Luchtbel van enen en nullen

2 Connecties

Relaties

Bubbel Bitcoin
13 Bijdragen

De digitale munt Bitcoin - een blokje code - is razend populair. Maar het is ook een vorm van voze speculatie.

De wisselkoers van de digitale munteenheid Bitcoin doorbrak onlangs de 200 dollar. Deze week was er een crash, maar dat neemt niet weg dat de opmars van deze vorm van elektronisch geld waanzinnig te noemen is. Begin maart kon men nog een Bitcoin aanschaffen voor ongeveer 40 dollar. Dat een blokje code zo'n enorme waarde kan krijgen, is merkwaardig. Maar als we bereid zijn uren werk te verzetten om biljetten met afbeeldingen van architectonische hoogstandjes te verzamelen - biljetten die door een bank vol anonieme technocraten in Frankfurt te pas en te onpas in circulatie kunnen worden gebracht - waarom zou Bitcoin dan geen algemeen geaccepteerd betalingsmiddel kunnen worden?

Friedrich von Hayek, de filosoof, econoom en fervent voorvechter van het liberalisme, pleitte in de jaren '70 al voor het 'denationaliseren van geld'. Bitcoin doet een eerste stap in de richting van die libertaire utopie: een vorm van geld zonder overheid. De groei van de digitale munteenheid wordt niet door centrale banken gecontroleerd en is aan scherpe restricties gebonden. Bovendien kan men eigenhandig transacties doen zonder de tussenkomst van een bank. Een waardig alternatief dus voor 'gemanipuleerde' euro's, dollars en andere staatsmunten.

 
Het is dit verhaal - het vermijden van 'gemanipuleerd' overheidsgeld - dat Bitcoin voor velen zo aantrekkelijk maakt. Maar het is ook een verhaal dat kant noch wal raakt. Een munteenheid zonder staat (of staten) is als een vis zonder water.
 
Raaskallende gelovigen
Volgens de economische schoolboekjes is geld ontstaan als alternatief voor ruilhandel. Ooit moest een veehouder die graan nodig had iemand vinden die graan had en toevallig een koe wilde hebben. Een inefficiënte manier om de economie te organiseren. Daarom verzon men een ruilmiddel dat door iedereen als waardevol werd gezien, zoals goud.
 
Maar deze visie op het ontstaan van geld is vooral een economenfetisj. Historici en antropologen kunnen geen greintje bewijs vinden voor de hypothese dat geld uit ruilhandel is ontstaan. Integendeel, geld ontstaat bij gratie van een centrale autoriteit. De archeoloog en econoom Michael Hudson geeft het voorbeeld van de tempels in Sumer (3000 v. Chr). Iedereen moest offers brengen aan deze tempels en de tempels specificeerden in welke 'munteenheid' de offers gebracht moesten worden.
 
In de moderne tijd is het niet anders. Elk jaar moeten we een offer aan de overheid brengen, beter bekend als belasting. Een offer dat niet in Bitcoins, niet in goud, niet in roze laptoptassen, maar in euro's moet worden voldaan. Of we nu vertrouwen hebben in de euro of niet, als Nederlands staatsburger zullen we toch echt euro's moeten verzamelen. Zolang de Nederlandse overheid belasting heft in euro's zal er dus altijd vraag naar euro's blijven.
 
De waarde van Bitcoins daarentegen is gebaseerd op het geloof dat er ergens nog een Bitcoin-fan rondloopt die het intrinsiek waardeloze blokje code voor een nog exorbitantere prijs wil afnemen. Er is geen achtervang, geen permanente vraag, naar Bitcoin. Wie Bitcoin aanschaft koopt een verhaal dat gebaseerd is op de misvatting dat alles kan dienen als betalingsmiddel.
 
Technerds en complotdenkers
Bitcoin is geen betalingsmiddel, maar een speculatief beleggingsvehikel. Dit uit zich in extreme koersschommelingen. De econoom John Maynard Keynes beschreef de kunst van de aandelenhandel eens als het 'anticiperen op wat de gemiddelde investeerder denkt dat de gemiddelde investeerder denkt'. Voor een stijgende koers is het niet eens noodzakelijk dat men werkelijk in de Bitcoin-mythologie gelooft, zolang men maar gelooft dat er mensen zijn die het wel geloven.
 
Maar zo'n geloof is erg precair en kan snel omslaan. In juni 2011 crashte de koers van Bitcoin met 90 procent; deze week halveerde de koers plots. Zulke grote koersschommelingen zijn onwenselijk voor een betalingsmiddel. Dat Bitcoin ons geld zal vervangen, valt dan ook te betwijfelen. Bitcoin ontbeert de eigenschappen die een stabiel betalingsmiddel nodig heeft. En daarmee is het ook een onzeker beleggingsmiddel. De intrinsieke waarde van een Bitcoin is nul. Er stroomt geen rente uit, als bij obligaties, geen dividend, als bij aandelen, en het heeft geen industriële toepassingen, als goud of andere grondstoffen.
 
Het enige wat Bitcoin heeft, is een verhaal van dubieuze feitelijke waarde. Een verhaal over een nieuw digitaal en waardevast betalingsmiddel. Een verhaal dat een combinatie van high tech-nerds, monetaire complotdenkers en speculanten aantrekt.
 
 
Dit artikel van Follow the Money werd eerder in NRC Handelsblad gepubliceerd