Directeur Wilfred Hadders bij de start van de biodieselfabriek Sunoil in Emmen in 2006
© ANP/Cynthia Boll

Bingo: weer een verdachte biodieselfabrikant

De handel in biodiesel stinkt. Justitie heeft dat inmiddels ook door. Dinsdag deden opsporingsdiensten een inval bij biodieselfabriek Sunoil in Emmen en op het privéadres van eigenaar Wilfred Hadders, een voormalige overheidsadviseur op het gebied van duurzaamheid.

De Kerkweg in het Drentse dorp Erica lijkt dinsdag 3 november het decor van een afgelaste autoshow. Meer dan een dozijn felgekleurde sportwagens – variërend van meerdere Porsche 911 en Porsche 997 tot een Audi RS2 en een BMW Z3 – worden op trailers van bergingsbedrijf Koolen geladen. Een fotograaf van de lokale nieuwssite emmen112.nl legt het bijzondere tafereel vast. De miljoenencollectie behoort toe aan Wilfred Hadders, eigenaar van de biodieselfabriek Sunoil in Emmen. 

Porsche-liefhebber Hadders kreeg afgelopen dinsdag onverwacht de opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over de vloer vanwege verdenking van fraude met biodiesel. De opsporingsdienst deed zowel invallen bij hem thuis in Erica als bij zijn bedrijf in Emmen. Hadders is niet aangehouden, maar zijn digitale gegevensdragers en administratie zijn in beslag genomen. Het strafrechtelijk onderzoek staat onder leiding van het Functioneel Parket. 

Overheidsadviseur

Het is een pijnlijke affaire. Sunoil is met een jaarlijkse productie van 100 duizend ton biodiesel een van de grootste biodieselproducenten in Nederland. Eigenaar Hadders was in 2006 de eerste die een biodieselfabriek bouwde, en bovendien lid van de Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa (Commissie Corbey). Deze commissie, in 2009 ingesteld door het ministerie van VROM (later Infrastructuur en Milieu) telde meerdere prominenten, onder wie Dorette Corbey, bestuursvoorzitter van de Nederlandse Emissieautoriteit, en André Faaij, hoogleraar duurzame energiesystemen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Tot 2016 adviseerde de commissie het ministerie over duurzaamheid en de toepassing van onder meer biodiesel.

‘Duurzaamheid is altijd een belangrijke drijfveer voor ons geweest,’ vertelde Hadders in een interview met de brancheorganisatie MVO. ‘Sunoil is een pilotbedrijf geweest voor de Nederlandse overheid met betrekking tot de invoering en het goed krijgen van de zogeheten dubbeltelregeling, die op dit moment nog steeds bestaat. [..] Het zijn van voorloper past goed bij ons bedrijf.’

De dubbeltellingsregeling waarnaar Hadders met enige trots verwijst, is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse energiebeleid. Om de CO2-uitstoot te beperken, moeten brandstofleveranciers als BP en Shell hun benzine of diesel bijmengen met biobrandstoffen. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat automobilisten B7 tanken: 7 procent biodiesel plus 93 procent gewone diesel. Shell en BP kunnen kiezen uit een divers aanbod van verschillende soorten biodiesel: gemaakt van bijvoorbeeld raapzaad, soja of afgedankt frituurvet. 

Aan het gebruik van biobrandstoffen is een complex certificeringssysteem gekoppeld dat ervoor moet zorgen dat de diesel ook écht duurzaam is (en niet stiekem gewone goedkope diesel) en afkomstig van een gecertificeerde biodieselfabriek die duurzaamheidsverklaringen mag verstrekken. 

De waarde van een partij biodiesel hangt volledig af van de papierwinkel

Biodiesel van afgedankt frituurvet wordt door de overheid gezien als de meest duurzame vanwege het hergebruik van een afvalproduct. Zodra bijvoorbeeld BP kiest voor frituurvetdiesel geldt de zogeheten dubbeltellingsregeling, waardoor het olieconcern minder hoeft bij te mengen om aan zijn duurzaamheidsverplichting te voldoen. Het gevolg: de marktprijs van déze biodiesel is een stuk hoger dan die van normale biodiesel. Het onderscheid tussen de goedkope en duurdere varianten valt zonder de duurzaamheidsverklaring niet te onderscheiden; de waarde van een partij biodiesel hangt volledig af van de papierwinkel.

Het toezicht op dit complexe registratiesysteem faalt al jaren en ook opsporingsdiensten en het openbaar ministerie worstelen ermee. Zo blijkt ook uit het vanochtend gepubliceerde interview met Ingeborg Koopmans, officier van justitie gespecialiseerd in milieucriminaliteit.

Jarenlang gesjoemel

Het rommelt al jaren in de Nederlandse biodieselsector vanwege fraude met deze duurzaamheidsverklaringen. Sunoil raakte eerder in opspraak. Zo deed de FIOD er in 2017 een inval vanwege neptransacties met biodieselhandelaar Tim Remie van het Rotterdamse handelshuis Nidera. Dit miljardenbedrijf raakte in 2015 in opspraak nadat Remie zijn boekje te buiten was gegaan en een megaverlies van 200 miljoen dollar veroorzaakte. Hadders, wiens Sunoil toen ook shirtsponsor was van voetbalclub FC Emmen, bevestigde destijds aan Follow the Money de komst van de FIOD: ‘Er is bij ons onderzoek gedaan om contracten met Nidera in te zien. Daar is verder geen vervolg op geweest.’

De inval van deze week heeft te maken met mogelijk gesjoemel met duurzaamheidscertificaten. De ILT verdenkt Sunoil ervan dat het biodiesel met vervalste certificaten op de markt bracht. Door grootschalige fraude wordt diesel die helemaal niet duurzaam is geproduceerd als duurzame brandstof geregistreerd. Dit levert de fraudeurs groot financieel gewin op. Maar het zorgt er ook voor dat Nederland werkt aan het halen van milieudoelstellingen terwijl in werkelijkheid van uitstootreductie geen sprake is,’ aldus de Inspectie in het persbericht. Een woordvoerder kan desgevraagd niet zeggen wat de precieze omvang van deze Sunoil-fraude is.

Door fraude wordt niet-duurzame biodiesel als duurzaam geregistreerd

Door deze nieuwe fraudezaak komt de sector nog meer onder vuur. Follow the Money publiceert sinds 2015 over sjoemelpraktijken met biodiesel. Justitie richt zich sinds een paar jaar ook op de sector. Vorig jaar ging een internationaal onderzoek van start. Deelnemende partijen: het Belgische Openbaar Ministerie, het Britse Serious Fraud Office, het Nederlandse Openbaar Ministerie, de Nederlandse Emissieautoriteit en de Inspectie Leefomgeving en Transport. Het vizier was toen scherp gesteld op Biodiesel Kampen en vier andere, niet bij naam genoemde bedrijven. Sunoil blijkt daar nu dus een van te zijn.

De omvang van de fraude is enorm. De Inspectie liet in mei 2019 aan de Tweede Kamer weten dat er alleen al in het jaar 2015 met bijna een derde van de verkochte biodiesel iets niet in orde was. Door biodiesel ten onrechte als duurzaam aan te merken, zou een CO2-reductie van 438 duizend ton níet hebben plaatsgevonden. Dat staat gelijk aan 2 procent van de totale CO2-uitstoot van het wegverkeer.

Hoe er wordt gesjoemeld met duurzaamheidsverklaringen

In de biodieselmarkt draait alles om de juiste papieren, de zogeheten Proof of Sustainability-documenten. Dit zijn duurzaamheidsverklaringen die fabrikanten als Biodiesel Kampen en Sunoil zelf mogen afgeven op de door hen geproduceerde biodiesel. Alleen bedrijven die zijn gecertificeerd door de International Sustainability & Carbon Certification (ISCC) hebben deze mogelijkheid op het gebied van biodiesel. 

De Europese vraag naar biodiesel is bijna volledig afhankelijk van het ISCC-papierwerk. ‘Biodiesel zonder duurzaamheidsverklaringen vindt normaal gesproken eigenlijk niet zijn weg naar Europa, want als deze wordt bijgemengd, dan mag ze niet meetellen voor de invulling van de bijmengverplichting,’ vertelde een Nederlandse handelaar in biodiesel al eerder tegen Follow the Money.

Desondanks verhandelen biodieselfabrieken zonder ISCC-certificering wereldwijd ‘gewone biodiesel’ aan bijvoorbeeld niet-Europese afnemers, waar ISCC geen rol speelt. De regels negeren en deze biodiesel toch naar Nederland halen, is lucratief.

Een andere mogelijkheid voor malafide handelaren is om de status van de biodiesel te veranderen. Deze praktijk kwam een paar jaar geleden al aan het licht op de biodieselafdeling van Nidera, een handelsbedrijf in agrarische producten in Rotterdam: partijen enkeltellende biodiesel, gemaakt van bijvoorbeeld koolzaad, kregen bij Nidera van de ene op de andere dag de status van ‘dubbeltellende’ biodiesel, gemaakt van afgedankt frituurvet. Ook dat levert een flinke waardestijging op, want afnemers zoals Shell of BP hoeven – vanwege het duurzaamheidsbeleid van de overheid – daar minder van bij te mengen in hun gewone diesel.

Lees verder Inklappen

Veluwse Vetkoning

De eigenaar van Biodiesel Kampen, de ‘Veluwse Vetkoning’ Cees Bunschoten, was als eerste aan de beurt. Deze ondernemer en shirtsponsor van PEC Zwolle werd vorig jaar gearresteerd en verscheen begin dit jaar voor de rechter in een inleidende zitting. Er werd ook, zo achterhaalde Follow the Money, voor 45 miljoen euro beslag gelegd op zijn bezittingen. 

De verdenking: Bunschoten heeft gewone biodiesel ‘omgekat’ naar zogeheten ucome (de afkorting voor Used Cooking Oil Methylester), biodiesel van afgedankt frituurvet. De meest gewilde variant: afhankelijk van het moment ligt de prijs 150 dollar per ton hoger dan van gewone biodiesel. De handel is buitengewoon lucratief: volgens justitie heeft Bunschoten in totaal 60 miljoen euro aan criminele winsten opgestreken.

Voor biodieselfabrikanten is het verleidelijk om gewone biodiesel in te kopen of te produceren, en om daar vervolgens het ‘stempel’ ucome op te plakken. Het toezicht op de afgifte van duurzaamheidsverklaringen is al jaren zwak. Partijen als Sunoil en Biodiesel Kampen moeten beschikken over een zogeheten ISCC-accreditatie maar als die eenmaal verkregen is, mogen ze zélf duurzaamheidsverklaringen afgeven op de door hen geproduceerde biodiesel. 

Vanwege de fraudezaak bij Biodiesel Kampen verloor het bedrijf zijn ISCC-accreditatie en kon het niet langer gecertificeerde biodiesel op de markt brengen. Klanten als Shell haken dan af, want die mogen alleen gecertificeerde biodiesel bijmengen. Biodiesel Kampen ging dan ook vorig jaar augustus failliet.

Twee maanden later kocht concurrent Sunoil de bezittingen uit de failliete boedel van Biodiesel Kampen. Nu, een jaar later, is Sunoil dus zelf verdachte in een omvangrijke fraudezaak. Als het daadwerkelijk tot een strafzaak komt, ziet de toekomst er allerminst rooskleurig uit voor eigenaar Wilfred Hadders, voor zijn in beslag genomen Porsches en voor zijn bedrijf. De onontbeerlijke ISCC-accreditatie van Sunoil verliep op 25 oktober 2020 en een nieuwe certificaat is nog niet gepubliceerd (*) Het is nog maar de vraag of er een verlenging komt.

*Update 16-11-2020: Het ISCC-certificaat van Sunoil is inmiddels gepubliceerd en geldig tot 25-10-2021

Wilfred Hadders was telefonisch niet bereikbaar voor een reactie op de inval en de ISCC-certificering. Op vragen per e-mail kwam geen reactie.

Dennis Mijnheer
Dennis Mijnheer
Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.
Gevolgd door 1900 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren