© ANP 2016

    De komende jaren zullen duizenden Groningse panden versterkt worden, ondanks kritiek van gedupeerden dat dat feitelijk betekent dat de winning gewoon doorgaat. Het Centrum Veilig Wonen, gekoppeld aan de NAM, heeft echter een monopoliepositie op deze 'versterkingsmarkt', waar veel Nederlandse bouwers op azen. Hun geduld raakt nu op. 'De hele bouw zit op slot. Dat helpt de bewoners ook niet.'

    Het versterken van Groningse huizen met aardbevingsrisico gaat veel te traag. Dat riep Maxime Verhagen, voorzitter van brancheorganisatie Bouwend Nederland, woensdag in Groningen. Hij bezocht er een nieuw op te zetten innovatiecentrum voor aardbevingsbestendig bouwen. Het Algemeen Dagblad liet hij weten dat er maar bitter weinig van de noodzakelijke versterkingsoperatie terechtkomt, omdat ‘het politiek en juridisch gevoelig is gemaakt. Er verdwijnt op dit moment meer geld in onderzoek dan in de versterking van huizen.’ En passant lobbyde Verhagen met zijn kritiek natuurlijk ook voor de bij zijn organisatie aangesloten bouwbedrijven. Bouwend Nederland wil maar wat graag aan de slag op de Groningse bevingsmarkt.

    Bouwend Nederland wil maar wat graag aan de slag op de Groningse bevingsmarkt

    Een saillant feit daarbij is wel dat Verhagen zelf als minister van Economische Zaken (2010-2012) verantwoordelijk is geweest voor de gaswinning in Groningen. In die tijd liet hij zich weinig gelegen liggen aan de aardbevingsproblematiek. De minister die niets aan de aardbevingen deed, wil als lobbyist voor de bouwsector plots geld zien, twitterde PvdA-Kamerlid Jan Vos dan ook meteen.

    Hoe cynisch die constatering ook moge zijn, Verhagen heeft hier absoluut een punt. De noodzakelijke versterkingsoperatie gaat lang niet zo snel als gepland. Minister Kamp van Economische Zaken beloofde het afgelopen jaar 3000 woningen aardbevingsbestendig te maken. Voor dit jaar staan er nog eens 5000 extra woningen gepland. Die cijfers worden bij lange na niet gehaald. Vorig jaar zijn slechts enkele tientallen woningen versterkt. Het  Centrum Veilig Wonen (CVW), verantwoordelijk voor de uitvoering van de versterkingsoperatie, laat weten te wachten op de uikomsten van uitgebreide woninginspecties. De meeste woningen zet het Centrum vervolgens pas volgend jaar te kunnen gaan versterken. 

    Twee kapiteins

    Ook Syto Goslinga, directeur van planontwikkelaar Save Groningen, heeft kritiek op de trage gang van zaken. Volgens hem gaat het zo traag omdat zowel het CVW als de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) bij de operatie betrokken zijn. ‘Het probleem is dat er een weeffout in de regieorganisatie is geslopen,’ aldus Goslinga.

    Begin 2014 werd een convenant gesloten tussen de verschillende betrokken overheden: gemeentes, provincie en het Rijk. Daarmee begon een proces om een organisatie voor bevingsschade op te tuigen, die op afstand van gasproducent NAM zou komen te staan. Die organisatie werd het Centrum Veilig Wonen. Het CVW werkt op afstand, maar niet onafhankelijk van de NAM. Aanvankelijk stond in het convenant namelijk dat de NAM niet alleen aansprakelijk is voor aardbevingsschade, maar ook verantwoordelijk voor het oplossen ervan. Dit heeft ertoe geleid dat de NAM intensief betrokken werd bij het op te richten Centrum Veilig Wonen, aldus Goslinga.

    Later is deze fout in het convenant hersteld. De NAM bleef aansprakelijk, maar de verantwoordelijkheid voor het oplossen van de problemen moest bij de overheid komen te liggen. Dit leidde tot de oprichting van de Nationaal Coördinator Groningen, die per 1 juni 2015 in de persoon van oud-PvdA policitus Hans Alders aan het werk ging. Het gevolg: twee parallelle regie-organisaties voor een grootschalig, complex dossier. De NCG vormt de bestuurlijke organisatie, terwijl het CVW zich bezighoudt met de bouwkundige uitvoering en de geldkraan vanuit de NAM beheert.

    Dit betekent dat Nationaal Coördinator Hans Alders voor al zijn geld langs het CVW moet, een particuliere partij. Het CVW is een BV met winstoogmerk, voor 55 procent in handen van ingenieursbureau Arcadis, en voor 45 procent eigendom van claimbureau CED.

    Goslinga: ‘Alders heeft zelf geen geld voor bouwkundige versterking. Dat moet nu via het CVW bij de NAM vandaan komen. Het is logisch dat de veroorzaker moet betalen. Maar het is gangbaarder dat de veroorzaker zulk geld in een fonds stopt, en de overheid dat fonds beheert. Nu kan de NAM alle plannen zelf accorderen via het CVW en houdt zo de regie in handen.’


    Syto Goslinga, directeur Save Groningen

    "De gasopbrengsten zijn publiek geld. Dat moet dan ook via vrije mededinging besteed worden"

    Volgens Goslinga is dit geen correcte gang van zaken. ‘Aardgas is van ons allemaal. Dus de gasopbrengsten zijn publiek geld. Dat moet dan ook via vrije mededinging besteed worden.’

    'Er is geen keus en dat is een ongehoorde situatie'

    Ook Henk Spiekman, inwoner uit Groningen met bevingsschade, heeft kritiek op de positie van het CVW: ‘Toen ik mij meldde bij het CVW, dacht ik dat dat een onafhankelijke instantie was. Dat is nog steeds het imago wat ze daar graag koesteren. Maar het is een BV, een bedrijf met winstoogmerk. Tegelijk is het een monopolist, de enige plek waar je kan aankloppen voor versterking of schadeherstel. Dat is met opzet zo gecreëerd. Als enige partij volgt zij de schadeprotocollen van de NAM, levert de taxateurs, maakt de offertes, regelt de aannemers en de bouw-en sloopvergunningen, keurt de contra-experts goed en keert het geld uit. Er is geen keus en dat is een ongehoorde situatie.'

    Openbreken

    De kritiek op het CVW is niet nieuw. Al sinds de oprichting van het Centrum wordt er gesproken over het feit dat het CVW niet onafhankelijk genoeg is van de NAM. Save Groningen is wel de eerste marktpartij die er openlijk voor plei de monopoliepositie van het CVW open te breken.

    Deze planontwikkelaar begon in 2013, onder de naam Save Nederland, met een concept voor het grootschalig verduurzamen van duizenden woningen in Enschede. Later richtte het bedrijf de blik op Groningen en begon daar een samenwerking met bouwmanagementbureau Draaijer+Partners, een van de grootste in Noord-Nederland. Maar zolang het CVW de regie houdt, ligt er voor deze partijen nog geen kans om aan de slag te gaan.

    Goslinga: ‘Het CVW wil zelf de versterking regisseren en daar zelf partijen voor regelen. Ze heeft daar haar eigen regels voor ontwikkeld.’ Goslinga doelt op de erkenningsregeling, waar (medewerkers van) bouw- en aannemingsbedrijven aan moeten voldoen om voor het CVW te kunnen werken. Medewerkers van zo'n 600 bedrijven hebben zich intussen laten certificeren volgens deze erkenningsregeling.

    ‘Ik vind dat heel raar,' vertelt Goslinga. 'De markt kan buitengewoon complexe dingen doen. Dus dat een particuliere organisatie daar nog een eigen regime overheen legt van wie wel en niet goed genoeg gecertificeerd is, is een hele rare beperking van marktwerking.’

    'Dat een particuliere organisatie daar nog een eigen regime overheen legt van wie wel en niet goed genoeg gecertificeerd is, is een hele rare beperking van marktwerking.’

    ‘In onze visie dient Alders een loket, vergelijkbaar met het bouw- en woningtoezicht, in te richten. Daar kan de markt haar versterkingsplannen indienen. Alders toetst dat vervolgens. En dan gaat de markt haar stinkende best doen om met goede oplossingen te komen,’ aldus Goslinga.

    Het CVW laat in een reactie weten dat de erkenningsregeling dient om de kwaliteit van schadeafwikkeling en het versterken van woningen te kunnen garanderen en er zorg voor te kunnen dragen dat zoveel mogelijk lokale en regionale bouwbedrijven bij de werkzaamheden worden ingezet. Het CVW merkt wel op dat de NAM aansprakelijk is en blijft voor de aangerichte schade. 'In dat kader zal er altijd overleg nodig zijn voor prioritering en financiele randvoorwaarden over de versterkingsopgave, zowel met NCG als de NAM,' aldus een woordvoerder.

    Belangen van bouwers

    Verschillende bouworganisaties sloten zich de afgelopen dagen bij deze kritiek aan. Individuele partijen durven zich nog niet te roeren, maar belangenverenigingen wel. Zo liet de Nederlandse Vereniging van Bouwondernemers (NVB) weten dat het CVW losgekoppeld moet worden van de NAM. De NVB pleit voor liberalisering van de markt. Er moeten in feite meerdere CVW’s komen, zodat de markt zijn werk kan doen. Omdat het CVW nu de regie in handen houdt, wordt de rest van de marktcapaciteit niet gebruikt. Er is geen businesscase voor andere partijen en dus kunnen er ook geen projectplannen ontwikkeld worden. Daarom gaat het zo traag, aldus de NVB.

    Ook Verhagen wil snel aan de slag met Bouwend Nederland: ‘We moeten echt gaan bouwen. (…) De hele bouw zit op slot. Dat helpt de bewoners ook niet.’

    De Vereniging Nederlandse Constructeurs gaf aan in gesprek te zijn met het CVW. Volgens hen zijn er in elk geval wel voldoende constructeurs beschikbaar om de versterkingsoperatie vorm te geven. Dat hoeft dus geen reden te zijn voor vetraging.

    'De hele bouw zit op slot. Dat helpt de bewoners ook niet'

    Volgens het Centrum Veilig Wonen verloopt het versterken juist traag omdat er eerst een uitvoerig inspecitieprogramma plaats moet vinden. Het probleem is volgens het CVW het gebrek aan bouwkundige kennis om te onderzoeken of panden aan de veiligheidsnormen voldoen. 'Vanwege het specifieke en specialistische karakter van deze inspecties is hiervoor hoogwaardige engineeringscapaciteit noodzakelijk: in de gehele wereld zijn hiervoor slechts 30 teams beschikbaar waarvan 22 teams zullen werken voor CVW,' aldus de woordvoerder. In samenwerking met VN Constructeurs wil het CVW daarom aanvullende opleidingen gaan organiseren. 'Daarna kan de vliegwielfunctie gaan werken: door validatie en ervaringen van huidige onderzoeksresultaten en meer capaciteit kan het inspectietempo worden opgevoerd,' laat de woordvoerder weten.

    Henk Spiekman, gedupeerde

    "Waarom zou je huizen gaan versterken? Dat is een motief om de winning door te laten gaan"

    Liberalisering afdwingen

    Voor bouwbedrijven van buiten Groningen liggen er grote kansen in het noorden van het land. ‘Potentieel moeten er 10.000 panden versterkt gaan worden. Daar is zo’n 2 miljard euro mee gemoeid, over een periode van  vijf jaar. Dat betekent voor 400 miljoen per jaar aan extra klussen. Traditioneel gaat er in de Groninger bouwmarkt zo’n 400 miljoen per jaar om. Een verdubbeling dus,’ aldus Goslinga. ‘De Groningse bouwsector kan dat zelf helemaal niet aan, die heeft daar geen capaciteit voor. Dus vanuit de markt geredeneerd ligt er een noodzaak om andere partijen van buiten de provincie erbij te betrekken.’

    'Vanuit de markt geredeneerd ligt er een noodzaak om andere partijen van buiten de provincie erbij te betrekken'

    Save Groningen gaat binnenkort in gesprek met Hans Alders. Mocht dat op niets uitlopen, dreigt de planontwikkelaar naar de rechter te stappen om de liberalisering af te dwingen.

    Gedupeerde Henk Spiekman is echter kritisch. Hij ziet in de komst van de nieuwe partijen vooral mensen die een graantje willen meepikken. ‘Waarom zou je huizen gaan versterken? Dat is een motief om de winning door te laten gaan. De kern van het probleem is de gaswinning. Versterking is alleen maar bedoeld om tijd te rekken, zodat de gaswinning door kan gaan. Het is alsof je als garagehouder spijkers op de weg gooit, om vervolgens tegen exorbitant tarief nieuwe banden te gaan plaatsen.’

    Oud-minister Verhagen ziet inderdaad mogelijkheden tot grote kansen voor het bedrijfsleven. ‘Groningen zal een zeer dankbaar speelveld worden voor het testen en in de praktijk brengen van bevingsbestendige bouw. De regio zal daarmee ook een voorbeeld worden voor buitenlandse partijen, die al interesse beginnen te tonen in deze Groningse innovaties,’ aldus de CDA-man vorig jaar bij een innovatiebezoek aan de provincie. De voormalige minister met de aardbevingsportefeuille zet nu dus in om de Groningse bevingsproblematiek maximaal te kapitaliseren voor export.

    Spiekman: ‘Dan zegt men weer dat het goed is voor de economie. En daarmee verdwijnt de Groninger met schade opnieuw uit beeld.’

    Reactie Nationaal Coördinator Groningen

    Follow the Money heeft voor dit artikel ook de Nationaal Coördinator Groningen om een reactie gevraagd. De NCG wil echter nog niet ingaan op het voorstel van Save Groningen om de markt open te breken. Een woordvoerder laat weten dat, als er constructeurs zijn die de gevraagde expertise kunnen vervullen en voldoen aan alle (kwaliteits) eisen, zij zich bij het CVW kunnen melden. ‘Volgens de samenwerkingsafspraken tussen de NAM, Economische Zaken en de NCG worden contracten met constructeurs en bouwbedrijven door het CVW gesloten,’ aldus een woordvoerder. ‘De NAM is en blijft wel aansprakelijk voor de kosten van het versterken van de panden.’

    Lees verder Inklappen

    Dit artikel is tot stand gekomen met de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

    Over de auteur

    Bart Crezee

    Milieuwetenschapper en schrijft over olie- en gasboringen, de energietransitie en klimaatverandering.

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Aardgas in Groningen

    Gevolgd door 324 leden

    Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren