© Alexia Barakou

Grootste vermogensbeheerder ter wereld nog groter dan gedacht

    BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld, is veel dominanter in Europese bedrijven dan naar voren komt uit aandeelhoudersregisters van Europese toezichthouders, waaronder de AFM. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money in samenwerking met het Europese onderzoekscollectief Investigate Europe.

    De aandelenbelangen van vermogensbeheerder BlackRock in tientallen Europese multinationals zijn groter dan valt op te maken uit de registers van Europese toezichthouders. Dit komt naar voren uit onderzoek van Follow the Money in samenwerking met Investigate Europe, een Europees onderzoekscollectief.

    De meldingen voor de aandelenbelangen van BlackRock in Nederlandse bedrijven bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) wijken significant af van de meldingen bij de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC).

    Zo heeft BlackRock volgens de registers van de AFM een kapitaalbelang van 4,20 procent in Aegon en 4,93 procent in ASML, terwijl de SEC-rapporten over belangen van respectievelijk 5,7 procent en 6,3 procent spreken. Aegon en ASML hebben zowel een notering op de Nederlandse AEX-index als op Amerikaanse beurzen; daarom is BlackRock verplicht om in beide landen een melding te maken van zijn aandelenbelang en stemrecht in deze bedrijven. AMSL houdt op zijn website de cijfers van de SEC aan. Aegon geeft geen exacte getallen maar spreekt van een BlackRock belang van ‘meer dan 3 procent’.

    Raadpleging van cijfers over de belangen van BlackRock-dochterbedrijven in de Thomson One-database van dataverzamelaar Thomson Reuters gaf geen opheldering over de totaalbelangen van de vermogensbeheerder in deze bedrijven.

    "BlackRock heeft maar liefst 6300 miljard dollar in beheer"

    Meldingsplicht

    In Nederland zijn aandeelhouders verplicht om een kapitaalbelang of stemrecht in een bedrijf groter dan 3 procent  te melden bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Ook wanneer het aandeel significant verandert (bijvoorbeeld wanneer het boven de 5 of 10 procent komt), moet dit gemeld worden. De AFM publiceert deze meldingen in openbare registers.

    ‘De achtergrond voor deze meldingsplicht is dat marktpartijen en de toezichthouder moeten kunnen zien of een bedrijf belangrijke posities in de beursgenoteerde onderneming op- of afbouwt,’ vertelt Michiel van Eersel, advocaat gespecialiseerd in financieel toezichtrecht bij Borg advocaten, aan Follow the Money. ‘Met de beoogde transparantie wordt bijvoorbeeld tegengegaan dat een bedrijf in het geheim een groot belang opbouwt, waardoor een onderneming onverwacht wordt overgenomen.’ 

    Dochterbedrijven

    BlackRock heeft maar liefst 6300 miljard dollar in beheer en is daarmee de grootste vermogensbeheerder ter wereld. Het investeert dit geld voor zijn clientèle in aandelen en obligaties. De klanten van BlackRock zijn voornamelijk institutionele beleggers; ook de meeste Nederlandse pensioenfondsen laten een deel van hun geld beheren door BlackRock.

    Het bedrijf BlackRock is opgedeeld in verschillende juridische entiteiten, uit landen van over de hele wereld. Het beursgenoteerde moederbedrijf heet BlackRock Inc, maar daaronder hangen allerlei dochterondernemingen. Verschillende dochters van BlackRock investeren vervolgens weer in dezelfde Europese multinationals; zodoende is BlackRock bijvoorbeeld grootaandeelhouder in Shell, ASML, ING en Unilever. 

    ‘De AFM kan hiervoor hoge boetes opleggen’

    BlackRock is verplicht om melding te maken van zijn totaalbelang in Nederlandse bedrijven. Van Eersel: ‘Bedrijven moeten niet alleen de belangen melden die zij zelf houden, maar ook de belangen van de door hen gecontroleerde ondernemingen, waaronder dochtermaatschappijen.’ Hij legt uit dat dit al vele jaren geldt en de reikwijdte van de meldingsplicht de laatste jaren alleen maar verder is uitgebreid en gedetailleerd. 

    Recordboete

    Van Eersel: ‘Als een bedrijf ten onrechte niet meldt, of onjuiste gegevens meldt (bijvoorbeeld te lage getallen voor de gehouden belangen), dan wordt de markt verkeerd geïnformeerd. Afhankelijk van de omstandigheden wordt de markt hierdoor zelfs misleid. Onjuiste melding levert hoe dan ook wetsovertreding op. De AFM kan hiervoor hoge boetes opleggen.’

    BlackRock ondervond in 2015 al eens een flinke tik op de vingers vanwege het verzuimen van de meldingsplicht. De Duitse toezichthouder BaFin legde toen de grootste boete uit haar bestaansgeschiedenis op aan BlackRock: 3,25 miljoen euro, voor het te laat aanleveren en het verstrekken van verkeerde data over de belangen in 48 grote Duitse bedrijven, over een periode van meerdere jaren. 

    AFM controleert niet stelselmatig

    Geconfronteerd met de bevindingen van FTM, zegt Paul-Willem van Gerwen, hoofd toezicht efficiënte kapitaalmarkten van de AFM: ‘Bij iedere melding kunnen wij vragen stellen: toon aan dat je dat belang hebt. Je hebt partijen die veel meldingen doen en dan weet je zo onderhand wel wat voor antwoorden je gaat krijgen. Als we twijfelen over een melding, dan gaan we terug naar de meldingsplichtige.’ Dat gebeurt bijvoorbeeld als er ineens een belang van 30 procent wordt gemeld en de AFM vermoedt dat er een nulletje teveel staat. 

    ‘Ga er maar vanuit dat de registers van de AFM echt wel kloppen’ 

    Er is echter geen sprake van reguliere controle, laat Van Gerwen weten. Alleen bij twijfel vraagt de AFM om aanvullende informatie. ‘De meldingsplichtige doet de melding elektronisch en weet precies wat hij naar ons toestuurt. Wij willen dat die melding in principe zo snel mogelijk het publieke domein ingaat. Hoe langer wij erop gaan zitten, des te later krijgt het publiek die informatie. Dat betekent niet dat we risico’s nemen, maar dat speelt wel een rol.’ 

    Kunnen grote beleggers hun meldingsplicht ook omzeilen? 

    Van Gerwen: ‘Ik zou liegen als ik zou zeggen dat het niet zou kunnen. Maar de meldingsplicht is niet de hoofdreden om een bepaalde juridische structuur te kiezen. Je kijkt ook naar fiscaliteit.’ Hij legt uit dat beheerders van beleggingsfondsen hun belangen bovendien bij elkaar moeten optellen. ‘Je kunt niet via 20 verschillende fondsen een belang van 2,99 procent nemen en dan op de Algemene Aandeelhoudersvergadering ineens zeggen: “ik heb hier 60 procent”. 

    Wat gebeurt er als de meldingen achteraf incorrect blijken? 

    Van Gerwen: ‘Als je het niet correct meldt, kan de juridische consequentie zijn dat je niet mag stemmen in de Algemene Aandeelhoudersvergaderingen.’ 

    De afwijkingen tussen de meldingen van BlackRock bij de AFM en SEC en de data van Thomson Reuters – waarbij ook de meldingsdrempels van 3, 5 en 10 procent meermaals worden overschreden – kan Van Gerwen niet verklaren. Hij benadrukt dat BlackRock een zeer professionele partij is die dagelijks elektronische meldingen maakt bij toezichthouders. ‘Ga er maar vanuit dat de registers van de AFM echt wel kloppen.’ 

    Recidivist

    Vergelijkbare onderzoeksresultaten werden voorgelegd bij de toezichthouders in Groot Brittannië, Ierland, Italië, Frankrijk en Duitsland. 

    "De Europese toezichthouders twijfelen niet aan de meldingen van BlackRock"

    Journalist Harald Schumann van Investigate Europe vroeg de Duitse toezichthouder BaFin om te kijken naar de BlackRock-belangen in negen Duitse bedrijven, waaronder E.ON, Bayer en Deutsche Wohnen, die op basis van de Thomson One data boven de 10 procent lijken uit te komen, maar niet als zodanig zijn gemeld. 

    Woordvoerster Dominika Kula van de Bafin reageerde op de bevindingen: 'We hebben BlackRock's notificaties van stemrechten bekeken – met Deutsche Wohnen SE als voorbeeld – en zien geen indicaties voor een overtreding van de meldingsplicht.’ 

    De Europese toezichthouders twijfelen niet aan de meldingen van BlackRock maar trekken de nauwkeurigheid van de Thomson Reuters-data in twijfel. Die data zou bijzonder gevoelig zijn voor fouten. 

    Thomson Reuters

    Tijdens een gesprek van Follow the Money met analisten van Thomson Reuters komt naar voren dat het extreem moeilijk – zo niet onmogelijk – is om een accuraat overzicht te krijgen van de aandelenbelangen van BlackRock en andere grote vermogensbeheerders. Ook de analisten van Thomson Reuters kunnen niet aangeven waar de verschillen tussen de cijfers van de SEC en de AFM vandaan komen. Ze geven wel aan dat de cijfers van de SEC bij Thomson Reuters altijd de voorkeur krijgen: pas als die niet beschikbaar zijn, kijkt men naar meldingen bij bijvoorbeeld de AFM. ‘De regelgeving in de VS legt de meeste transparantie op’, aldus de analisten. Buiten de VS is het een ‘troebel gebied’ en treden ‘complicaties op over de definities van een aandelenbelang.’ 

    Reacties AFM, SEC en BlackRock

    Na verdere vragen van Follow the Money vult de AFM schriftelijk aan: ‘Zoals Paul-Willem van Gerwen in het gesprek aangaf wordt in de registers van de AFM informatie publiekelijk gemaakt die door de meldingsplichtigen is aangeleverd. Als er een discrepantie is zoals je aangeeft met andere publieke informatie, dan kan dat een reden zijn voor ons om dat nader te onderzoeken. Dat is dan ook iets wat het betreffende bedrijf moet kunnen verantwoorden omdat zij verantwoordelijk is voor de aangeleverde informatie. Wij gaan echter niet in op individuele gevallen.’ 

    Ook de SEC laat Follow the Money weten niet op specifieke gevallen in te gaan.

    BlackRock accepteerde in 2015 de boete van de Duitse toezichthouder en was blij om ‘de zaak achter zich te laten.’ Of de vermogensbeheerder dat ook daadwerkelijk heeft gedaan, blijft onduidelijk. BlackRock wenste niet te reageren op vragen van Investigate Europe of Follow the Money — niet via BlackRock Inc, noch via BlackRock Netherlands of enige andere dochtermaatschappij. 

    Over dit onderzoek

    Dit artikel kwam tot stand op basis van onderzoek dat Follow the Money uitvoerde in samenwerking met Investigate Europe (IE). IE is een internationaal team van negen onderzoeksjournalisten dat publiceert via mediapartners uit verschillende Europese landen en via hun eigen platform. Op basis van dit onderzoek zullen de komende weken meerdere artikelen over vermogensbeheerder BlackRock verschijnen. Morgen komt het eerste artikel online. 

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Thomas Bollen

    Gevolgd door 1766 leden

    Onderzoekt als financieel econoom de 'economische religie' om nuttige inzichten van dogma's te scheiden.

    Volg Thomas Bollen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren