Blijf ver weg van nationalistisch populisme

    Beter een democratie met internationale randvoorwaarden dan nationalistisch populisme, stelt columnist Rochus van der Weg

    De democratie als een van de grote verworvenheden van de Westerse samenleving is op zijn retour. Globalisering en Europese integratie bepalen de randvoorwaarden voor de nationale democratie. De democratie kan deze randvoorwaarden beter aanvaarden dan nationalistisch populisme omarmen. Vele bezorgde criticasters van de democratie zien als boosdoeners van de tanende democratie de elite - Nederlandse en Brusselse politieke leiders - en de grote multinationale ondernemingen; de GMO’s. Kortom het zijn de meritocratie en de ‘corpocratie’ - Ewald Engelen FTM 19 januari – die de democratie zouden ‘uitwonen’. Maar de democratie zijn wij allemaal! Maken wij wel goed gebruik van de democratische middelen, waarover wij kunnen beschikken en kunnen we niet beter de internationale randvoorwaarden voor de nationale democratie aanvaarden?

    Democratische middelen blijven onbenut

    De democratie is gebaseerd op verkiezingen; op lokaal en landelijk niveau. Bij de Tweede Kamer verkiezingen wordt met moeite een opkomst van 75 procent gehaald en bij de gemeenteraadsverkiezingen is een opkomst van 50 procent al heel goed. Percentages die niet getuigen van grote betrokkenheid van het electoraat bij de zo gewaardeerde democratie. Directe volksraadplegingen, referenda en peilingen zoals gepropageerd door Maurice De Hondt in zijn Thorbecke lezing van 2013, zijn democratische middelen bij uitstek. Maar het risico is wel dat het korte termijn ‘onderbuikgevoel ’ een grote rol kan gaan spelen en het populisme aan de horizon dreigt. Wilders zal zeker ondersteuning krijgen voor zijn PVV ideeën. Willen we dit?
    'Een directe volksraadpleging is hiermee nog steeds het meest basale democratische middel, maar niet een zonder populistische risico’s'
      Ik denk het niet. Een directe volksraadpleging is hiermee nog steeds het meest basale democratische middel, maar niet een zonder populistische risico’s. Het referendum in Zwitserland van het weekend van 9 februari illustreert dat. Met een flinterdunne meerderheid heeft de Zwitserse bevolking zich uitgesproken voor een immigratiequotum op buitenlanders, inclusief EU-burgers. De Europese Commissie bezint zich op ‘vergeldingsmaatregelen’, die zonder enige twijfel Zwitserland in een verder isolement zullen brengen.

    Isolement dreigt bij populisme

    Mondialisering en Europese integratie zijn ontwikkelingen die Nederland diep raken. De snelheid en vorm van de Europese integratie wordt door veel Nederlanders verfoeid, doordat de besluitvorming is gebaseerd op bestaande afspraken en de rol van de democratie beperkt is. De nationale agenda is ondergeschikt aan de EU-agenda. Maar willen we een ‘Nexit’; uit de EU en uit de muntunie stappen. Terug naar de gulden en naar Nederland ‘on its own’, geen vrij verkeer meer van goederen, diensten en mensen binnen Europa? Willen we dat import en export via Hamburg en Antwerpen gaan en aan Rotterdam voorbijgaan, dat onze banken geen steun meer kunnen krijgen van de ECB in woelige tijden. De gevolgen van het uitstappen voor onze individuele welvaart zijn moeilijk te kwantificeren, maar dat de onzekerheid over de toekomst toeneemt, staat wel vast. Het PVV rapport van het Britse bureau Capital Economics schetst gouden bergen bij een ‘Nexit’, maar heeft een te voorspelbare uitslag om serieus genomen te worden. Zelfs uit dit rapport ‘borrelt onzekerheid’ - Volkskrant 7 februari - over de koers van de gulden, de nationale kredietwaardigheid en de bancaire stabiliteit bij een ‘Nexit’. Minister Dijsselbloem karakteriseert dit rapport treffend: ’Een herkenbaar standpunt waar zo nu en dan een rapport bij besteld wordt’. Een ding is zeker; Nederland zal geïsoleerd raken van Europa. Isolement leidt niet tot meer welvaart.

    Globalisering is onstuitbaar

    Aan globalisering kunnen we ons evenmin onttrekken, de internationale concurrentie en internet zijn een gegeven. We moeten kosteffectief produceren om onze export van producten en diensten zeker te stellen. De uitwisseling van informatie via internet is niet te stuiten ondanks de inherente cybercrime en privacy risico’s. Globale dreigingen van milieuschade aan atmosfeer en oceaan, vereisen een mondiale samenwerking evenals de bestrijding van armoede door ontwikkelingssamenwerking. Ook globalisering legt randvoorwaarden op aan de nationale democratie. Populisme versterkt nationalistische sentimenten en vergroot de kans op isolement, ongeacht of het de ‘Tea Party’ beweging in de VS, de partij Vlaams Belang in België of de PVV in Nederland is. Een democratie op zijn retour is geen dictaat van een politieke of industriële elite. Nee, deze elite personifieert de internationale randvoorwaarden, waar de democratie mee te maken heeft. Onze welvaart is meer gebaat bij internationale integratie onder het aanvaarden van randvoorwaarden, die onze democratische manoeuvreerruimte beperken, dan bij nationalistisch populisme.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Rochus van der Weg

    Rochus van der Weg heeft systeemtheorie gestudeerd in Groningen en in Toulouse en is vervolgens 20 jaar werkzaam geweest bij...

    Volg Rochus van der Weg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren