen

© JanJaap Rijpkema

Hoe een Ierse rundvleeskoning via de Zuidas voor miljoenen aan belastingen ontwijkt

De Ierse vleesgigant ABP, eigendom van miljardair Larry Goodman, ontwijkt via Nederland voor miljoenen aan belastingen. Dat blijkt uit onderzoek van Lighthouse Reports en Follow the Money. De belastingontwijking is extra saillant omdat ABP tegelijk profiteert van royale Europese landbouwsubsidies, opgebracht door de Europese belastingbetaler.

0:00
Dit stuk in 1 minuut
  • De grootste rundvleeshandelaar van Ierland, Larry Goodman, gebruikt een sluiproute via een Nederlands trustkantoor en een trits brievenbusfirma’s om miljoenen aan belasting te ontwijken. Dat blijkt uit onderzoek van Lighthouse Reports en Follow the Money. 
  • Via de zogeheten informeel-kapitaalroute wordt de fiscale winst gedrukt, waardoor een bedrijf nauwelijks belasting afdraagt. De route maakt gebruik van fiscale regels die volgens de Nederlandse regering zijn bedoeld om te bepalen waar de winst belast wordt. In de praktijk betekenen deze regels echter dat bedrijven nergens worden belast. 
  • Goodman is volgens Forbes een van de de rijkste mensen van Ierland, met een geschat persoonlijk vermogen van ruim een miljard dollar. En hij ontwijkt niet alleen op grote schaal belastingen; de vleesmiljardair is ook nog eens een grote subsidieslurper. Hij bezit enkele van de grootste boerderijen van Ierland en ontving in de afgelopen acht jaar minimaal 2,8 miljoen euro subsidie. 
Lees verder

In Amsterdam-Zuidoost, grofweg tussen de Johan Cruijff Arena en IKEA, bevindt zich boven op een parkeergarage het kantoorcomplex Luna Arena. Het is er rustig, helemaal als je bedenkt dat op dit adres volgens de Kamer van Koophandel meer dan 1600 bedrijven staan ingeschreven, waarvan sommige een omzet van meerdere miljarden rapporteren. 

Al die vennootschappen worden beheerd door TMF Group, het grootste trustkantoor van Nederland. Trustkantoren beheren vennootschappen en stichtingen voor buitenlandse ondernemingen die gebruik willen maken van voordelige Nederlandse fiscale regels.

Een van die bedrijven is Trojaan Investering. Dit bedrijf werd volgens de akte van oprichting in 2002 opgericht door Irish Food Processors Limited, een voorloper van de ABP Food Group. Dat is met afstand de grootste vleesverwerker van Ierland en eigenaar van tal van andere bedrijven, waaronder diervoederfabrikant C&D uit IJmuiden. 

Volgens de laatste jaarrekening biedt Trojaan werk aan exact nul mensen. Niettemin had de vennootschap in 2020 voor meer dan 420 miljoen euro aan bezittingen op de balans staan.  

Hoewel Trojaan werd opgericht door ABP, is de vleesgigant niet de directe eigenaar van het bedrijf. Uit de jaarrekeningen blijkt namelijk dat de aandelen in handen zijn van een bedrijf dat Kilbroney Investments heet. 

Dat brengt ons in Luxemburg. Kilbroney staat namelijk geregistreerd op een adres waar (net als in de thuishaven van Trojaan in Amsterdam), honderden andere bedrijven gevestigd zijn. Volgens de laatste Luxemburgse jaarrekening heeft Kilbroney voor bijna 800 miljoen euro aan bezittingen. 

Eén van die bezittingen is weer een vennootschap met de naam Williamstown. Dat bedrijf is gevestigd op het eiland Jersey. Uit het laatste jaarverslag van Kilbroney blijkt dat in 2021 minimaal 20 miljoen euro van Luxemburg naar Jersey stroomde. 

Financiële gegevens van Williamstown zijn op Jersey niet te achterhalen. Wel kun je afleiden uit documenten die in Jersey zijn afgegeven wie de directeur is van het bedrijf: Laurence (‘Larry’) J. Goodman, eigenaar van de ABP Food Group en met een door Forbes geschat persoonlijk vermogen van ruim 1 miljard dollar een van de rijkste mensen van Ierland.

Biefstukbaron Larry Goodman

Larry Goodman is de 85-jarige eigenaar van de ABP Food Group, een vleesconglomeraat met een jaaromzet van meer dan 4 miljard euro. Goodman heeft volgens zakenblad Forbes een persoonlijk vermogen van meer dan een miljard euro en is daarmee een van de rijkste mensen van Ierland. 

Goodmans vermogen komt van het slachten en verhandelen van rundvee. Ierland is namelijk één van de grootste rundvleesproducenten ter wereld. Dat is niet altijd zo geweest. Ooit werden runderen in Ierland vooral gehouden om hun kracht en hun melk. Koeien waren voor de oude Kelten zelfs heilig

Dat verandert als de Engelsen een groot deel van Ierland bezetten. In Engeland wordt namelijk wel rundvlees gegeten. Engeland heeft echter niet voldoende ruimte om al die runderen zelf te houden, dus wordt die behoefte ‘geoutsourced’ naar onder meer Ierland. De opkomst van de rundvleesproductie in Ierland hangt dus nauw samen met de opkomst van rundvlees als exportproduct.

De familie Goodman profiteert hiervan. Larry groeit volgens The Irish Times op in een relatief rijk gezin en in 1954 wordt hij ook zelf actief in de rundvleeshandel, als zesde generatie. In de jaren die volgen koopt hij verschillende slachthuizen en vleesverwerkers. 

Hij is vooral in het Midden-Oosten actief, zijn bedrijf verkoopt rundvlees aan onder meer Egypte, Iran en Irak. 

Dat kost hem de kop als Saddam Hoessein Koeweit binnenvalt in 1990, waarmee de Eerste Golfoorlog begint. De Verenigde Naties kondigen handelssancties af en Goodman ziet honderden miljoenen in rook opgaan. Hij kan zijn leningen ter waarde van meer dan een half miljard pond niet meer terugbetalen, en een groep banken die hem financierden krijgt zijn bedrijf in handen. Larry Goodman blijft bestuursvoorzitter, maar hij is geen eigenaar meer. 

Een paar jaar later, in 1995, krijgt hij zijn bedrijf echter weer terug, na wat de Independent ‘de grootste coup uit zijn carrière’ noemt. Met behulp van een Amerikaans privaat investeringsfonds en bevriende Ierse miljardairs koopt hij de ABP Food Group terug voor slechts 30 miljoen pond. 

Sindsdien groeit zijn bedrijf als kool. De ABP Group is zó groot dat geen rundvleeshouder in Ierland er omheen kan. Omdat rundvlees een van Ierlands belangrijkste exportproducten is, geeft dat Goodman ook veel politieke macht. Vooral met het centrumrechtse Fianna Fáil, een partij die sinds 1926 bijna onafgebroken aan de macht is, onderhoudt hij nauwe contacten. Hij steunde die partij onder meer met contributies ter waarde van tienduizenden euro's. 

In het verleden zijn Goodman en de ABP Group met verschillende schandalen in verband gebracht. In de jaren ’90 kwam hij in opspraak nadat Ierse journalisten onthulden hoe hij zijn politieke invloed gebruikte om zo min mogelijk belasting te betalen en controlerende instanties buiten de deur te houden. Goodmans gedragingen werden door een ‘Rundvleestribunaal’ onderzocht, dat concludeerde dat er in alle bedrijven van de Goodman-groep sprake was van belastingontwijking, maar omdat niet bewezen kon worden dat Goodman hier zelf weet van had, werd tegen hem persoonlijk geen actie ondernomen. Wel leidde het schandaal tot de val van de Ierse regering. 

De juridische structuur van de ABP Group is notoir intransparant. Delen van het bedrijf zijn in handen van entiteiten in Liechtenstein waarvan leden van de familie Goodman de begunstigden zijn. The Irish Times onthulde in 2019 dat bij verschillende vennootschappen in Luxemburg voor meer dan 2 miljard euro geparkeerd staat. 

De ABP Group slacht naar eigen zeggen meer dan een half miljoen dieren per jaar. Gedurende zijn lange carrière werden door Goodmans bedrijven dus tientallen miljoenen dieren geslacht. Het leverde hem een persoonlijk vermogen op van meer dan een miljard euro. De famillie bezit onder meer een victoriaans landhuis, een eigen helikopter en een privévliegtuig. Momenteel wordt Goodmans oudste zoon – Larry junior – voorbereid om het imperium van zijn vader over te nemen. 

Lees verder Inklappen

Wat gebeurt hier? Waarom staat een vennootschap in Amsterdam-Zuidoost centraal in een ingewikkelde keten van bedrijven die ogenschijnlijk eindigt in belastingparadijs Jersey? Welk financieel voordeel wordt hier behaald, en wie betaalt daarvoor de rekening?

Je winst drukken met niet-gemaakte kosten  

Dat de geldstroom vanuit Ierland via Nederland loopt, heeft volgens kenners te maken met het ‘zakelijkheidsbeginsel bij informele kapitaalstortingen’. Dankzij deze fiscale route mogen sommige bedrijven rente of andere kosten opgeven bij de Belastingdienst, terwijl ze die ze in werkelijkheid helemaal niet hebben gemaakt. Dit drukt de winst die ze bij de fiscus melden, terwijl de commerciële winst in werkelijkheid veel hoger is. Het gevolg: er wordt minder (of geen) winstbelasting betaald. 

‘We komen deze structuur tegenwoordig wel meer tegen,’ zegt Arnold Merkies, coördinator van Tax Justice Nederland. ‘De fiscale regels zijn volgens de Nederlandse regering officieel bedoeld om te bepalen waar de winst belast wordt. In de praktijk betekenen deze regels echter dat bedrijven nergens worden belast. In Nederland is het een aftrekpost, maar in een ander land staat er geen bijtelling tegenover.’

De informeel-kapitaalroute: ondanks strengere regels nog steeds in zwang

Het is onduidelijk hoeveel geld er precies uit handen van buitenlandse belastingdiensten blijft vanwege de fiscale route die Nederland biedt. Nadat hoogleraar Vleggeert stelde dat hier sprake zou kunnen zijn van ongeoorloofde staatssteun, vroeg de SP aan staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij  (CDA) hoeveel er in Nederland gebruik gemaakt wordt van deze fiscale route. Die antwoordde dat er in 2016 in Nederland 157 informeel-kapitaalstructuren bestonden ‘met internationaal karakter’. Daarmee zou een bedrag gemoeid zijn van 6 miljard euro. 

‘Wat die 6 miljard precies inhoudt is niet helemaal duidelijk,’ zegt Merkies. Het zou kunnen gaan om de afschrijvingen en de niet-betaalde rente, of om aflossingen.’ 

Duidelijk is in ieder geval dat het totaal aan kapitaal dat vanuit het buitenland in Nederland wordt gestald vele malen hoger ligt. De merkrechten van IKEA, die officieel aan een Nederlandse vennootschap toebehoren, waren in 2012 al 9 miljard euro waard. De intellectuele eigendommen van Uber, die ook in een Nederlands ‘bedrijf’ zijn ondergebracht, zijn 6 miljard euro waard. 

Oxfam Novib deed in 2019 onderzoek naar de informeel-kapitaalroute, maar kon ook toen niet vaststellen hoeveel die werd gebruikt. Maar dat het om aanzienlijke bedragen gaat, blijkt uit enkele praktijkvoorbeelden. Het van oorsprong Nederlandse (maar inmiddels Britse) Reckitt Benckiser, producent van schoonmaakmiddelen en condooms, wist volgens Oxfam Novib bijvoorbeeld maar liefst 1 miljard euro aan belastingvrije winst per jaar te boeken.

Ondanks de aanscherping van de regels in 2021 blijft het systeem lek. Wanneer een bedrijf geld betaalt aan een vennootschap in Liechtenstein of op Bermuda, dan mag het die kosten in Nederland afschrijven om zo de winst drukken, terwijl het geld in Liechtenstein of Bermuda helemaal niet wordt belast. Dit is overigens geen typisch Nederlands lek, maar komt ook in andere landen voor. 

Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), die al langer onderzoek doet naar belastingontwijking, is deze fiscale sluiproute te ondervangen met een wereldwijde minimale winstbelasting voor multinationals van 15 procent. Een voorstel waar in oktober 2021 maar liefst 136 landen hun handtekening onder zetten. Nu de plannen moeten worden uitgewerkt, lijkt het echter onzeker of het minimale belastingtarief er komt. Volgens analisten ‘wankelt de voortgang momenteel aan alle kanten’.

Lees verder Inklappen

In 2021 is een nieuwe wet aangenomen om deze regels aan te scherpen. Bedrijven mogen rente sindsdien alleen nog aftrekken als er in andere landen daadwerkelijk een bijtelling is, dus als een bedrijf elders wel belast wordt. In het geval van intellectueel eigendom wordt nu gekeken naar wat er daadwerkelijk is betaald, en niet zoals voorheen naar de marktwaarde. Bijvoorbeeld: wanneer een bedrijf 100 euro betaalt voor een merknaam die 1 miljard euro waard is, dan mocht het bedrijf vroeger 1 miljard euro afschrijven. Tegenwoordig mag het enkel die 100 euro afschrijven.

Toch kunnen veel bedrijven nog van de oude regels profiteren. Leningen en afschrijvingen lopen immers vaak vele jaren, soms zelfs decennia. Al die tijd mogen ze kosten en afschrijvingen die ze in werkelijkheid helemaal niet maken van de winst blijven aftrekken. Deze vorm van belastingontwijking blijft bij belastingwetenschappers dan ook omstreden. Hoogleraar fiscaal recht Jan Vleggeert van de Universiteit Leiden noemt het zelfs een vorm van ongeoorloofde staatssteun, zo schreef hij in 2020. Hij adviseert de Europese Commissie onderzoek te doen naar deze structuren.

Doen alsof

Aan de hand van een voorbeeld wordt duidelijker hoe deze fiscale route precies werkt. Neem bijvoorbeeld het Ierse ABP Foods – de naam verraadt het al: een dochteronderneming van de ABP Food Group. Dit bedrijf sloot in 2012 een lening af bij Trojaan Investering ter waarde van 134 miljoen euro. Hierbij werd een rente afgesproken van 4 procent, bovenop de Euribor (een benchmarktarief waartegen Europese banken geld aan elkaar uitlenen). Hierdoor betaalt ABP Foods jaarlijks miljoenen euro’s aan rente aan Trojaan. Die kosten mag ABP Foods in Ierland opvoeren als kostenpost: de winst is daardoor lager, en de belastingdruk dus ook. 

Die 134 miljoen euro die Trojaan aan ABP Foods uitleent, komt niet uit de lucht vallen. Trojaan heeft dat geld zelf ook weer geleend, namelijk van andere bedrijven uit de ABP Food Groep. Uit de jaarstukken blijkt dat het daarover 0 procent rente betaalde. De 4 procent plus Euribor die het Nederlandse Trojaan van ABP Foods ontvangt is dus bijna pure winst. 

Er wordt twee maal belasting ontweken, allemaal dankzij transacties via een brievenbusfirma waar niemand werkt

Maar nu komt het: daarover betaalt het nauwelijks winstbelasting. De Nederlandse Belastingdienst vindt het namelijk prima als Trojaan doet alsof het wél een rente moest betalen over het geleende bedrag. De lening aan Trojaan was weliswaar aantoonbaar rentevrij, toch mag Trojaan volgens het zakelijkheidsbeginsel doen alsof het wel rente betaalde. Die fictionele rente kan het vervolgens als kosten opvoeren. Het gevolg: de fiscale winst lijkt stukken lager, waardoor er ook in Nederland minder belasting betaald wordt. 

Zo wordt er dus tweemaal geen belasting geheven. Bij ABP Foods in Ierland lijkt de winst lager omdat er rentelasten aan Trojaan in Amsterdam-Zuidoost betaald worden. En in Amsterdam-Zuidoost lijkt de winst lager omdat er kosten worden opgevoerd die in werkelijkheid helemaal niet gemaakt worden. En dat allemaal dankzij een transactie via een vehikel waar niemand werkt.

Verschuldigd aan de fiscus: 0,15 procent 

ABP Foods is ondertussen niet de enige dochteronderneming van de ABP Food Group die haar fiscale winst drukt dankzij de informeel-kapitaalroute via Trojaan. Uit oude (voorlopige) jaarrekeningen blijkt dat Trojaan Investering op een gegeven moment voor meer dan 700 miljoen euro aan rentevrije leningen is aangegaan bij (bedrijven die behoren tot de) ABP Food Group, terwijl het voor bijna 600 miljoen euro aan rentedragende leningen had uitstaan bij andere ABP-dochters. 

In recente (voorlopige) jaarrekeningen vermeldt Trojaan niet hoeveel rente het ontvangt. Maar eerder deed het dat wel: in de cijfers over 2017 lezen we dat Trojaan ruim 24 miljoen euro aan rente ontving van andere bedrijven die behoren tot de ABP Food Group. Dat was bijna pure winst: het operationeel resultaat dat jaar bedroeg eveneens ruim 24 miljoen euro. 

De Amsterdamse vennootschap ontving 120 miljoen euro rente van ABP-ondernemingen, en leende zelf tegen nul procent rente van de groep. De winst werd, nauwelijks belast, als dividend uitgekeerd in Luxemburg 

Daarover werd nauwelijks belasting betaald. Na de zogenaamde ‘tax adjustment’ (lees: de fictieve rentekosten die Trojaan bij de Nederlandse Belastingdienst meldt) blijft namelijk een fiscale winst over van iets meer dan een miljoen euro. Daarover betaalde Trojaan 263.000 euro belasting. De effectieve belastingdruk ten opzichte van het operationele resultaat is dus 1,07 procent.

Ondertussen betaalde Trojaan in datzelfde jaar ruim 25 miljoen euro aan dividend uit aan de aandeelhouder.

Een jaar eerder was het zelfs nog bonter. Over de ruim 24 miljoen euro aan rente-inkomsten die Trojaan toen ontving, betaalde het 36.000 euro belasting. Dat is een effectief tarief van 0,15 procent.

 

Amsterdam, Luxemburg, Jersey

In recente jaarrekeningen is geen winst- en verliesrekening opgenomen, waardoor we niet kunnen zien hoe groot de rentebetalingen aan Trojaan tegenwoordig zijn. Wel wordt uit oude jaarrekeningen duidelijk dat de Amsterdamse papieren vennootschap tussen 2013 en 2017 voor meer dan 120 miljoen euro aan rente-inkomsten van dochterondernemingen van ABP ontving, terwijl het zelf tegen nul procent rente geld leende van de groep. De winst die hierdoor in het vehikel achterbleef, werd nauwelijks belast en vervolgens als dividend uitgekeerd aan het in Luxemburg gevestigde Kilbroney. 

In Nederland wordt over een dergelijke dividenduitkering doorgaans 15 procent belasting geheven. Nederland heeft echter in een belastingverdrag met Luxemburg afgesproken dat het bij een dividenduitkering naar het groothertogdom slechts 2,5 procent belasting in rekening brengt, waar volgens experts overigens ook nog omheen kan worden gepland. Deze geldstroom tussen twee papieren vennootschappen waar niemand werkt levert dus nog eens een extra belastingvoordeel ter waarde van miljoenen op. 

Vanuit Luxemburg stroomt het geld vervolgens deels door naar Jersey. Wat daar met het geld gebeurt is niet duidelijk, omdat bedrijven er maar heel beperkt over hun financiële handel en wandel rapporteren. Jersey staat dan ook algemeen bekend als een belastingparadijs, onder meer omdat financiële instellingen er nauwelijks belasting hoeven te betalen, btw-heffing er niet bestaat en de inkomstenbelasting er erg laag is. Wel is duidelijk dat Larry Goodman de directeur van het vehikel in Jersey is. 

Subsidieslurper

De belastingontwijking van de ABP Food Group is extra saillant omdat Goodmans bedrijf aan de voorkant juist profiteert van de Europese belastingruif. ABP is een vleesgigant, naar eigen zeggen verwerkt het vlees van ruim 13.000 boeren in Ierland en nog eens 8.500 boeren in Polen. 

Net als in Nederland worden deze boeren met inkomenssteun van de Europese Unie op de been gehouden. Volgens het Ierse departement voor landbouw, voedsel en visserij ontving de gemiddelde Ierse veehouder in 2020 ongeveer 16.500 euro aan subsidie. Europese belastingbetalers pompen dus honderden miljoenen euro's in de vleessector, waardoor ABP zijn producten goedkoop op de wereldmarkt kan aanbieden. 

Goodman ontvangt bovendien zelf geld uit de Europese landbouwbegroting. De miljardair bezit enkele van de grootste boerderijen van Ierland, die hem recht geven op subsidie. Uit cijfers van Farmsubsidy.org en het landbouwdepartement blijkt dat deze boerderijen de afgelopen acht jaar minimaal 2,8 miljoen euro subsidie kregen, geld dat de Europese belastingbetaler bijeen legt om boeren van een ‘redelijk inkomen’ te voorzien. De miljardair die niet houdt van belasting betalen houdt er kennelijk wel van subsidie te ontvangen. 

Een woordvoerder van de ABP Food Group reageert: ‘In alle jurisdicties waarin we actief zijn hielden en houden wij ons aan de belastingwetten. Verder hebben wij geen commentaar.’ Op inhoudelijke vragen van Follow the Money over de belastingstructuur gaat het bedrijf niet in. 

Deze productie is een samenwerking tussen Lighthouse Reports en Follow the Money. The Guardian en The Irish Times publiceren vandaag ook over dit onderwerp.