Bloeiende kunstmarkt blameert cultureel econoom

    De internationale kunstmarkt groeit en bloeit ondanks de crisis, zo blijkt uit onderzoek van kunstbeurs TEFAF. Daarmee kunnen alle sombere prognoses van cultureel econoom Klamer naar de prullenmand.

     Hoezo recessie? Welke crisis? De wereldwijde beeldende kunstmarkt groeit en bloeit met een tempo, dat doet denken aan de gouden beleggersjaren negentig. Vorig jaar steeg de verkoop met 7 procent tot 46,1 miljard euro, zo blijkt uit economisch onderzoek dat is verricht in opdracht van de internationale kunstbeurs The European Fine Art Fair (TEFAF), die eind vorige week in Maastricht van start is gegaan.

     
    Dat is een stijging van maar liefst 63 procent in vergelijking met het crisisjaar 2009. Daarmee komt de internationale kunstmarkt weer in de buurt van het niveau van 2007. Toen werd een verkooppiek gerealiseerd van 48,1 miljard euro. Met dank aan het bieden van recordbedragen aan glamourkunstenaars Damian Hirst, Jeff Koons en Richard Prince.
     
    Sinds 2010 zit de beeldende kunstmarkt wereldwijd dus weer duidelijk in de lift. De florissante herstelcijfers zijn vooral toe te schrijven aan de opmars van Brazilië, Rusland, India en China ofwel de zogenaamde BRIC-landen. Vooral het aandeel van China in de mondiale kunstmarkt steeg fors: van 23 procent in 2010 tot 30 procent in 2011. Daarmee heeft China de wereldwijde marktleiderspositie overgenomen van de VS, die in 2011 bleef steken op 29 procent. Het Verenigd Koninkrijk, dat al in 2010 door China werd ingehaald, blijft derde met een marktaandeel van procent. Frankrijk volgt als vierde met 6 procent.
     
    Kunstkapitalisme
    De voor kunsthandelaars uiterst bemoedigende bevindingen zijn terug te lezen in het rapport ‘The International Art Market in 2011: Observations on the Art Trade over 25 Years’ . Het onderzoek is samengesteld door de Clare McAndrew, cultureel econoom gespecialiseerd in de markt voor beeldende en toegepaste kunst en oprichtster van Arts Economics. De Ierse kunstexpert kwalificeert de door China aangejaagde kunstmarkt als “wellicht een van de meest fundamentele en belangrijke veranderingen in de afgelopen 50 jaar”. 
      
    De nieuwe leiderspositie van de steeds kapitalistischer wordende Volksrepubliek verklaart McAndrew als volgt: 'De dominantie van de Chinese markt wordt veroorzaakt door groeiende welvaart, een sterk binnenlands aanbod en de investeringsdrift van Chinese kunstkopers. Hoewel de recente economische onrust gezorgd heeft voor een voorzichtiger koopklimaat in de rest van de wereld, lijken Chinese consumenten hun heil te zoeken in het investeren in kunst. Dit als gevolg van groeiende binnenlandse problemen op de vastgoedmarkt en aandelenmarkt in China en het gebrek aan andere alternatieven.'
     
    Vooral de handel in moderne en hedendaagse beeldende kunst is hard op weg naar een nieuwe hausse, zo blijkt uit het TEFAF-rapport van McAndrew. Vandaar dan ook dat op de 25-ste editie van de TEFAF in Maastricht graag wordt gepronkt met werken van  Italiaanse kunstenaar Lucio Fontana en tekeningen de Amerikaanse popartist Andy Warhol.
     
    Sinds de eerste TEFAF een kwart eeuw geleden is de kunstmarkt ruim verdubbeld. Met als dieptepunt het jaar 1991 toen de teller bleef steken op 7,6 miljard euro en als piekjaar 2007, met een totale omzet van 48,1 miljard euro. 
     
    De cijfers in het TEFAF-rapport ligt in lijn met berekeningen van Bloomberg News over de hedendaagse kunstveilingmarkt, die een omzetgroei in 2011 van 35 procent liet noteren. De Sotheby’s en Christie’s waren in 2011 goed voor maar liefst 1,3 miljard euro, zo had Bloomberg becijferd. Het jaar daarvoor haalden twee grootste veilinghuizen ter wereld nog 900 miljoen euro omzet. 
     
    Arjo Klamer
    De rooskleurige cijfers over de wereldwijde kunstmarkt moeten bij een door Nederlandse media grif geraadpleegde hooggeleerde het schaamrood op de kaken hebben gebracht: cultureel econoom Arjo Klamer. Als het had gelegen aan de hoogleraar economie van kunst en cultuur aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam , dan zou de internationale kunstmarkt nou op zijn gat liggen als gevolg van de financieel-economische malaise. Drie jaar geleden verklaarde Klamer weekblad Vrij Nederland zeker te weten dat de kredietcrisis ook de kunstmarkt vol zal raken. ‘De mensen die, net als ik, de kunstmarkt onafhankelijk bekijken, zijn het erover eens dat de prijzen spectaculair gaan dalen. De vraag is alleen: wanneer.'
     
    ‘Nou, voorlopig nog lang niet’, zo zou het antwoord kunnen luiden aan de hand van het TEFAF-rapport op deze prangende vraag van Klamer. Het is namelijk niet de eerste keer dat Klamer volledig de plank misslaat. In januari 2008, toen de kredietcrisis Europa had bereikt en in Nederland de ING-bankconcern op haar grondvesten schudde, beweerde Klamer doodleuk in het VARA-programma De Leugen Regeert, dat alle commotie hierover een mediahype waren. 
     
     
     Om vervolgens uit te sluiten dat een recessie op komst was. De koersval in 2008 van financiele instellingen zoals ING en Aegon was niet iets om je echt druk over te maken in de ogen van de cultureel econoom. Waarop toenmalig financieel-economisch commentator Willem Middelkoop schamperde: ‘Bij economen zie je dat wel meer. Economen denken ook verstand te hebben van financiele markten. Het is net zoiets als een psychiater hoort zeggen over een hartchirurg dat hij niet goed in zijn vak is. Maar dat is een geheel ander vak net zoals de financiele markt een vak op zich is. U weet niet waarover u praat.’
     
    De verbale oorwassing van Middelkoop in het VARA-programma moet achteraf op Klamer indruk hebben gemaakt. En anders wel de financiele-economische neergang die de wereld in zijn greep heeft sinds 2009. Sindsdien heeft Klamer zichzelf van een laconieke markvorser gerestyled
    tot een economisch onheilsprofeet. Maar dat ook de kunstmarkt een vak apart is, moet de cultureel econoom hopelijk nu wel doorhebben. Nu maar hopen dat de over de zakenwereld rapporterende media de eerdere boodschap aan het adres van de cultureel econoom ook doorhebben: Klamer weet niet waarover hij praat.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Libben Reeskamp

    Libben Reeskamp studeerde rechtsgeleerdheid en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Met de studie rechten hield h...

    Volg Libben Reeskamp
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren