Bozig verhoor 'verraste' ING-er Van Eden

    De stemming tijdens de verhoren van de Commissie De Wit was op de zesde dag geprikkeld, bozig zelfs. Peter Verhaar doet verslag. 'Het afdoen als een bedrijfsongeval, is niet handig.'

    Voormalig bankier Peter Verhaar doet voor Follow The Money verslag van de verhoren van de Commissie De Wit. Hier het verslag van de zesde dag.
     
     
    Maandag schreef ik dat de Commissie in de verhoren een tandje erbij had gezet en dat dat de 'amusumentswaarde' van de verhoren ten goede kwam. Gisteren leek het echter wel of Mevrouw Koser Kaya (D66) een bijscholing had gehad van motivatiegoeroe Ratelband en bereid was om over gloeiende kolen te lopen om de waarheid boven tafel te halen. Zij beet zich stevig vast in ING-bankier Van Eden over de kapitaalsteun. Het leidde tot een prikkelige soms zelfs boze stemming, die helaas niet altijd meer nuttige informatie oplevert.
     
    Maar de eerste ondervraagde was een oude bekende: ambtenaar Bernard ter Haar, de rechterhand van toenmalig minister van Financiën Wouter Bos. Deze keer werd hij ondervraagd over het Deposito Garantiestelsel (DGS) en het garantiefonds van €20 miljard.
     
    Ter Haar is de geestelijk vader van het plan. Het werd ingegeven door de ontwikkelingen in de VS, waar het Paulsen-plan was opgezet dat de slechte activiteiten van een bank in de problemen onderbracht in een 'bad bank'. Dat zag Ter Haar niet zitten. Hij stelde aan Bos voor dat alle Europese landen circa 3 procent van het BNP zouden opzij zetten voor garantieleningen, met name aan banken die in principe gezond zijn, maar problemen hebben met de financiering.
     
    Syndroom
    Het plan werd door DNB zeer lauw ontvangen. Sterker nog, doorvragen van Grashoff van GL maakte duidelijk dat DNB toch wel leed aan het 'not invented here syndroom'. DNB had haar eigen ideeën over een reddingsplan. En ondanks dat Ter Haar diplomatiek bleef, was duidelijk dat hij vond dat DNB niet de urgentie van het probleem doorhad! In de ogen van DNB was er geen reden om solvabiliteit in te brengen. Ter Haar meldde nog dat er in zijn ogen er een schrikbarend tekort aan harde informatie was over de solvabiliteitspositie van de banken. De commissie heeft het vermoeden dat binnen DNB wel sprake was van ideeën over een soort 'bad bank constructie'. Ter Haar kon dat niet bevestigen. De commissie maakte vast melding van het feit dat ze dat aan DNB gaan vragen.
     
    We kennen de geschiedenis. Uiteindelijk kwam er een gezamenlijk plan en ING, AEGON en SNS trokken zwaar op het garantieplan. Overigens hadden ING en AEGON zich al gemeld voordat de regeling publiek zou worden. Een aandelenemissie is niet aan de orde geweest, met name door juridische hordes (helaas is niet de vraag gesteld waarom de Staat bij de Alt-A heeft gekozen om ING Direct USA te helpen en niet de holding).
     
    Tot slot kwam er nog een klein familie-akkevietje om de hoek. De Wit zelf vroeg of Ter Haar wist dat de adviseur van Fortis,  Scholten (van Merrill Lynch),  een zwager was van oud-Fortis bestuurder Lex Kloosterman. Dat wist Ter Haar. Uiteindelijk koos de Staat voor adviseur Lazard.
     
    Belrondjes
    De Wit proefde nog even de nieren van Ter Haar door te vragen wie Ter Haar zo allemaal wel belt en door wie hij weer gebeld. Ter Haar gaf aan dat hij veel 'belrondjes' deed om het marktgevoel te krijgen, maar dat hij zeer prudent omsprong met marktgevoelige informatie. Het zijn van die zaakjes in de marge. De Nederlandse overheid kwam pas op zondag 28 september in actie. Kloosterman zei in het verhoor dat hij op zaterdag 27 september Ter haar had gebeld over het gerucht dat België en Luxemburg wilden overgaan tot nationalisatie. Ter Haar deed toen net alsof hij van niets wist. Dat bleek dus niet zo te zijn, want op vrijdag 26 september had de zwager van Kloosterman Ter haar al ingelicht.
     
    Vervolgens kwam hoofd Capital Management (zeg maar balansbeheer) Van Eden aan het woord (met dank aan Joost van Kuppeveld van Belegger.nl). Deze bankier had een assertiviteitstraining gehad en ging meteen van leer. Dat leverde pittige discussies met Kosa Kaya (D66) op. Van Eden riep het een beetje op door veel jargon te gebruiken en soms de indruk te wekken dat hij vond dat de commissieleden niet veel verstand hebben van zijn moeilijke werk. Zijn houding riep ook bij mij wrevel op. De enorme staatssteun omschrijven als een 'bedrijfsongeval', is niet handig.
     
    Het eerste deel van de discussie ging over het eigen vermogen van ING. Eerst benadrukte van Eden (opnieuw) dat ING Direct USA zeer risicomijdend te werk ging en dat vanuit balansbeheer er sprake was van een buy and hold benadering. De hypotheken waren er niet om in te handelen.
    ING onderschatte het effect van de afwaardering van Alt-A hypotheken
    op de einge vermogenspositie
     
     
     
    In de ogen van Van Eden bestaat ING uit ondernemers die 'er lekker tegenaan gaan'. Er was dan ook geen reden om het bedrijf minder hard te laten groeien (dwz minder spaargeld aantrekken). Hierdoor ontstond een activa-probleem.
     
    Koser Kaya vroeg of ING niet te veel geleveraged was. Zij vergeleek het eigen vermogen tot de totale activa (een simpele rekenregel). Zij gaf aan dat die ratio sterk was gedaald. Vervolgens was er sprake van veel misverstanden. Van Eden vond dat deze ratio te eenvoudig was. Je moet kijken naar de risicogewogen activa (dat doet de regelgeving in Basel II en III ook) en je moet in zijn ogen ook corrigeren voor de negatieve herwaarderingsreserve (waarop het verlies op afgeboekte activa wordt gestald).
     
    Van Eden vond dat er niets mis was met de solvabiliteit tot 2007 en dat is ook zo als gekeken wordt naar de eisen van de toezichthouders. De commissie probeerde Van Eden de uitspraak te ontlokken dat banken door de tijd heen met steeds minder eigen vermogen zijn gaan werken en dat daar een reden voor de huidige crisis ligt. Daar zit een politiek doel achter, immers de staatssteun was nodig door het sterk gedaalde eigen vermogen van ING  na de crisis van 2008.
     
    Verrassing
    Die crisis kwam voor van Eden als een volslagen verrassing. De snelle daling van de waarde van activa heeft hem verrast. Van Eden wist dat een downgrade meer eigen vermogen zou gaan kosten, maar in de stresstest heeft men dit onvoldoende meegenomen. Binnen de bank dacht men dat de winstgevendheid van ING Direct USA (die er was) voldoende zou zijn om de afwaarderingen op te vangen. Ook van Eden gaf aan dat de wijze waarop de ALT-A hypotheken zijn geadministreerd de zaak heeft verergerd (wachten op betere tijden was niet mogelijk). Intern was men van mening dat de markt aan het overshooten was.
     
    Toen bleek dat de zaak niet te redden was, is besloten om staatssteun aan te vragen, maar ook omdat collega-banken dit ook deden. ING was bang voor de perceptie dat zonder staatssteun de kapitaalpositie van ING minder zou lijken. ING wilde zelf een hoge coupon omdat daarmee duidelijk werd dat het een 'echte' lening was en geen staatssteun. Om die reden was er ook een boete op vervroegd aflossen. Ter Haar vond de boete begrijpelijk omdat om die wijze ook de aandeelhouders meebetalen.
     
     
     
     
     
    twitter: @peterverhaar
     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 219 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren